सन्देशैः सम्यक् अभिहितः स तु नरशार्दूलः, येषां हितमभिकाङ्क्षसि ते सर्वे कुशलिनः भवन्तु; लक्ष्मीः च पद्मा च त्वां वृत्य, तव च रक्षणं सदा सुदृढं भवतु इति। तदनन्तरं भरतः तैः सन्देशवाहकैः सम्यगुक्तः प्रत्युवाच—“महान् राजा मम पितरं अनुज्ञाय अहम् गच्छामि; सन्देशवाहकाः मां शीघ्रं प्रेषयन्ति।” इत्युक्त्वा स राजा-पुत्रः भरतः तेषां वचनेन प्रेरितः मातामहम् अभ्यभाषत। सः विनयपूर्वम् उक्तवान्—“राजन्, सन्देशवाहकैः प्रेरितः अहम् पितरं द्रष्टुं गमिष्यामि; यदा त्वं मां स्मरिष्यसि तदा पुनः आगमिष्यामि।” तं तथा भाषमाणं भरतं राजा मातामहः स्नेहेन राघवस्य शिरः आलिङ्ग्य शुभानि वचनानि अवदत्—“गच्छ तात, मया अनुमतः; कैकेयी यथा त्वादृशं पुत्रं प्राप्य धन्या जाता। मातरं तव पितरं च, यः परमः तपस्वी, ताभ्यां मम अभिवादनं निवेदय।" “पुरोहितं चान्यांश्च द्विजश्रेष्ठान् अभिवादय; तथा तव भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, तौ महाबलिनौ धनुष्मन्तौ, ताभ्यां च मम शुभाशिषं निवेदय।” एवं भरतं पूजयित्वा कैकेयकः तस्मै उत्तमं हस्तिनं, सुशीतोष्णानि च चर्मणि, वस्त्राणि च ददौ। तं कैकेयीपुत्रं पूजयित्वा केकयराजः द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां षोडशशतं च अश्वान् दातुम् आज्ञापयत्। तथा शीघ्रं हयाधिपः विश्वस्तान् धर्मिष्ठान् मन्त्रिणः, यथेष्टान् परिचारकान् भरताय ददौ। मातुलः च तस्मै ऐरावतवंशजान् हस्तिनः, इन्द्रशिरस्कान् रम्यदर्शनान् शीघ्रगामिनः सुवाह्यान् खरान् च ददौ। अन्तःपुरवर्धितान् सिंहबलसम्पन्नान् दंष्ट्रायुतान् महाकायान् श्वान् चोपायच्छत्। एवं मातामहं मातुलं च सम्यक् अभिवाद्य, विजयी समरे भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य निर्गतः। तदा तस्य हृदि महान् शोकः समुत्पन्नः, सन्देशवाहकैः शीघ्रं प्रेषणात्, स्वप्ने च दृष्टस्य दारुणस्य कारणात्। सः स्वगृहात् निर्गत्य, नरैः गजैः अश्वैः च परिवृतः, शोभनायां अप्रतिमायां राजमार्गायां प्रविवेश। स तु महात्मा भरतः नगरमन्तः प्रपद्य, तत्र तदन्तःपुरं दृष्ट्वा, निर्बाधेन प्रविवेश। मातरं मातुलं च युधाजितं अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य निर्गतः। ततः शतान्यधिकानि रथानां सम्यक् युक्तानि सेवकाः प्रवराः, उष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैश्च भरतं अन्वगच्छन्। स्वेन सैन्येन संरक्षितः आर्यकसमः मन्त्रिभिः सह, शत्रुघ्नमपि अनागसम् आदाय, स भरतः इन्द्रलोकादिव स्वगृहात् निर्गतः। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतायाम् अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः शृणु। स तु वीरः, अग्रतः मुखं कृत्वा, राजगृहात् निर्गम्य, तेजस्विनीं सुदामानदीं दृष्ट्वा तां तीर्त्वा जगाम। स इक्ष्वाकुवंशसमुद्भवः भरतः रम्यां दूरस्थां प्रतिचलनतीं, तरङ्गिणीं शतद्रूं नदीं तीर्त्वा, एलधानां नदीं च पारगम्य, शिलायुक्तं मार्गं, अग्नेयं च क्षेत्रं यत्र बाणैः छिन्नं, तं समतिक्रामत्। सत्यवादी, शुचिः, महात्मा भरतः शिलावहांश्च गिरिन् निरीक्ष्य, महतीं पर्वतान् च चैत्रीयं वनं प्रति जगाम। सरस्वतीं गङ्गां च तीर्त्वा, वीर्येण तां पारगम्य, उत्तरं भारुण्डवनं मत्स्यानां वीर्यशालीनां प्रविवेश। ततः शीघ्रगामिनीं यमुनां, कुलिङ्गाख्यां, पर्वतैः परिवृतां, शब्दायमानां च तीर्त्वा, स्वसैन्यं समाश्वासयत्। ते तत्र स्नात्वा, शीतलीकृताङ्गाः, श्रान्तान् अश्वान् च विश्राम्य, जलं पीत्वा, तस्मात् जलं गृहित्वा, पुनः प्रस्थिताः। स राजपुत्रः, विपुलं विरलजनं वनं, उत्तमेन वाहननेन, व्योम्नि वात इव, सम्यक् अगच्छत्। स राघवः शीघ्रं भागीरथीं नदीं, दुस्तरां, प्रसिद्धायां पूर्वतीरे नगरे, समुपागमत्। पूर्वतीरे गङ्गां तीर्त्वा, कुटिकोष्ठिकाम् अगच्छत्; तत्र सैन्येन सह, धर्मवर्धनं प्राप्तवान्। दक्षिणद्वारस्य पार्श्वे, जम्बूप्रस्थं प्राप्त्वा, दशरथात्मजः रम्यं वरूथग्रामं प्रति प्रस्थितः। तत्र रम्ये वने स्थित्वा, उच्छिहानस्य उपवनं यत्र प्रियवृक्षाः, तं प्रति जगाम। प्रियेषु सालेषु प्राप्ते, भरतः शीघ्रं अश्वान् आरुह्य, सैन्याय अनुज्ञां दत्त्वा, शीघ्रं प्रस्थितः। प्रतिवह्नीनि तीर्थानि उपविश्य, उत्तानकां नदीं च तीर्त्वा, विविधा पर्वतानदीः शीघ्रवाहनैः अतिक्रामत्। गजपृष्ठस्य पृष्ठे स्थितां आश्रमं प्राप्त्वा, नरशार्दूलः लौहित्यां नदीं कपिवटे तीर्त्वा, एकशालां, विनतां, गोमतीं च तीर्त्वा, कलिंगपुरं गत्वा, सालवनं प्रविवेश। भरतः तु सम्पूर्णरथः शीघ्रं तत्र आगत्य, वनं तीर्त्वा, प्रभाते तत्र प्रविवेश। स सप्त रात्रान् मार्गे व्यतीत्य, मनुना निर्मितां अयोध्यां नगरीं ददर्श, नरशार्दूलः। अयोध्यां पुरतः दृष्ट्वा, स सारथिम् उवाच—“एषा पुरी, पुण्योपवनयुता, मम न परिचिता दृश्यते।” “दूरात् अयोध्या दृश्यते, हे सारथे, धूसरमृत्तिका, ब्राह्मणैः धर्मनिष्ठैः वेदविद्भिः च पूरिता।