राज्ञः आदेशेन द्विशतकोटीनां धनराशिः मातुलाय समर्पिता, दशकोटीनि तु स्वयमेव राजपुत्रः भरतः प्राप्तवान्। तेन सर्वं तद् आदृत्य, भरतः स्नेहयुक्तः स्वसुहृद्भ्यः, प्रेषितान् सन्देशवाहकान् सत्कारपूर्वकम् अभ्यनन्दत्, तान् चाभ्यर्च्य सस्नेहम् अपृच्छत्—"कच्चित् मम पिता महाराजो दशरथः कुशलम् अस्तीति? कच्चित् रामस्य वा महात्मनः लक्ष्मणस्य वा कापि आपद् न जाताऽस्ति?" "कच्चित् धर्मनिष्ठा कौसल्या, धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी, राममातृः सदा निरामया अस्ति? कच्चित् धर्मवित् सुमित्रा, लक्ष्मणस्य शत्रुघ्नस्य च माता, मध्यमास्त्री, अपि निरामया अस्ति?" "मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारिणी, तिव्रस्वभावा, शीघ्रकोपिनी, बुद्धिमती, गर्विता, निरामया अपि, मम किम् उक्तवती?" इति। एवं भरतेन सन्दिष्टाः ते सन्देशवाहकाः तं समये सम्मानपूर्वकं वचनम् ऊचुः—"पुरुषशार्दूल, येषां कुशलमिच्छसि ते सर्वे कुशलिनः। लक्ष्मीः च श्रियः च त्वां वृताः। तव रक्षणं च सदा सुरक्षितम् अस्तु।" एवं सन्देशवाहकैः उक्तः भरतः प्रत्युवाच—"अहं महराजानं अनुज्ञाप्य गच्छामि; सन्देशवाहकाः मां शीघ्रम् आगन्तुम् उपदिशन्ति।" एवं सन्देशवाहकैः सह संवाद्य, राजपुत्रः भरतः तेषां वचनेन प्रेरितः, स्वमातुलं समुपगम्य उवाच—"राजन्, सन्देशवाहकैः प्रेरितः, अहं पितुः समीपं गमिष्यामि; यदा स्मरिष्यसि तदा पुनरागमिष्यामि।" तदा भरतेन एवमुक्तः स राजा मातामहः, राघवस्य शिरसि समालिङ्ग्य, शुभाशिषं दत्त्वा प्राह—"गच्छ तात, अनुमोदितोऽसि; कैकेयी पुत्रेण त्वया समन्विता। मातरं पितरं च मम नमः निवेदय, सन्न्यासिनं पितरं च।" "गुरुम् अपि, अन्यांश्च द्विजश्रेष्ठान्, तथा रामलक्ष्मणौ तव भ्रातरौ महाबलिनौ, सर्वान् अभिवादय।" कैकयः सः भरतं सत्कृत्य, उत्तमं हस्तिनं, शुभानि च चर्मानि च सम्पद्रूपेण दत्तवान्। कैकयराजः अपि कैकेयीपुत्रं सत्कृत्य, द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां षोडशशतानि च अश्वान् दत्तवान्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं भरताय विश्वासनीयान् धर्मिष्ठांश्च मन्त्रिणः, इच्छानुसारं परिचारकान् दत्तवान्। मातुलः अपि ऐरावतवंशजान् हस्तीन्, इन्द्रमौलिसदृशान्, मनोज्ञदर्शनान्, शीघ्रगामिनः, सुयोजितांश्च खरांश्च सम्पद्रूपेण दत्तवान्। राजगृहान्तःपालितान्, व्याघ्रबलपराक्रमान्, दंष्ट्रायुतान्, महाकायान् श्वानः अपि तेन दत्ताः। मातामहं च मातुलं च सम्यक् अभ्यनुज्ञाय, रणविजयी भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य