सौमित्रिणा तथा पृष्टः भरतः स्नेहितं प्रत्युवाच—“शृणु मे दुःखस्य कारणं यदिदं मम मनसि संजातम्। स्वप्ने पश्यामि पितरं मम दशरथं विकृतवेषं, विमुक्तकेशं, गिरिशिखरात् पतन्तं पङ्कदूषिते कर्दमे निमग्नम्। तं पुनः पुनः तस्मिन् कर्दमे तैलं हस्ताभ्यां पिबन्तं, हास्यमानं च पश्यामि। तैलयुक्तं शरीरं तिलौदनं भुञ्जानं, शिरः शिथिलं पुनः पुनः तैले निमज्जन्तं ददर्शं। स्वप्ने च पश्यामि समुद्रं शुष्कं, चन्द्रमसम् अधः पतितम्, वह्निं च स्फुटितम् अकस्मात् शान्तम्। राजस्य गजस्य दन्तं भग्नम्, वह्निं च पुनः शनैः शमितम् अपश्यं। पृथिवीं विदारिताम्, वृक्षान् शुष्कान्, पर्वतान् भग्नान् धूम्रांश्च दृष्टवान्। आयसासने निषण्णं कृष्णवस्त्रधरं राजानं, कृष्णपीतवर्णाभिः स्त्रीभिः उपहास्यमानं ददर्शं। सः धर्मात्मा राजा रक्तमाल्याभरणधारी दक्षिणदिशं पिङ्गलैः गर्दभैः युक्तेन रथेन शीघ्रं प्रस्थितवान्। रक्तवासिनीं विकृताङ्गीं राक्षसीं स्त्रीं राजानं बलात् नयन्तीं दृष्टवान्। एवं रात्रौ भीषणां दृष्ट्वा, अहम्, रामः, राजा वा लक्ष्मणः वा कश्चित् मृत्युम् आप्नोति। यः स्वप्ने गर्दभयुक्तयानम् आरुह्य याति, स शीघ्रं श्मशाने धूमाग्रं पश्यति। एतेन निमित्तेन दुःखितोऽहम्, त्वां नाभिनन्दामि, कण्ठः शुष्कः, मनः च न स्थिरम्। न किंचिद् भीतोऽस्मि, तथापि भीतिं पश्यामि; स्वरः मम निःस्वनः, छायापि मन्दिता। आत्मनि दोषबुद्धिं विन्दामि, कारणं न पश्यामि; एतेन स्वप्नेन दुःस्वप्नरूपेण हृदि महद्भयं न जहाति, राज्ञः विकृतं रूपम् अनुस्मरन्।” एवं भरतेन स्वप्नकथनं कुर्वता, तदा दूताः श्रान्ताश्वाः सुरम्ये राजप्रासादे पुर्यां च दुस्तरां खातीं तीर्त्वा प्रविशन्ति स्म। ते राजानं पुत्रं च दृष्ट्वा सत्कृत्य, पादौ गृहीत्वा भरतं वाक्यम् ऊचुः। “पुरोहितः त्वां कुशलं ब्रूते, मन्त्रिणश्च सर्वे; शीघ्रं प्रतिगच्छ, त्वत्कृत्यं त्वरया प्रतीक्षते। एतानि वस्त्राभरणानि गृहाण, विशाललोचने, मातुलाय दातव्यानि। राज्ञः द्वौ कोट्यौ मातुलाय, दश कोट्यश्च तुभ्यं दत्तानि।” एवं सर्वं स्वीकृत्य, स्नेहयुक्तः भरतः दूतान् प्रति प्रीत्या प्राह—“कच्चित् मे पिता दशरथो न आरोग्यं गतो? कच्चित् रामः लक्ष्मणश्च कुशलिनौ?” धर्मज्ञां कौसल्यां, धर्मनिपुणां राममातरं, आरोग्ययुक्तां कच्चित् पश्यामि? धर्मविद्यां सुमित्रां, लक्ष्मणशत्रुघ्नयोः मातरं, मध्यस्थां च आरोग्ययुक्तां कच्चित् पश्यामि? मम जननीं कैकेयीं, स्वेच्छाचारिणीं, क्रूरां, शीघ्रकोपिनीं, बुद्धिमतीं, गर्विणीं, आरोग्ययुक्तां, सा किम् उक्तवती माम्?” एवं सम्यक् पृष्टः तैः दूतैः, तं समये सम्मानपूर्वकं वचनम् ऊचुः—“येषां त्वम् इच्छसि कुशलम्, ते कुशलिनः; लक्ष्मीश्च त्वां वृत्य, तव संरक्षणं भवतु।” एवं दूतैः उक्तः भरतः प्रत्युवाच—“महान् राजा मम पितरं अनुमन्ये; दूताः मां शीघ्रं यामिति प्रेरयन्ति।” एवमुक्त्वा दूतान् प्रति, भरतः राजपुत्रः तेषां वचनेन प्रेरितः मातामहम् इदम् उवाच—“राजन्, दूतैः प्रेरितः अहम् पितरं द्रष्टुं यास्यामि; यदा त्वं स्मरिष्यसि, तदा पुनः आगमिष्यामि।” ततः भरतेन एवमुक्तः मातामहः, सुमंगलानि वचांसि श्रावयन्, राघवस्य शिरसि आलिङ्गनं कृत्वा उवाच—“गच्छ वत्स, अनुमन्ये; कैकेयी सुतसम्पन्ना। मातरं पितरं च तपस्विनं कुशलं ब्रूहि।” “पुरोहितं च, द्विजश्रेष्ठान् च, तौ च रामलक्ष्मणौ महाबलौ भ्रातरौ कुशलं ब्रूहि।” एवमुक्त्वा, कैकेयः मातामहः भरतं सत्कृत्य श्रेष्ठं हस्तिनं, उत्तमानि च चर्मणि, च धनं दत्तवान्। कैकेयीपुत्रं सत्कृत्य, कैकेयराजः द्विसहस्रं सुवर्णं, षोडशशतानि अश्वान् च दत्तवान्। अश्वपतिः अपि शीघ्रं भरताय विश्वस्तान् धर्मिष्ठान् मन्त्रिणः अनुचरान् दत्तवान्। मातुलः तस्य ऐरावतवंशजान् गजान्, इन्द्रशिरस्कान्, मनोहरान् शीघ्रगामिनः, सुसंयुक्तमूल्यान् दत्तवान्। राजगृहे पालयितृन्, व्याघ्रबलसम्पन्नान्, दंष्ट्रायुतान्, महाकायान् श्वानः दत्तवान्। एवं मातामहं मातुलं च अभिवाद्य, विजयी भरतः शत्रुघ्नसहितः रथमारुह्य प्रययौ।