सर्वे मन्त्रिणः पुरोहितश्च शीघ्रगमनाय उत्तमाश्वान् योजयित्वा दुःखं परित्यज्य नगरं राजप्रासादं च गच्छन्तु, इति आदेशः दत्तः। ते भरताय मम नाम्ना एवमुक्त्वा वदन्तु—“पुरोहितः प्रमुखः सर्वे मन्त्रिणश्च तव कुशलं वदन्ति। त्वं शीघ्रं गच्छ; अत्र कृत्यं त्वरितं प्रतीक्षते।” किन्तु न राघवस्य वनगमनं, न च पितुः निधनं भरताय वक्तव्यम्; केवलं रघुकुलगृहं गमनाय आह्वानं एव निवेदयन्तु। त्वरया उत्तमवस्त्राणि च शोभनाभरणानि राज्ञः भरतस्य च गृहीत्वा गच्छन्तु। यात्रायाः योग्यं भोजनं कृत्वा दूताः स्वगृहाणि आगच्छन्, केकयदेशाय प्रस्थानाय स्वीकृताश्वान् आरोहन्ति। ततः प्रस्थानकर्म विधाय शेषकार्याणि सम्पन्न्य, वसिष्ठेन अनुमोदिताः दूताः शीघ्रं प्रस्थिताः। दीर्घस्य अपराटालस्य पश्चिमतीरं उत्तराभिमुखं यान्तः, मध्ये मालिनीं नदीं अतिक्रान्तवन्तः। हस्तिनापुरे गङ्गां अतिक्रम्य पश्चिमदिशं गत्वा, पञ्चालदेशं प्राप्तवन्तः, कुरुजाङ्गलं च पारितवन्तः। दूताः सरांसि नद्यो जलाशयांश्च निर्मलजलान् निरीक्ष्य, कृतकार्यनिश्चयाः त्वरितगमनं कृतवन्तः। ततः शीघ्रं दिव्यं शरदण्डां नदीं प्राप्तवन्तः, यत्र विविधाः पक्षिणः विचरन्ति, जनसमूहः च दृश्यते। निकूलवनं यत्र कामाः सम्पूर्यन्ते, तत्र प्रविश्य प्रणम्य, कुलिङ्गनगरं प्रविष्टवन्तः। ततः कालानुकूलं कृत्वा, पितृणां पुण्यं इक्षुमतीं नदीं, या बोधिभवनात् प्रवहति, आगच्छन्। ब्राह्मणान् वेदविदः कङ्कणेन जलं पिबन्तः दृष्ट्वा, बाह्लीकं देशं, सुदामानं पर्वतं च पारितवन्तः। विष्णोः निवासं, विपाशां शाल्मालीं च नदीं दृष्ट्वा, नद्यः सरांसि तडागानि सरांसि च निरीक्ष्य, सिंहव्याघ्रमृगगजान् च विविधान् दृष्ट्वा, महतीं मार्गं अनुगम्य, स्वामिनः आदेशं पूर्त्यै त्वरितं यान्ति। दीर्घयात्रया वाहनानि श्रान्तानि सन्ति, तथापि दूताः उत्तमं नगरं पर्वतग्रामं शीघ्रं प्राप्तवन्तः। स्वामिनः प्रीत्यै, कुलरक्षणाय, वंशसंरक्षणाय, दूताः अनिर्देश्याः त्वरितगमनं कृत्वा, रात्रौ तत्र नगरे आगच्छन्। एतस्मिन्नेव रात्रौ यदा दूताः नगरं प्रविष्टवन्तः, तदा भरतः दुःस्वप्नं अपश्यत्। रात्रिः व्यतीता, तस्य दुःस्वप्नस्मरणं कृत्वा, महात्मनः पुत्रः गभीरं शोकं अनुभूय। तस्य दुःखं ज्ञात्वा, प्रियसख्यः तस्य शोकपरिहाराय सभायां कथाः आरम्भयन्ति। केचन गीतं गायन्ति, केचन नृत्यन्ति, केचन विविधं नाटकं हास्यं च दर्शयन्ति। किन्तु भरतः, प्रियसख्यः सन्निहितः, मधुरवाक्यैः हास्यैः च surrounded, आनन्दं न प्राप्नोति। तत्रैकः प्रियसख्यः, मित्रमध्यस्थः, भरतं पृष्टवान्—“मित्र, त्वं किमर्थं न आनन्दं अनुभवसि?” तस्य वाक्यं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच—“मम दुःखकारणं शृणु।” “स्वप्ने पितरं अपश्यं, स च असंस्कृतः, विमुक्तकेशः, पर्वतशिखरात् पतन्, मलिनं कर्दमपूर्णं जलाशयं प्रविष्टः। तत्र तं पितरं अपश्यं, तस्य हस्ताभ्यां तैलं पिबन्तं, पुनः पुनः हासमानं। तैलयुक्तं शरीरं, तैलं पुनः पुनः स्नात्वा, तिलोदनं भक्षयित्वा, शिरः झुकितं, तं अपश्यं।” “स्वप्ने समुद्रं शुष्कं, चन्द्रं भूमिं पतितं, ज्वलितं अग्निं क्षणेन शान्तं अपश्यं। राजगजस्य दन्तं भग्नं, ज्वलितं अग्निं क्षणेन शान्तं अपश्यं। पृथिवीं विदारितां, वृक्षान् शुष्कान्, पर्वतान् विकीर्णान् धूमायमानान् अपश्यं। लोहासनस्थं, कृष्णवस्त्रधारिणं, राजानं, कृष्णपीतवर्णाभिः स्त्रीभिः उपहासितं अपश्यं।” “शीघ्रं धर्मात्मा, रक्तमाल्याङ्गरागयुक्तः, दक्षिणाभिमुखं, गर्दभयुक्तरथेन निर्गच्छन् अपश्यं। रक्तवस्त्रधारिणी, विकृताङ्गी, राक्षसी, राजानं आकृष्य गच्छन्ती अपि अपश्यं। एवं तां भयङ्करां रात्रिं अपश्यं; अहं वा, रामः वा, राजा वा, लक्ष्मणः वा, मृत्युम् प्राप्स्यति।” “यः स्वप्ने गर्दभयुक्तरथेन याति, शीघ्रं चिता-धूमस्य शिखां पश्यति। तस्माद् चिन्तायाः दुःखितः अहं, त्वां न पूजयामि; कण्ठः शुष्कः, मनः अशान्तम्। न किञ्चिद् भीषयन्ति, तथापि भीमं पश्यामि; वाणी निःस्वरा, छाया अपि लघु। आत्मन्यपि वितृष्णां, कारणं न पश्यामि; एषः स्वप्नः, विविधरूपः, अप्रत्याशितः, महद्भयं हृदयात् न गच्छति, राज्ञः अदृश्यरूपं चिन्तयन्।” एवं सप्तसप्ततितमः सर्गः, श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे, श्रवणाय उपस्थापितः।