राज्ञः तं पुत्रं च दृष्ट्वा, तैः दूतैः सम्यक् सत्कृत्य, ते राज्ञः पादौ गृहीत्वा भरताय वाक्यम् ऊचुः। पुरोहितः तव कुशलं प्राह, मन्त्रिणश्च सर्वे; शीघ्रं प्रयाहि, त्वां प्रतीक्षते कार्यमत्यन्तम्। एते रत्नानि वस्त्राणि भूषणानि च, विशाललोचने, स्वमातुलाय दातव्यानीति प्रतिगृह्य। अत्र राज्ञः कयिकेय्याय विंशति कोट्यः, तव च राजपुत्र दश कोट्यः। इत्येतत् सर्वं प्रतिगृह्य, स्नेहशीलः भरतः स्वमित्रेषु, दूतान् अभिनन्द्य वाक्यम् उवाच। कच्चित् मे पितरं राजानं दशरथं कुशली, रामं वा महात्मानं लक्ष्मणं वा न कश्चिद् अभ्यनुशोचत्? धर्मनिष्ठा, धर्मज्ञा, धर्मदर्शिनी कौसल्या, रामस्य माता, कुशला वा? धर्मविदुषी सुमित्रा, लक्ष्मणस्य शत्रुघ्नस्य च माता, मध्ये स्थिता, सा अपि कुशला वा? मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारिणी, तीक्ष्णा, शीघ्रक्रोधा, बुद्धिमती, गर्विता च, सा अपि स्वस्थैव, किं मम उक्तवती? एवं भरतेन उक्ताः दूताः तं समये सुसम्मान्य वाक्यम् ऊचुः—"नरशार्दूल, येषां त्वया कुशलं शंसितं, ते सर्वे कुशलिनः; लक्ष्मीः श्रीश्च त्वां विन्देताम्, तव च रक्षां समृद्धयेताम्।" एवं दूतैः उक्तः भरतः प्रत्युवाच—"अहं राजानं महान्तं निवेद्य गच्छामि; दूताः शीघ्रं गमनं मां प्रेरयन्ति।" एवं दूतान् प्रति उक्त्वा, भरतः, राजपुत्रः, तेषां वचनेन प्रेरितः, मातामहम् प्रति वाक्यम् उवाच—"राजन्, दूतैः प्रेरितः अहं पितुः समीपं गच्छामि; यदा स्मरामि, पुनः आगमिष्यामि।" एवं भरतेन उक्तः स मातामहः, राघवस्य शिरः आलिङ्ग्य, शुभं वाक्यम् अवदत्—"गच्छ पुत्र, त्वां अनुमन्ये; कैकेयी पुत्रेण तादृशेन धन्या। मातरं पितरं तपस्विनं च मम कुशलं निवेदय।" "पुरोहितं च, सर्वान् द्विजश्रेष्ठांश्च, रामं लक्ष्मणं च वीरौ भ्रातरौ च, मम अभिवादनं निवेदय।" ततः कयिकेय्यः भरतं सत्कृत्य, उत्तमं गजं, उत्तमानि च चर्म कंबलानि च सम्पदर्थं दत्तवान्। कैकेयीपुत्रं सत्कृत्य, केकयराजः द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां षोडशशतानि च अश्वान् दत्तवान्। तथा, अश्वानां पतिः, शीघ्रं भरताय विश्वास्यं धर्मिष्ठं मन्त्रिसंघं च अर्हितान् अनुचरान् दत्तवान्। मातुलः तस्मै ऐरावतवंशजान् गजान्, इन्द्रशिरसः, रम्यदर्शनान्, शीघ्रगामिनः सुसंयुक्तांश्च खरोत्तमान् सम्पदर्थं दत्तवान्। राजगृहसंवर्धितान्, व्याघ्रबलपराक्रमान्, तीक्ष्णदंष्ट्रान्, महाकायान् श्वानः दत्तवान्। मातामहं मातुलं च अभिवाद्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्गतः। तस्मिन्न् काले, दूतानां त्वरा स्वप्ने च दृष्टस्य अपशकुनस्य कारणेन, महान् चिन्ता हृदि समुत्पन्ना। स्वगृहात् निर्गम्य, पुरुषैः गजैः अश्वैश्च परिवृतः, शोभनं राजमार्गं प्रविष्टः। स तत्र, महात्मा भरतः, नगरान्तर्गतम् अपश्यत्; ततः सुमहात्मा भरतः निर्बाधं प्रविवेश। मातरं मातुलं युधाजितं च अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्गतः। शताधिकं रथसङ्घं वर्तुलचक्रयुक्तं योजयित्वा, सेवकाः भरतस्य पशुभिः उष्ट्रैः गवाः अश्वैः खरैश्च अन्वयुः। स्वसेनया रक्षितः, मन्त्रिभिः आर्यकसमानैः सहितः, शत्रुघ्नं च अनायुधं गृहीत्वा, इन्द्रलोकादिव गृहात् निर्गतः। इदानीं पुण्ये वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमे सर्गे शृणु। स वीरः, पुराद् अग्रतः मुखं कृत्वा निर्गतः; तदा शोभनं सुदामानदीं दृष्ट्वा तां तीर्त्वा। स इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, रम्यां दूरतीरां प्रतिलोमवहां तरङ्गिणीं शतद्रूं नदीं तीर्त्वा। एला-धानां नदीं तीर्त्वा, पारं गत्वा, अश्मन्युपथं वह्निवेधनं च अग्नेयं प्राप। सत्यः शुचिः तेजस्वी, शिलावहशैलान् निरीक्ष्य, महतीं पर्वतान् चैत्रीयं वनं प्रति जगाम। सरस्वतीं गङ्गां च प्राप्त्वा, तौ तीर्त्वा, वीरमच्छ Matsyānām उत्तरे भारुण्डवनं प्रविवेश। वेगवतीं कुलिङ्गाख्यां यमुनां पर्वतसमावृतां शब्दिनीं च प्राप्य, तां तीर्त्वा, स्वसेनां प्राश्वासयत्। तत्र स्नात्वा, अश्वान् विश्राम्य, जलं पीत्वा, जलानि गृहीत्वा, तत्र शरीरं शीतलीकृत्य, प्रस्थिताः। सुविपुलं दुरागमं वनं, उत्तमेन वाहननं, स राजपुत्रः मरुत इव नभः विहाय गतः। राघवः शीघ्रं भागीरथीं दुस्तरां नदीं, पूर्वतीरस्थां ख्यातां पुरीं प्रति जगाम। पूर्वतीरं गङ्गां तीर्त्वा, कुटिकोष्ठिकां प्राप्य, सेनया सह तां तीर्त्वा, धर्मवर्धनं प्राप।