राजा काञ्चनपीठे निषण्णः कृष्णवस्त्रधारी चासीत्। तस्य तु तिमिरवर्णपीतवर्णाभ्यां स्त्रीभिः सह हास्यमानः सन्दृश्यते स्म। ततः स धर्मात्मा, शीघ्रगामी, रक्तमाल्यलेपनभूषितः, दक्षिणदिशं प्रति गर्दभयुक्तरथेन निर्गतः। तत्र मया दृष्टं यथा रक्ताम्बरधारिणी विकृताङ्गी राक्षसीव तं राजानं बलात् आकर्षति। एवं मया सा भीषणरात्रिः दृष्टा—अथवा अहं, रामः, राजा वा लक्ष्मणो वा, मृत्युम् आप्स्यामः। यः पुरुषः स्वप्ने गर्दभयुतवाहने याति, स शीघ्रं श्मशानधूमाग्रं पश्यति। एतस्मात् निमित्तात् अहं संतप्तोऽस्मि, न च त्वां सम्यक् पूजयामि; कण्ठः शुष्कः, मनश्च न प्रशान्तम्। न च अहं किञ्चित् भयं पश्यामि, तथापि भयं अनुभावयामि; स्वरः अपि निनादहीनः, छायापि ह्रस्वा जाता। आत्मन्यपि निरसः समुत्पद्यते, कारणं न पश्यामि; अस्य स्वप्नस्य, अशुभस्य, नानारूपस्य, अप्रत्याशितगतस्य श्रोतुं, मम हृदयात् महद्भयं न निवर्तते, राज्ञः दुर्ग्रहस्वरूपं चिन्तयतः। एतेनैव समयेन, भरतेन स्वप्नकथनसमाप्तौ, दूताः श्रान्ताश्वाः दुस्तरां खातीं तीर्त्वा, शोभनं राजप्रासादं नगरं च प्रविश्य, राजानं तस्य पुत्रं च दृष्ट्वा सत्कृत्य, राज्ञः पादौ गृहीत्वा भरताय वाक्यम् ऊचुः—"पुरोहितः सर्वे च मन्त्रिणः तव कुशलं ब्रुवन्ति; शीघ्रं प्रयाहि, कार्यमस्ति त्वत्समीपम्। एतानि चिरनूतनानि वस्त्राभरणानि तव मातुलाय दत्तानि गृहाण। एषः राजा विंशति कोट्यः तव मातुलाय दत्तवान्, दश कोट्यश्च तव, राजपुत्रस्य।" भरतः सर्वं तद् आदाय, स्नेहयुक्तः स्वसुहृद्भ्यः, दूतान् अभिनन्द्य, पप्रच्छ—"कच्चिद् राजा दशरथः कुशलः? कच्चिद् रामे महात्मनि लक्ष्मणे वा किञ्चित् अनिष्टं न जातम्? कच्चिद् धर्मज्ञा कौसल्या, धर्मनिष्ठा, धर्मदर्शिनी, रामस्य माता, रोगमुक्ता अस्ति? कच्चिद् धर्मविदुषी सुमित्रा, लक्ष्मणशत्रुघ्नयोर्माता, मध्यमा, रोगमुक्ता अस्ति? मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारिणी, तीक्ष्णक्रोधा, बुद्धिमती, गर्विता, अपि च आरोग्ययुक्ता—सा मम किम् उक्तवती?" एवं भरतेन पृष्टाः दूताः तं समये सन्मानपूर्वकम् ऊचुः—"येषां त्वं कुशलं इच्छसि, ते सर्वे कुशलिनः; लक्ष्मीः तव अनुगता, त्वं रक्षितो भव।" ततो भरतः प्रत्युवाच—"राज्ञः सन्देशेन शीघ्रं गन्तव्यम्; राजानं निवेद्य, अहम् आगच्छामि।" एवं दूतान् समालभ्य, भरतः मातामहम् उपगम्य अवदत्—"राजन्, दूतैः प्रेरितः, पितुः समीपं गच्छामि; यदा त्वं मां स्मरसि, तदा पुनरागमिष्यामि।" ततः भरतेन एवमुक्तः मातामहः सुमंगलानि वचनानि उक्त्वा, राघवस्य शिरसि आलिङ्गनं च कृत्वा, अवदत्—"गच्छ पुत्र, अनुमतस्त्वम्; कैकेयी तव सदृशेन पुत्रेण धन्या। मातरं पितरं च मम कुशलं निवेदय; तपस्विनं पितरं च। पुरोहितं च सर्वान् द्विजश्रेष्ठान् च, रामलक्ष्मणौ च वीर्यवन्तौ भ्रातरौ, मम अभिवादनं निवेदय।" ततः कैकेयः भरतं सत्कृत्य, श्रेष्ठं हस्तिनम् उत्तमान् च चर्मशाटिकाः धनरूपेण दत्तवान्। कैकेय्याः पुत्रं सत्कृत्य, केकयराजः द्विसहस्रं सुवर्णस्य षोडशशतं च अश्वान् दत्तवान्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं भरताय विश्वास्याः शीलवन्तः मन्त्रिणः उपनीय, इच्छयानुग्रहं चकार। मातुलः अपि ऐरावतवंशजान् हस्तिनः इन्द्रशिरसः, रमणीयान् शीघ्रगामिनः युक्ताश्च खरान् धनरूपेण दत्तवान्। राजवेश्मन्युपनिष्कृष्टान् व्याघ्रबलपराक्रमान्, दंष्ट्रायुतान्, विशालान् श्वानः अपि प्रदत्तवान्। ततः मातामहं मातुलं च अभिवाद्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्गतः। तस्मिन्नेव काले, दूतानां त्वरया स्वप्नदर्शनस्य च कारणेन, महद् चिन्ताजन्यं भयम् भरतस्य हृदयम् आविवेश। स पुरुषैः, गजैः, अश्वैः परिवृतः, स्वगृहात् निर्गत्य, शोभनां अप्रतिमां राजमार्गं प्रविष्टः। नगरान्तर्भागं दृष्ट्वा, महात्मा भरतः तं नगरं निर्बाधं प्रविवेश। मातरं मातुलं युधाजितं च अभिवाद्य, शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य प्रययौ। अधिकं शतानि सम्यक् चक्रयुक्तरथानां योजयित्वा, सेवकाः ऊष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैश्च भरतं अन्वयुः। स्वसैन्येन संरक्षितः, मन्त्रिभिः आर्यकसमानैः सहितः, शत्रुघ्नं च निष्पापं गृहीत्वा, इन्द्रलोकादिव गृहेभ्यः निर्गतः। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः श्राव्यः।