भरतः स्वप्ने अद्भुतदुर्दिनं दृष्टवान्। तत्र राजगजस्य दन्तः भग्नः, ज्वलनश्च सहसा शान्तः इति दृष्टवान्। पृथिवी च विदीर्णा, बहवः वृक्षाः शुष्काः, पर्वतानि विकीर्णानि धूम्राणि च दृष्टानि। तत्र राजा लोहमयासने उपविष्टः, कृष्णवस्त्रधारी, कृष्णपीतवर्णाभिः स्त्रीभिः उपहस्यमानः दृष्टः। ततः स धर्मात्मा राजा शीघ्रं दक्षिणदिशं मुखेन गर्दभयुक्तरथे रक्तमाल्याभरणधारी गच्छन् दृष्टः। रक्तवासिनी विकृतगात्रा राक्षसीव राजा आकृष्यमाणा दृष्टा। एवं रात्रौ अहं भीषणं दृश्यं अपश्यम्। अत्र राम वा अहं वा राजा वा लक्ष्मणः वा म्रियेत इति चिन्तयामि। यः नरः स्वप्ने गर्दभयुक्तयानं याति, स शीघ्रं चिताग्न्यग्रे धूमशिखां पश्यति। एतेन लक्षणेन अहं संतप्तः, त्वां न पूजयामि, कण्ठः शुष्कः, मनः च न प्रशान्तम्। भयं न पश्यामि, तथापि भयं अनुभावयामि; स्वरः च निःस्वनहीनः, छायाऽपि हीना। आत्मनि च विरक्तिः जायते, कारणं न पश्यामि। एष दुःस्वप्नः बहुरूपः, अप्रत्याशितगतिर्मम हृदयं न त्यजति, राज्ञः अद्भुतरूपं चिन्तयतः। एवमेव, सप्ततितमः सर्गः श्राव्यः। श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः अस्ति। एवं भरतेन स्वप्नवृत्तान्तं कथयता, तदा दूताः, अश्वैः क्लान्तैः सह, दुस्तरं परिखां तीर्त्वा, शोभनं राजगृहं पुरीं च प्रविश्य, राजानं तस्य पुत्रं च दृष्ट्वा, सत्कारं प्राप्य, राज्ञः पादौ गृहीत्वा भरतं वाक्यम् ऊचुः। पुरोहितः त्वां कुशलं पृच्छति, सर्वे मन्त्रिणश्च। शीघ्रं प्रयाहि, त्वां कार्यमुत्तमं प्रतीक्षते। एतानि उत्तमानि वस्त्राभरणानि गृहाण, विशाललोचने, मातुलाय दातव्यानि। अत्र राज्ञः मातुलाय विंशति कोटयः, तव दश कोटयश्च, राजपुत्र, दत्ताः। सर्वमिदं स्वीकृत्य, भरतः स्नेहयुक्तः सुहृद्भ्यः सत्कारं कृत्वा दूतान् अपृच्छत्— पितरं राजा दशरथः कुशलः किम्? रामः वा महात्मा लक्ष्मणः वा काचित् आपद् अभवत् किम्? धर्मज्ञा कौसल्या, धर्मनिष्ठा, धर्मदर्शिनी, रामस्य माता, आरोग्ययुक्ता अस्ति वा? धर्मविदुषी सुमित्रा, लक्ष्मणस्य शत्रुघ्नस्य च माता, मध्यमा, आरोग्ययुक्ता वा? मम माता कैकेयी, स्वेच्छाचारी, तीक्ष्णा, क्रोधना, बुद्धिमती, गर्विता, आरोग्ययुक्तापि, मम किं वाक्यम् उक्तवती? एवं भरतेन पृष्टे, दूताः तं समये सम्मानपूर्वकं वाक्यम् ऊचुः—"पुरुषर्षभ, येषां त्वं कुशलं पृच्छसि, ते सर्वे कुशलिनः। लक्ष्मीः च श्रियं च त्वां विन्दन्तु, रक्षां च ते स्थिरां कुर्यात्।" एवमुक्तः भरतः दूतान् प्रत्युवाच—"महतः राज्ञः अनुमतिं गृहीत्वा यास्यामि; दूताः मां शीघ्रं गन्तुं प्रेरयन्ति।" ततः भरतः दूतान् प्रति उक्त्वा, तेषां वचनेन प्रेरितः, मातामहम् उपसंगम्य वाक्यम् अब्रवीत्—"राजन्, दूतैः प्रेरितः पितुः समीपं गमिष्यामि; यदा त्वं स्मरिष्यसि, तदा पुनरागमिष्यामि।" एवमुक्ते भरतेन, मातामहः राघवस्य शिरसि आलिङ्गनं कृत्वा, शुभं वाक्यम् उक्तवान्—"गच्छ वत्स, अनुमतस्त्वम्; कैकेयी यशस्विनी त्वद्वत्सलभाजिनी। मातरं पितरं च मम कुशलं निवेदय, तपस्विनं पितरं च। पुरोहितं द्विजातीन् च सर्वान् अभिवादय; प्रियौ च तौ धनुष्मन्तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ।" ततः कैकेयः भरतं सत्कृत्य, उत्तमं गजं, उत्तमानि च कम्बलाजिनानि दत्तवान्। कैकेयीपुत्रं सत्कृत्य, कैकेयराजः द्विसहस्रं सुवर्णमुद्राणां षोडशशतानि च अश्वान् दत्तवान्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं विश्वस्तांश्च धर्मिष्ठांश्च मन्त्रिणः भरतस्य इच्छया उपाजहार। मातुलः अपि ऐरावतवंशजान् गजान्, इन्द्रशिरसः, रम्यदर्शनान् शीघ्रगामिनः युक्ताश्च खरान् दत्तवान्। राजगृहसंवर्धितान्, व्याघ्रबलपराक्रमान्, दंष्ट्रायुतान्, महाकायांश्च श्वान् दत्तवान्। मातामहं मातुलं च अभिवाद्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य निर्जगाम। तदा दूतानां त्वरया, स्वप्नदृष्टेन च, महद्व्यथां हृदि अनुभवन्। स्वगृहात् निर्गत्य, नरगजाश्वैः परिवृतः, शोभनां अनुत्तमां राजमार्गं प्रविष्टः। तत्र स महात्मा भरतः अन्तःपुरं ददर्श; ततः स प्रश्रेष्ठः भरतः निर्बाधं प्रविश्य। मातरं मातुलं युधाजितं च अभिवाद्य, भरतः शत्रुघ्नेन सह रथमारुह्य निर्जगाम। ततः शताधिकान् वृतान् रथान् योजयित्वा, सेवकाः उष्ट्रैः, गोभिः, अश्वैः, खरैश्च भरतं अन्वयुः। एवं भरतः सर्वैः सत्कारैः सम्मानितः, स्वप्नदुर्लक्षणेन च संतप्तचित्तः, शीघ्रं अयोध्यां प्रति प्रययौ।