प्रस्थितः। तस्मिन्काले सन्देशवाहकानाम् अतिशयेन च स्वप्ने दृष्टस्य दारुणस्य च कारणेन महती चिन्ता तस्य हृदि समुत्पन्ना। स्वगृहात् निर्गत्य, पुरुषैः गजैः अश्वैश्च परिवृतः, सः शोभनां, अनुत्तमां राजमार्गां प्रविवेश। मार्गे गच्छन्, स धर्मात्मा भरतः नगरान्तःपुरं ददर्श; ततः सः श्रीमान् भरतः निर्बाधेन प्रविवेश। मातरं मातुलं च युधाजितं सम्यक् अभ्यनुज्ञाय, भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य प्रस्थितः। शताधिकान् रथान् वर्तुलचक्रान् योजयित्वा, सेवकाः उष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैश्च भरतस्य पृष्ठतः प्रस्थिताः। स्वसैन्येन संरक्षितः, आर्यकसमानैः मन्त्रिभिः सहितः, शत्रुनिर्मुक्तं शत्रुघ्नं गृहीत्वा, सः आर्यकसमानैः मन्त्रिभिः सहितः, इन्द्रलोकादिव गृहात् निर्गतः। शृणु इदानीं एकसप्ततितमं सर्गं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे। सः वीर्यवान् भरतः, अग्रे मुखं कृत्वा, राजप्रासादात् निर्गत्य, प्रभासम्पन्नां सुदामानदीं दृष्ट्वा, तां तीर्त्वा प्रस्थितः। सः इक्ष्वाकुवंशजः, रम्यां, दूरतीरां, प्रतिलग्नतीरां, प्रत्यग्वहिनीं, तरङ्गिणीं शतद्रूम् अतीत्य, पारं गतः। एलाधाननदीं तीर्त्वा, अपरतीरं गत्वा, शिलान्वितं पन्थानं, अग्नेयम् इति ख्यातं शरच्छेदभूमिं च अतीत्य जगाम। सत्यवादी, शुचिः, श्रीमान्, शिलावहगिरिं निरीक्ष्य, महान् गिरिं अतीत्य चैत्रवनं प्रति प्रस्थितः। सरस्वतीं गङ्गां च गत्वा, तौ तीर्त्वा, बलवता च, उत्तरेण भाण्डवन्तं मत्स्यवीर्यवन्तं वनं प्रविष्टः। कुलिङ्गाख्यां, शीघ्रगामिनीं, शब्दयन्तीं, पर्वतसंवृतां यमुनां प्राप्त्वा, तां तीर्त्वा, स्वसैन्यं सान्त्वयामास। स्वशरीराणि शीतयित्वा, श्रान्तान् अश्वांश्च विश्राम्य, स्नात्वा, पीत्वा च, जलं गृहित्वा, गन्तुं प्रवृत्ताः। सः राजपुत्रः, दुर्लभगम्ये, विस्तीर्णे, वनमार्गे, उत्तमेन यानेन, यथा वायुः नभः गच्छति, तथा प्रस्थितः। राघवः शीघ्रं भागीरथीं, दुस्तरां, प्रख्यातां, पूर्वतीरस्थां नगरीं प्राप्तवान्। पूर्वतीरं गङ्गां तीर्त्वा, कुटिकोष्ठिकां प्राप्तः; तत्र सैन्येन सह, तां तीर्त्वा धर्मवर्धनं जगाम। दक्षिणद्वारस्य पार्श्वे, जम्बूप्रस्थमुपागम्य, दशरथात्मजः रम्यं ग्रामं वरूथं प्रति प्रस्थितः। तत्र तस्मिन् सुखे वने स्थित्वा, उन्नतान् प्रियद्रुमान् उज्जिहानवनं प्रति, प्रेक्ष्य, अग्रे जगाम। प्रियशालवनं प्राप्त्वा, भरतः शीघ्रं अश्वान् आरोह्य, सैन्याय अनुमतिं दत्त्वा, शीघ्रं प्रस्थितः।