राजा केकयः के दूतैः प्रेरितः भरतः, राजन्, पितरं द्रष्टुं गच्छामि; यदा त्वं मां स्मरिष्यसि, तदा पुनः आगमिष्यामि इति उक्त्वा, पितामहस्य समीपं गन्तुं उद्युक्तः अभवत्। तदा भरतस्य वचनम् श्रुत्वा, स राजा—भरतस्य मातामहः—राघवस्य शिरः आलिङ्ग्य, शुभानि वचनानि उवाच। सः अपि भरतं प्रियम् पुत्रम् अनुमोद्य, "गच्छ प्रिय पुत्र; कैकेयी तव सदृशेन पुत्रेण धन्याऽस्ति। मातरं पितरं तपस्विनं च मम शुभकामनाः निवेदय," इत्युक्त्वा, "पुरोहितं द्विजश्रेष्ठान् च, तथा रामलक्ष्मणौ धनुष्मन्तौ तव भ्रातृयौ, तेषां च अभिवादनं कुरु," इति अपि उवाच। ततः कैकेयीपुत्राय सम्मानं कृत्वा, केकयः श्रेष्ठं गजं, उत्तमानि च चर्माणि, वस्त्राणि च धनरूपेण दत्त्वा, द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां, षोडशशतं अश्वानां च दानाय आज्ञापयत्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं भरताय विश्वास्याः पुण्याः मन्त्रिणः इच्छितान् सेवकान् दत्तवान्। मातुलः तस्य ऐरावतवंशीयान् गजान्, इन्द्रसदृशशिरसः रम्यदर्शनान् शीघ्रयन्तः युक्तान् खरान् च धनरूपेण दत्तवान्। राजगृहान्तर्गताः श्वानः, व्याघ्रबलसम्पन्नाः, दंष्ट्रायुक्ताः, महाकायाः, तान् अपि दत्तवान्। ततः भरतः, पितामहं मातुलं च अभिवाद्य, युद्धजित् सहितः शत्रुघ्नेन रथमारुह्य निर्जगाम। तस्मिन्नेव काले, दूतानां त्वरया, स्वप्ने दृष्टस्य च कारणेन, महान् चिंता तस्य हृदये उत्पन्ना। गृहम् त्यक्त्वा, नरैः गजैः अश्वैः परिवृतः, शोभनं अप्रतिमं राजमार्गम् प्रविष्टः। नगरस्य अन्तःपत्तनं दृष्ट्वा, महात्मा भरतः तत्र निर्बाधः प्रविष्टः। मातरं मातुलं युद्धाजितं च अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्जगाम। शताधिकानि रथानि वृतचक्राणि युक्त्वा, सेवकाः भरतं अनुसरन्ति, ऊष्ट्रैः गोभिः अश्वैः खरैः च। सेनया रक्षितः, मन्त्रिभिः आर्यकसदृशैः सहितः, शत्रुघ्नं अनिहं गृहतः इन्द्रलोकात् इव निर्गतः। शृणु अधुना वाल्मीकि-रामायणस्य अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमं सर्गम्। वीर्यशाली भरतः, अग्रमुखः, राजमहालयात् निर्गम्य, दीप्तां सुदामां नदीं दृष्ट्वा, ताम् अतीत्य गतः। इक्ष्वाकुवंशजः भरतः, रम्यां दूरस्थां प्रतिप्रवाहिनीं तरङ्गिणीं शतद्रूं नदीं तीर्त्वा, एला-धानां नदीं अतीत्य, शिलायुक्तं मार्गं अग्नेयम् शरच्छेदं च पारं गत्वा, सत्यः शुद्धः सः शिलावहाः गिरिं दृष्ट्वा, महान् पर्वतान् चैत्रोत्सववनं प्रति प्रस्थितः। सः सरस्वतीं गङ्गां च तीर्त्वा, उत्साहेन उत्तीर्य, वीरमत्स्यनां उत्तरं भारुण्डवनं प्रविष्टः। शीघ्रगामिनीं कुलिङ्गाख्यां यमुनां पर्वतैः परिवृतां घोषयन्तीं तीर्त्वा, सेनां समाश्वासयत्। तत्र स्नानं कृत्वा, अश्वान् विश्राम्य, जलं पीत्वा, जलं गृहीत्वा प्रस्थिताः। राजकुमारः विशालं वनं, अल्पजनगम्यं, उत्तमेन रथेन आकाशे वातः इव गतः। राघवः शीघ्रं भागीरथीं नदीं दुर्गमां, प्रसिद्धनगरस्य पूर्वतीरे, उपगच्छत्। गङ्गां पूर्वतीरे तीर्त्वा, कुटिकोष्ठिकां आगत्य, सेनया सह तां तीर्त्वा, धर्मवर्धनं प्राप्तः। दक्षिणद्वारस्य समीपे जम्बूप्रस्थं आगत्य, दशरथस्य पुत्रः वरूथग्रामं प्रविष्टः। तत्र रम्ये वने स्थित्वा, उज्झिहानस्य उपवनं प्रति अग्रे गतः, यत्र प्रियवृक्षाः वर्धन्ति। प्रियसालवृक्षान् प्राप्त्वा, भरतः शीघ्रं अश्वान् आरुह्य, सेनायाः अनुमतिं दत्त्वा, शीघ्रं प्रस्थितः। सर्वतरे तीर्थे स्थित्वा, उत्तानकां नदीं अतीत्य, विविधाः गिरिनद्यः शीघ्रयानेन पारं गत्वा। गजपृष्ठस्य पृष्ठे कुटीं प्राप्त्वा, नरश्रेष्ठः लोहित्यां नदीं कपिवटे तीर्त्वा। एकसालां नदीं विनतां गोमतीं च तीर्त्वा, कलिङ्गनगरं आगत्य, सालवनं प्रविष्टः। भरतः, exhaustionयुक्तेन रथेन, वनं पारं गत्वा, तत्र प्रातःकाले आगतः। सप्तरात्रान् मार्गे व्यतीत्य, मनुना निर्मितां अयोध्यां नगरीं दृष्ट्वा, नरव्याघ्रः भरतः। अयोध्यां पुरः दृष्ट्वा, सारथिम् उवाच—"एषा नगरी पुण्योपवनैः प्रसिद्धा, मम न परिचिता दृश्यते।" "अयोध्या दूरतः दृष्टा, हे सारथे, शुष्कमृत्तिका, ब्राह्मणैः धर्मनिष्ठैः वेदविद्भिः पूर्णा। पूर्वं अयोध्या ऋषिसंकुला, राजर्षिभिः रक्षिताः, तत्र सदा महान् घोषः अभवत्।" "किन्तु अद्य, सर्वत्र, नरनारीणां स्वरेषु न श्रूयते, उपवनानि च दिवासंवृद्धानि जनैः रिक्तानि।" "पूर्वं उपवनानि सर्वत्र जनैः धावमानैः शोभन्ते, अद्य तु तानि शोकमिव कुर्वन्ति, येषां जनाः प्रीत्या विहरन्ति, तैः परित्यक्तानि इव दृश्यन्ते।