ते दूताः शीघ्रगामिनः शरदण्डां दिव्यां निर्मलजलां नानाविहगसंकीर्णां जनसमाकीर्णां च नदीं समुपेयुः। ततः सिद्धकामानां निकूलवनं पुण्यस्थानं प्राप्त्य, तत्र प्रविश्य प्रणम्य, कुलिङ्गनगरे प्रविशन्ति स्म। अनन्तरं सम्यगुपस्थिते काले, ते पितृदेवतां पुण्यां इक्षुमतीं नदीं बोधिभवनसमुत्थितां समुपेयुः। तत्र वेदविद्भिः ब्राह्मणैः कर्पलोलितजलपानैः सह साक्षात्कारं कृत्वा, बाहीकदेशं च सुदामानं पर्वतं च अतीत्य जग्मुः। विष्णोः निवासं दृष्ट्वा विपाशां शाल्मलीं च नदीं, विविधाः नद्यः, सरांसि, सरोवराणि, पल्वलानि, जलाशयानि च अपश्यन्। मार्गे सिंहव्याघृगवयगजादीन् विविधान् मृगान् निरीक्ष्य, स्वामिनः आज्ञापालनकाङ्क्षया ते महतीं पन्थानं प्रस्थितवन्तः। दीर्घयात्रया श्रान्तवाहनाः दूताः शीघ्रं पर्वतनगरे उत्तमे नगरे अप्रतिक्षणं समुपेत्य स्थिताः। स्वामिसुखार्थं, कुलरक्षणाय, स्वामिवंशस्य परिरक्षणाय च, ते दूताः न प्रमद्यमानाः शीघ्रं रात्रौ तस्मिन्नगरे समुपेत्य स्थिताः। शृणुत तर्हि श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे अयोध्याकाण्डे एकोनसप्ततितमः सर्गः। तस्यां रात्र्याम् एव यदा दूताः नगरे प्रविशन्ति, तदा भरतः अपि तं अशुभस्वप्नं अपश्यत्। तस्यां रात्र्यां गते, स्वप्नं स्मृत्वा, स राजा महात्मा भरतः अत्यन्तदुःखितः अभवत्। तस्य दुःखं विज्ञाय, प्रियसखायः तस्य दुःखपरिहाराय सभायां कथाः कथयितुं आरभन्त। केचित् तं रञ्जयितुम् गीतानि गायन्ति स्म, अन्ये नृत्यन्ति, अन्ये हास्यनाटकानि च कुर्वन्ति स्म। तथापि स धर्मात्मा भरतः, प्रियसखिभिः मधुरं भाषमाणैः हास्यकथाभिः च परिवृतः, न प्रमुदितः। तदा एकः प्रियसखः मध्ये उपविष्टः भरतम् अपृच्छत्—"किं मित्र त्वं न प्रमोदसे?" इत्युक्ते, भरतः तस्मै सखये प्रत्युवाच—"शृणु, यदर्थं मम मनसि दुःखम् आगतम्।" "स्वप्ने अहं पितरं अपश्यं—स च मलिनवेषः, सविशीर्णकेशः, पर्वतशिखरात् पतित्वा मलिनकर्दमे निमग्नः।" "स च तस्मिन् कर्दमे निमग्नः पुनः पुनः तैलेन हस्तेन पिबन्, हास्यं हास्यं च कुर्वन्, मया दृष्टः।" "तैलमलिनशरीरः, तैलपीतशिराः, तिलपिण्डान् भुक्त्वा, शिरः नतम् कृत्वा, पुनः पुनः तैले निमज्जन्, स पितरं मया अपश्यि।" "अपि च, स्वप्ने अपश्यं—समुद्रः शुष्यति, चन्द्रः भूमौ पतितः, ज्वलनः सहसा नष्टः।" "राजहस्तिनः दन्तः भग्नः, दह्यमानः अग्निः सहसा नष्टः।" "पृथिवी विदीर्णा, वृक्षाः शुष्काः, पर्वताः भग्नाः धूम्रयन्तः च मया दृष्टाः।" "कृष्णवस्त्रधरः, लोहासने उपविष्टः, नीलपीतवर्णाभिः स्त्रीभिः उपहास्यमानः राजा तत्र आसीत्।" "शोणितपुष्पाभरणधारी धर्मात्मा राजा दक्षिणदिशं गच्छन् गर्दभयुक्तरथे शीघ्रं प्रयातः।" "लोहितवस्त्रधारिणीं विकृतगात्रां राक्षसीं स्त्रीं राजानं आकृष्य नेतुम् अहं दृष्टवान्।" "एवं रात्रौ मम भयावहं स्वप्नं दृष्टम्—अहं वा रामो वा राजा वा लक्ष्मणः वा मृत्युम् प्राप्स्यति।" "यो मनुष्यः स्वप्ने गर्दभयुक्तयाने याति, स शीघ्रं श्मशानधूमस्य शिखां पश्यति।" "एतेन स्वप्नलक्षणेन अहं दुःखितः, अतः न भवन्तं पूजयामि; मम कण्ठः शुष्कः, मनः अशान्तम्।" "न किञ्चिद् भीतिहेतुं पश्यामि, तथापि भीतिः दृश्यते; स्वरः निःस्वनः, छायापि लघ्वी जाताऽस्ति।" "स्वयमेव आत्मनि अरुचिं पश्यामि, यद्यपि न किञ्चिद् कारणं; अयं अशुभः स्वप्नः, नानारूपः, अप्रत्याशितगतिः, मम हृदयं न त्यजति—राज्ञः अप्रतिपत्त्यरूपं चिन्तयतः।" शृणुत सप्ततितमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे अयोध्याकाण्डे। एवमुक्ते भरतेन स्वप्नकथायाम्, दूताः क्लान्ताश्वाः नगर्याः दुर्गं सरः तीर्त्वा, श्रीमद्राजप्रासादं नगरं च प्रविश्य, तत्र समुपेत्य स्थिताः। ते राजानं पुत्रं च दृष्ट्वा, सत्कृत्य, राज्ञः पादौ गृहीत्वा भरताय वचः ऊचुः—"पुरोहितः त्वां कुशलं पृच्छति, मन्त्रिणश्च सर्वे; त्वं शीघ्रं प्रस्थितुम् अर्हसि, कार्यम् आपतितम्।" "इमानि च बहुमूल्यवस्त्राभरणानि प्रतिगृह्य, त्वं मातुलाय दातुम् अर्हसि, विशाललोचने।" "एते विंशति कोटयः राज्ञः त्वदीयाय मातुलाय, दश कोटयः तव राजपुत्रस्य।" एतानि सर्वाणि प्रतिगृह्य, भरतः स्नेहितः मित्रेषु, दूतान् सत्कृत्य, स्वाभिप्रायैः सम्मान्य वाक्यम् उक्तवान्। "कच्चित् मे पितरं श्रीदशरथं कुशलम्? कच्चित् रामं महात्मानं लक्ष्मणं वा किञ्चित् आपद् नाभिभूतवती?" "कच्चित् धर्मनिष्ठा, धर्मज्ञा, धर्मदर्शिनी, धर्मपत्नी कौसल्या, रामस्य माता, रोगमुक्ता अस्ति?" "कच्चित् धर्मज्ञा सुमित्रा, लक्ष्मणस्य शत्रुघ्नस्य च माता, मध्यमा, रोगमुक्ता अस्ति?" एवं तेषां दूतानां भरतस्य च संवादः पुण्यः, पावनः, श्रीरामायणस्य अयोध्याकाण्डे प्रवृत्तः।