भरतः स्वप्नवृत्तान्तं कथयन् आसीत्, तस्मिन्नेव काले दूताः, अश्वैः श्रान्तैः, दुर्गमं खलमतिक्रम्य, शोभनं नगरं राजप्रासादं च प्रविश्य। तत्र राजानं तस्य पुत्रं च सन्दृष्ट्वा, सत्कारं लब्ध्वा, राज्ञः पादौ स्पृश्य, भरतं प्रति इदं वचनम् ऊचुः। "पुरोहितः तव कुशलं प्रेषितवान्, मन्त्रिणः अपि तथा; शीघ्रं प्रस्थानाय, कार्यं त्वां प्रतीक्षते।" "एतानि वस्त्राणि भूषणानि च, विशालाक्ष, गृहाण; मातुलाय तानि दातव्यानि।" "राज्ञः कृतात् द्विंशति कोट्यः तव मातुलाय, दश कोट्यः तव, राजपुत्र, दत्ताः।" तद् सर्वं स्वीकृत्य, भरतः, मित्रेषु स्नेहितः, दूतान् सत्कार्य, प्रियं वचनम् उवाच। "कच्चित् मे पिता दशरथः कुशलं अस्ति? कच्चित् रामः लक्ष्मणः च महात्मनौ न किञ्चित् आपदं प्राप्तौ?" "कच्चित् धर्मनिष्ठा कौसल्या, धर्मज्ञा, धर्मदर्शिनी, रामस्य माता, रोगमुक्ता?" "कच्चित् धर्मविद् सुमित्रा, लक्ष्मणशत्रुघ्नयोः माता, मध्यमा, रोगमुक्ता?" "मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारी, तीक्ष्णा, शीघ्रक्रोधा, बुद्धिमती, गर्विता, स्वस्थापि, किं मम उक्तवती?" एवं भरतेन उक्ताः दूताः तं समये आदरपूर्वकं वचनम् ऊचुः। "नरश्रेष्ठ, येषां त्वं कुशलं इच्छसि, ते कुशलिनः; श्रीः लक्ष्मीः च त्वां विन्दतः; तव रक्षणं साध्यं अस्तु।" एवं दूतैः उक्तः भरतः प्रत्युवाच, "महान् राजन् प्रति अभ्यनुज्ञां दास्यामि; दूताः शीघ्रं गन्तुं प्रेरयन्ति।" ततः राजपुत्रः भरतः दूतान् प्रति एवमुक्त्वा, तेषाम् अनुशासनात्, मातामहम् उद्दिश्य वाचम् उवाच। "राजन्, दूतैः प्रेरितः, पितरं द्रष्टुं गच्छामि; यदा त्वं मां स्मरिष्यसि, पुनः आगमिष्यामि।" भरतेन एवम् उक्तः मातामहः शुभं वचनम् उवाच, राघवस्य शिरः आलिङ्ग्य। "गच्छ प्रिय पुत्र, अनुमतिः मम; कैकेयी तव सदृशं पुत्रं लब्धवती; मातरं पितरं च मम कुशलं निवेदय।" "पुरोहितं द्विजश्रेष्ठान् च, तव भ्रातृरामलक्ष्मणौ च धनुष्मन्तौ, अभिवादय।" ततः कैकेयः भरतं सत्कृत्य उत्तमं हस्तिनं, उत्तमानि च कम्बलानि चर्माणि च धनरूपेण दत्तवान्। कैकेयीपुत्रं सत्कृत्य, केकयराजः द्विसहस्रं सुवर्णं षोडशशतानि अश्वान् च दत्त्वा आज्ञापयत्। अश्वेश्वरः अपि शीघ्रं भरताय विश्वसनीयान् धर्मिष्ठान् मन्त्रिणः इच्छितान् उपचाऱ्यः दत्तवान्। मातुलः तस्मै ऐरावतवंशीयान् हस्तिनः, इन्द्रसदृशशीर्षान्, मनोह्यान्, शीघ्रान्, युक्तान्, अश्वान् च धनरूपेण दत्तवान्। राजगृहसंवर्धितान् सिंहबलसम्पन्नान्, दंष्ट्रायुक्तान्, महाकार्यः श्वान् च दत्तवान्। ततः मातामहम् मातुलं च अभ्यनुज्ञ्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नेन सह रथम् आरोह्य निर्गच्छत्। दूतानाम् त्वरा स्वप्नदृष्टस्य च कारणात् तस्य हृदये महती चिन्ता अभवत्। स्वगृहं त्यक्त्वा, पुरुषैः, हस्तिभिः, अश्वैः च परिवृतः, शोभनं अप्रतिमं राजमार्गम् प्रविश्य। तत्र स धर्मात्मा भरतः अन्तःपुरं दृष्ट्वा, ततः विख्यातः भरतः निर्बाधेन प्रविष्टः। मातरं मातुलं युधाजितं च अभ्यनुज्ञ्य, भरतः शत्रुघ्नेन सह रथम् आरोह्य प्रस्थितः। शताधिकान् रथान् युक्त्वा, सेवकाः उष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैः च भरतं अनुगच्छन्ति। सेनया संरक्षितः, मन्त्रिभिः आर्यकसमानैः सह, शत्रुघ्नं अनामिकं गृहीत्वा, भरतः इन्द्रलोकात् इव गृहात् निर्गच्छत्। शृणु अधुनात्ययोध्याकाण्डे वाल्मीकीरामायणे एकसप्ततितमं सर्गम्। स वीरः, अग्रे मुखं कृत्वा, राजप्रासादात् निर्गच्छत्; ततः प्रभास्वरां सुधामानदीं दृष्ट्वा ताम् अतीत्य। इक्ष्वाकुवंशजः शोभनां, दूरस्थां, पार्श्वस्थां, प्रतिकूलवाहिनीं, तरङ्गयुक्तां शतद्रूं च अतीत्य। एलधाननदीं अतीत्य, पारं गत्वा, शिलान्वितं मार्गं, अग्न्यं धनुष्कृत्तं प्रदेशं च अतीत्य। सत्यवादी, शुद्धः, विख्यातः, शिलावहगिरिं दृष्ट्वा, महद् गिरिम् अतीत्य, चैत्रवनं प्रति गतः। सरस्वतीं गङ्गां च प्राप्त्वा, वीर्येण तत्र तीर्त्वा, उत्तरं भैरुण्डवनं मत्स्यवीर्यस्य प्रविष्टः। ततः शीघ्रवाहिनीं यमुनां कुलिङ्गनाम्नीं, पर्वतैः परिवृतां, घोषयुक्तां च अतीत्य, सेनां सान्त्वयत्। तत्र तेषां अङ्गानि शीतयित्वा, अश्वान् विश्राम्य, स्नात्वा, पीत्वा, जलं गृहीत्वा, तत्र निर्गच्छन्। राजपुत्रः विस्तीर्णं दुर्गं वनं, यत्र जनः दुर्लभः, उत्तमेन रथेन, वायुवत् आकाशे गतः। राघवः शीघ्रं भागीरथीं, दुर्गां नदीं, पूर्वतटे विख्यातं नगरं समीपं प्राप्तः।