श्रीमत्सुग्रिवे वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः प्रवर्तते। तत्र भरतः स्वप्नदर्शनं वर्णयन् आसीत्, तदा शीघ्रगामिनः सन्देशवाहकाः, अश्वैः क्लान्तैः सह, दुस्तरां परिखां तरित्वा, शोभनं राजप्रासादं पुरीं च प्रविश्य, राज्ञः समीपं जग्मुः। तेषां राज्ञा पुत्रेण च सह साक्षात्कारे कृतः, सम्मानिताः सन्देशवाहकाः राज्ञः पादौ गृहीत्वा भरताय वाक्यमूचुः—पुरोहितः त्वां कुशलं प्राह, मन्त्रिणश्च सर्वे; त्वं शीघ्रं प्रयाहि, त्वत्तः कृत्यम् आपतितम् अस्ति। एतानि दिव्यानि वस्त्राणि भूषणानि च प्रतिगृह्य, मातुलाय दातव्यानीति चोचुः। राजा च त्वदीयाय मातुलाय विंशति कोट्यः दत्तवान्, दश कोट्यः तुभ्यं राजपुत्राय च। एतानि सर्वाणि स्वीकृत्य, मित्रेषु स्नेहितः भरतः सन्देशवाहकान् सन्मान्य पप्रच्छ—कच्चित् मे पितरं राजानं दशरथं कुशलम्? कच्चित् रामं महात्मानं लक्ष्मणं वा किंचित् आपद् न उपगतवती? कच्चित् धर्मनिष्ठां धर्मज्ञां धर्मदर्शिनीं कौसल्यां राममातरं व्याधिः न उपगच्छति? कच्चित् धर्मज्ञां सुमित्रां लक्ष्मणशत्रुघ्नमातरं मध्यस्थां अपि व्याधिः न उपगच्छति? मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारिणी, तीक्ष्णा, क्रोधना, बुद्धिमती, गर्विता, स्वस्थेव, किम् मम उक्तवती? एवं भरतेन पृष्टाः सन्देशवाहकाः तस्मै समये सम्मानपूर्वकं वाक्यमूचुः—येषां त्वं कुशलम् इच्छसि ते सर्वे कुशलिनः; श्रीः लक्ष्मीश्च त्वां वृत्य, तव रक्षणं स्यादिति। तदनन्तरं भरतः सन्देशवाहकैः प्रोक्तः प्रत्युवाच—अहं महात्मानं राजानं निवेद्य गमिष्यामि; सन्देशवाहकाः शीघ्रं गन्तव्यम् इति मां प्रेरयन्ति। एवं सन्देशवाहकैः उक्त्वा, भरतः राजपुत्रः तेषां वचनेन प्रेरितः स्वं मातामहम् उपगम्य उवाच—राजन्, सन्देशवाहकैः प्रेरितः अहं पित्रोः समीपं गमिष्यामि; यदा त्वं मां स्मरिष्यसि, तदा पुनः आगमिष्यामि। तदा भरतेन एवमुक्तः मातामहः तस्य शिरसि समालिङ्ग्य, शुभाशिषं दत्त्वा उवाच—गच्छ वत्स, अनुमतस्त्वं मया; कैकेयी पुत्रेण युक्ता; मातरं तव पितरं च तपस्विनं कुशलं निवेदय। पुरोहितं च, द्विजश्रेष्ठांश्च सर्वान्, चिरंजीविन् रामलक्ष्मणौ च, तव भ्रातरौ महाबलिनौ, प्रणम्य निवेदय। ततः कैकेयः भरतं सन्मान्य, श्रेष्ठं हस्तिनं, उत्तमानि च कम्बलाजिनानि दत्तवान्। तदनन्तरं कैकेयराजः द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां षोडशशतानि च अश्वान् भरताय दत्तवान्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं भरताय विश्वस्तान् धर्मिष्ठांश्च मन्त्रिणः इच्छया उपनिषददात्। मातुलः अपि तस्मै ऐरावतवंशजान् हस्तीन्, इन्द्रशिरसः मनोहरांश्च शीघ्रगामिनः, युक्ताश्वांश्च दत्तवान्। अन्तःपुरे पालितान्, व्याघ्रबलपराक्रमान्, दंष्ट्रिनः, महाकायांश्च श्वानः उपहाराय दत्तवान्। एवं मातामहं मातुलं च अभिवाद्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य निर्गतः। तस्मिन्काले, सन्देशवाहकानां त्वरया च स्वप्नदर्शनस्य च चिन्तया, महती चिन्ता तस्य हृदये समुत्पन्ना। स्वगृहं त्यक्त्वा, नरहस्त्यश्वैः परिवृतः, शोभनां अनुत्तमां राजमार्गां प्रविवेश। तत्र धर्मात्मा भरतः पुरीं अन्तःपुरं चावलोक्य, निर्बाधेन प्रविवेश। मातरं च मातुलं युधाजितं च अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य निर्गतः। शतानि च रथानां वर्तुलचक्राणि योजयित्वा, सेवकाः उष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैः च भरतस्य अनुगमनाय प्रययुः। स्वसेनया संरक्षितः, मन्त्रिभिः आर्यकसमानैः सहितः, शत्रुघ्नमपि संगृह्य, धर्मात्मा भरतः इन्द्रलोकादिव गृहात् निर्गतः। श्रीमत्सुग्रिवे वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमः सर्गः प्रवर्तते। स वीरः भरतः, प्राङ्मुखः सन्, राजप्रासादात् निर्गत्य, शोभनां सुधामानदीं दृष्ट्वा तामतीत्य जगाम। ततः स इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, रम्यां दूरस्थितां प्रतिचरिणीं तरङ्गिणीं शतद्रूम् अपि तीर्त्वा जगाम। एलधाननदीं च तीर्त्वा, पारं प्राप्तः, शिलावहं मार्गं, अग्नेयं च शरच्छेदं अतिक्रम्य, सत्यवाग् शुचिः कीर्तिमान्, शिलावहांश्च गिरिं दृष्ट्वा, महतीः शैलान् चैत्रीयं वनं प्रति अतीत्य जगाम। सरस्वतीं गङ्गां च तीर्त्वा, वीर्येण तीर्त्वा, उत्तरं भाण्डवनं मत्स्यवीर्यस्य प्रविवेश। ततः शीघ्रगां यमुनां कुलिङ्गां पर्वतसंवृतां घोषवतीं च तीर्त्वा, स्वसेनां सान्त्वयामास। तत्र स्नात्वा, तृप्त्वा, श्वशुराणां शान्तिं च कृत्वा, अश्वान् विश्राम्य, जलं गृहीत्वा, तत्रैव प्रययुः। स राजपुत्रः, दुर्गमं विपुलं वनं, यानुचितं, उत्तमेन वाहनं आरुह्य, व्योम्नि वात इव, शोभनया गत्या अग्रे जगाम। एवं भरतः शत्रुघ्नसहितः, मातामहम् अभिवाद्य, सन्देशवाहकैः प्रेरितः, अयोध्यां प्रति शीघ्रं प्रयाणं कृतवान्, मार्गे विविधा नद्यः वनानि च अतिक्रम्य, महता सैन्येन सहितः, धर्मात्मा भरतः स्वगृहं प्रति जगाम।