भरतः सत्त्वसम्पन्नः तैः दूतैः सम्यक् अभिहितः तेषां समये तान् दूतान् प्रत्युवाच। तदा दूताः तम् अभिप्रायं विज्ञाय, ‘‘नरशार्दूल, येषां त्वं कुशलं इच्छसि, ते सर्वे कुशलिनः; लक्ष्मीः श्रीश्च त्वाम् एव वृत्य, तव च रक्षणं सदा सुरक्षितम् अस्तु’’ इति विनयपूर्वकं वचनं ऊचुः। एवं दूतैः उक्तः भरतः प्रत्युवाच—‘‘महाराजं पितरम् अनुमत्य दूतानां त्वरा द्रुतं गमिष्यामि।’’ इत्युक्त्वा स राजा पुत्रः दूतवचनेन प्रेरितः मातामहम् अभ्यभाषत। ‘‘राजन्, दूतैः प्रेरितः अहम् अपि पितरम् अभिगन्तुम् इच्छामि। यदा त्वं माम् अनुस्मरिष्यसि, तदा पुनः आगमिष्यामि’’ इति स सस्नेहम् अवदत्। तस्य वचः श्रुत्वा मातामहः स्नेहसम्बद्धं मङ्गलवचनं वदन् राघवस्य शिरः समालिङ्ग्य तम् उवाच—‘‘गच्छ तात, अनुज्ञातोऽसि मया; कैकेयी सुतसम्पन्ना जाता। मातरम् अपि पितरं च तपोधनं मम अभिवादनं निवेदय। पुरोहितं द्विजश्रेष्ठांश्च सर्वान् अभिवादय, तथा प्रियौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ महाबलौ च।’’ ततः स कैकेयः भरतम् अर्चयित्वा श्रेष्ठं गजम् उत्तमानि च कंबलाजिनानि ददौ। कैकेय्याः सुतं सम्मान्य स राजा द्विसहस्रं सुवर्णस्य षोडशशतं च अश्वान् ददौ। अश्वपतेः समं विश्वस्तान् धर्मिष्ठांश्च मन्त्रिणः प्रियानुचरान् शीघ्रं भरताय दत्तवान्। मातुलः च तस्मै ऐरावतवंशजान् गजान् इन्द्रशिरसः रम्यदर्शनान् शीघ्रगामिनः युक्तमूलांश्च ददौ। तथा अन्तःपुरे पालयितृन् व्याघ्रबलपराक्रमान् दन्तायुधान् महाकायान् श्वान् दत्तवान्। एवं मातामहम् मातुलं च अभिवाद्य, रणविजयी भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्गतः। तदा दूतानां त्वरया स्वप्ने दृष्टस्य च चिन्तया महती चिन्ता तस्य हृदि समुत्पन्ना। स पुरुषैः गजैः अश्वैः परिवृतः स्वगृहात् निर्गत्य शोभनं अप्रतिमं राजमार्गं प्रविवेश। तत्र स धर्मात्मा भरतः नगरमध्यं दृष्ट्वा, ततः स श्रीमान् भरतः विघ्नरहितः प्रविवेश। मातरम् मातुलं च युधाजितं सम्यक् अभिवाद्य भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्गतः। ततः शताधिकान् रथान् सुवर्तुलचक्रान् युक्त्वा, सेवकाः ऊर्ध्वशिरः उष्ट्रैः गोभिः अश्वैः खरैश्च भरतं अनुययुः। स्वसेनया संरक्षितः आर्यकसमैः मन्त्रिभिः सह, शत्रुघ्नं च सनाथम् आदाय, इन्द्रलोकादिव गृहात् निर्गतः। इदानीं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमं सर्गं शृणु। स वीरः भरतः अग्रतः मुखं कृत्वा राजगृहात् निर्गतः। ततः स सुदाम्ना नाम्ना प्रभया युक्तां नदीं दृष्ट्वा ताम् अतीत्य जगाम। स इक्ष्वाकूनां नन्दनः रम्यां दूरस्थां पारावर्तिनीं तरङ्गिणीं शतद्रूं नदीं अतीत्य जगाम। एलधानां नदीं तीर्त्वा पारं गत्वा, शिलानिचितं मार्गं अग्निकृतं च देशं अतीत्य प्रवव्राज। सत्यवादी शुचिः श्रीमान् शिलावहगिरिं निरीक्ष्य महतीं पर्वतान् चैत्रोत्सववनं प्रति जगाम। स सरस्वतीं गङ्गां च प्राप्य, ताः ऊर्जस्विना तीर्त्वा, उत्तरं भारुण्डवनं वीरमच्छानां प्रविवेश। ततः शीघ्रगामिनीं कुलिङ्गाख्यां यमुनां पर्वतसमावृतां शब्दयन्तीं तीर्त्वा स्वसेनां समाश्वासयत्। तत्र स्नात्वा, क्लान्तान् अश्वान् विश्राम्य, जलं पीत्वा, जलं गृह्य जग्मुः। स राजपुत्रः दुर्गमं विपुलं वनं सुदुर्लभं शुभेन रथेन यथा मरुत् नभसि प्रवव्राज। राघवः शीघ्रं भागीरथीं दुस्तरतरङ्गिणीं नदीं प्रसिद्धस्य नगरस्य पूर्वतीरे समुपेत्य तीर्त्वा गङ्गां कुटिकोष्ठिकां प्राप, ततः सेनया सह तीर्त्वा धर्मवर्धनं जगाम। दक्षिणद्वारस्य पार्श्वे जम्बूप्रस्थं प्राप्य दशरथात्मजः रम्यं वरूथग्रामं जगाम। तत्र रम्ये वने निवसन्, उज्जिहानस्य उपवने प्रियवृक्षान् प्रति प्रवव्राज। प्रियं सालवनं प्राप्य भरतः शीघ्रं अश्वान् आरुह्य, सैन्याय अनुज्ञां दत्त्वा शीघ्रं अग्रे अगच्छत्। सर्वेषां तीर्थानां प्रतिपत्त्या, उत्तानकां नदीं तीर्त्वा, बहून् अन्यान् पर्वतानदीः शीघ्ररथैः अतीत्य जगाम। गजपृष्ठस्य पृष्ठे कुटिकां प्राप्य, नरशार्दूलः लौहित्यां नदीं कपिवटं तीर्त्वा जगाम। एकशालां विनतां च गोमतीं च तीर्त्वा, कलिङ्गनगरं प्राप्य साले वनं विवेश। भरतः श्रान्तवाहनः शीघ्रं तत्र आगतः, वनं तीर्त्वा प्रातःकाले तत्र समुपेत्य तिष्ठति स्म। स सप्त रात्रान् मार्गे व्यतीत्य, मनुना निर्मितां अयोध्यां नगरीं अवलोकयामास। स नरशार्दूलः अयोध्यां पुरः स्थितां दृष्ट्वा, सारथिम् इदं वचनम् अब्रवीत्—‘‘एषा नगरी पुण्यवनरम्या माम् अनभिज्ञेव दृश्यते’’ इति।