मारिचः रावणं प्रति जगाद—“न शक्यं तव तस्य महाबलस्य प्रतिरोधः”—इति। तस्य वचांसि रावणः भाग्यप्रेरितः अवज्ञाय, तं मारिचसहितः तदाश्रमं जगाम। तत्र कपटेन, तौ राजकुमारौ दूरं नीतौ। ततः रावणः रामस्य भार्यां हरित्वा, जटायुम् गृध्रं हत्वा, सीताहरणं श्रुत्वा च हतं गृध्रं दृष्ट्वा, राघवः शोकाभिभूतः विलपन्, मूढेन्द्रियः अभवत्। तदनन्तरं शोकसंतप्तः, गृध्रं जटायुम् दग्धवान्। सीतायाः अन्वेषणाय वनं गच्छन्, रामः भयानकं विकृतं राक्षसं कबंधं दृष्टवान्। तं हत्वा, महाबाहुः तस्य शरीरं दग्धवान्; कबंधः स्वर्गं गच्छन्, शबरीं धर्मनिष्ठां तपस्विनीं रामाय कथयामास। “धर्मनिष्ठां शबरीं गच्छ,” इत्युक्त्वा, राघवः शत्रुनिग्रही दीप्तिमान् तस्याश्रमं जगाम। शबरीं सम्यक् पूजितः, रामः दशरथात्मजः, पम्पातीरं गत्वा, हनुमन्तं वानरं अभ्यगच्छत्। हनुमद्वाक्यैः स सुग्रीवं साक्षात्कृतवान्; रामः महाबलः तस्मै सर्वं आख्यात्। आद्यादारभ्य, विशेषतः सीतायाः विषयं, रामः सर्वं कथितवान्; सुग्रीवः वानरः तस्य कथा श्रुत्वा। तयोः मित्रत्वं अग्निसाक्षिकं हर्षपूर्णं अभवत्; ततः वानरराजस्य आग्रहात्, तस्य शत्रुत्वकथां रामः शृण्वन्। सुग्रीवः शोकग्रस्तः, स्निग्धः, रामाय सर्वं प्रकाशितवान्; रामः तदा वलिं हन्तुं प्रतिज्ञाम् अकरोत्। तत्र सुग्रीवः वानरः वलिनः बलं रामाय वर्णितवान्; सदा राघवस्य शक्तौ सन्देहः अभवत्। तं विश्वासयितुम्, सुग्रीवः रामं दुण्डुभेः महाकायं पर्वतसदृशं दर्शयामास। महाबाहुः रामः स्मितं कृत्वा, महतोऽङ्गुष्ठेन तं दुण्डुभिं दश योजनानि प्रक्षिप्तवान्। पुनः, एकेन महाशरेण सप्त शालान् पर्वतं पातालं च विदारितवान्; तेन सुग्रीवः विश्वासितः। ततः हृष्टः, विश्वस्तः, महावानरः रामसहितः किष्किन्धागुहां जगाम। तत्र सुवर्णवर्णः श्रेष्ठवानरः सुग्रीवः निनादं कृतवान्; तस्य महानिनादेन वानरनाथः निर्गतः। तारया मन्त्रणा कृत्वा, वलिः सुग्रीवं समागच्छत्; तत्र रामः एकेन शरेण वलिं हत्वा। ततः सुग्रीवस्य प्रार्थनया, युद्धे वलिं हत्वा, रामः तं राज्ये पुनः स्थापयामास। वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः सर्ववानरान् संगृहीत्वा, सर्वदिशः प्रेषितवान्, जनकात्मन्याः अन्वेषणाय उत्सुकः। ततः सम्पतेः गृध्रस्य वचनेन, महाबलः हनुमान् शतयोजनविस्तीर्णं लवणसागरं लङ्घितवान्। लङ्कानगरीं रावणाधिष्ठितां गत्वा, स अशोकवनं प्रविष्टां चिन्तायुक्तां सीतां दृष्टवान्। चिह्नं दत्वा, वार्तां निवेद्य, स वैदेहीं सान्त्वयामास, द्वारं च विदारितवान्। पंच सेनापतिं सप्त मन्त्रिपुत्रान् हत्वा, वीरं अक्षं च हत्वा, अन्ते बद्धः अभवत्। तदा, पितामहस्य वरानुग्रहेण विमुक्तः, वीरः राक्षसैः बद्धः, भाग्यवशात् तं बन्धं सहनवान्। ततः लङ्कां सीतां विना दग्ध्वा, महावानरः रामाय शुभवार्तां निवेदितुम् प्रत्यागतः। स रामं महात्मानं समाभिवाद्य, “सीता दृष्टा” इति श्रद्धया निवेदितवान्। ततः सुग्रीवसहितः, स महाबलः रामः सागरतीरं गत्वा, सूर्यसमानशरेण समुद्रम् उद्वेजयामास। सागरः नदीपतिः प्रकटितः; तस्य वचनेन नलः सेतुं निर्मितवान्। तेन सेतुना लङ्कां प्राप्त्वा, युद्धे रावणं हत्वा, रामः सीतां पुनः प्राप्त्वा, गहनं लज्जया अभिभूतः अभवत्। ततः रामः सभा मध्ये सीतां कठोरं वचनम् उक्तवान्; सा तद् असह्यं, अग्निं प्रविष्टा, सत्यव्रता अभवत्। ततः अग्निसाक्ष्येण सीता दोषरहितः इति ज्ञात्वा, तेन महाकर्मणा, त्रैलोक्यं सर्वभूतैः संतुष्टम् अभवत्। देवर्षिसंघः महात्मनः राघवस्य तुष्टः अभवत्। विभीषणं लङ्कायां राक्षसाणां राज्यम् अभिषिक्त्वा, रामः कृतकृत्यः शोकविहीनः हर्षितः अभवत्। देवदत्तं वरं लब्ध्वा, वानरान् पुनर्जीवित्यान् कृत्वा, रामः मित्रैः परिवृतः पुष्पकविमानं आरूढ्वा अयोध्यायाः प्रति प्रस्थितः। भरद्वाजाश्रमं प्राप्त्वा, सत्यनिष्ठः रामः हनुमन्तं भरतस्य समीपं प्रेषितवान्। पुनः सुग्रीवेण संवादं कृत्वा, पुष्पकं आरूढ्वा नन्दिग्रामं गच्छत्। नन्दिग्रामे, जटाजूटं त्यक्त्वा, शुद्धः रामः भ्रातृभिः सह सीतां पुनः प्राप्त्वा, राज्यं पुनः प्राप्तवान्। जनः हृष्टः, प्रमुदितः, तुष्टः, समृद्धः, धर्मनिष्ठः, रोगरहितः, व्याधिवर्जितः, दुर्भिक्षभीतः च अभवत्।