राज्यहीने देशे वेदविदः पुरुषाः न वनेषु न चोपवनेषु समृद्धिं प्राप्नुवन्ति। तत्र निःशासने, संयताः जनाः न देवपूजार्थं माल्यान्नबलिम् अपि साधयन्ति। राज्यशून्ये देशे नृपात्मजाः नन्दनवसन्तकाले तरव इव, चन्दनागुरुधूपैः सुगन्धिभिः भूषिताः न शोभन्ते। जलरहिताः नद्यः, तृणरहिताः वनानि, गोपालरहिताः गावः यथा, तथा नृपहीनं राष्ट्रम्। यथा रथस्य ध्वजः चिह्नं, वह्नेः धूमः चिह्नं, एवं नः राजा ध्वजः, अत्रैव दिव्यत्वं प्राप्तवान्। राज्यहीने देशे कस्यापि किमपि नास्ति; मत्स्यानां यथा, पुरुषाः परस्परं नित्यं भक्षयन्ति। सीमालङ्घिनः, नास्तिकाः, संशयपूर्णाश्च ये जनाः, ते अपि राजदण्डेन निगृह्य नियम्यन्ते। यथा शरीरस्य सदा दृष्टिः प्रवर्तते, तथा राष्ट्रस्य सत्यं धर्मश्च राजा एव। राजा एव सत्यं, राजा एव धर्मः, राजा एव कुलस्य परम्परा; राजा माता, पिता, राजा एव पुरुषाणां हितकरः। यमः, कुबेरः, इन्द्रः, बलवान् वरुणश्च, एते अपि उत्तमेन आचरणेन धर्मात्मना नृपतेः समं न गच्छन्ति। नृपवर्जिते लोके सर्वं तमसि मग्नं स्यात्, कश्चन शुभाशुभयोः विवेकं न लभेत। यावत् धर्मात्मा नृपतिः जीवति, तावत् वयं सर्वे केवलं भवतः आज्ञां पालयामः, यथा समुद्रः स्वमर्यादायाम्। तस्मात् द्विजश्रेष्ठ, अस्माकं आचारं दृष्ट्वा, इदं राज्यं नृपहीनं काननवत् जातम्; दानशीलः इक्ष्वाकुसुतः युवराजः अत्र त्वया अभिषिक्तव्यः। एवं श्लोकान् श्रुत्वा, वसिष्ठः सर्वान् बान्धवान् मन्त्रिणः ब्राह्मणांश्च इत्येवमुवाच— "भरतः तु स्वमातुलस्य पुरे, राजगृहे, भ्रात्रा शत्रुघ्नेन सह सुखेन वसति। शीघ्रगामिभिः तुरगैः दूताः शीघ्रं तौ वीर्यवन्तौ भ्रातरौ आनयन्तु, किमर्थं विलम्बः?" तदनन्तरं सर्वे वसिष्ठं प्राहुः— "गच्छन्तु ते," इति। तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठः पुनरुवाच— "सिद्धार्थ, विजय, जयन्त, अशोक, नन्दन— आगच्छत, अहं यदवश्यं करणीयं तद्वः वक्ष्यामि। शीघ्रगामिभिः अश्वैः नगरं राजगृहं च गच्छत, शोकं विहाय, मम वचनात् भरताय एतद् वदत— 'पुरोहितः सर्वे मन्त्रिणश्च तव कुशलं पृच्छन्ति; त्वम् शीघ्रं प्रस्थितः भव, कार्यमत्र त्वां प्रतीक्षते।' किंतु न तस्य रामस्य वनवासं, न तु पितुः निधनं वदेत; केवलं रघुकुलगृहं त्वां आह्वयति इति निवेदयत।" ततो राज्ञः भरतस्य च उत्तमानि वस्त्राभरणानि गृहीत्वा शीघ्रं प्रयान्तु। तत्र दूताः यात्रायोग्यं भोजनं भुक्त्वा, स्वगृहं गताः, केकयान् प्रति यानाय सज्जाः अभवन्। तदनन्तरं सर्वे प्रस्थित्य विधिवत् यथेष्टकर्म कृत्वा, वसिष्ठेन अनुमोदिताः शीघ्रं प्रस्थिताः। ते उत्तरदिशं दीर्घस्य अपराटालस्य पश्चिमतीरेण यान्तः, मध्ये मालिनीं नदीं तीर्त्वा, हस्तिनापुरे गङ्गां तीर्त्वा पश्चिमदिशं प्रस्थिताः, पाञ्चालदेशं गत्वा कुरुजाङ्गलं अतीत्य, पूर्णानि सरांसि शुद्धोदकानि च दृष्ट्वा, कार्यनिष्ठया शीघ्रं ययुः। ततः शीघ्रेण शरदण्डां दिव्यां निर्मलाम्, बहुविहङ्गसेवितां, जनसमाकीर्णां नदीं प्राप्य, निकूलवनं कामदं पुण्यस्थानं गत्वा, तत्र प्रणम्य कुलिङ्गनगरीम् प्रविशन्ति। उपयुक्तकाले पितृतीर्थं पुण्यां इक्षुमतीं नदीं बुद्धिभवनात् प्रवहन्तीं प्राप्य, वेदविदः कूर्चोदकपानान् ब्राह्मणान् दृष्ट्वा, बाह्लीकदेशं सुदामानं पर्वतं च अतीत्य, विष्णोः स्थानं, विपाशां शाल्मलीं च नदीं दृष्ट्वा, नानानद्यः, सरांसि, तडागानि, पल्वलानि च पश्यन्तः, सिंहव्याघृमृगगजादीन् विचित्रान् दृष्ट्वा, मार्गे महति शीघ्रं ययुः। दीर्घयात्रया यानानि श्रान्तानि, परं ते दूताः शीघ्रं पर्वतनगर्यां श्रेष्ठां नगरीं समुपेयुः। स्वामिप्रीत्यर्थं, कुलरक्षार्थं, स्वामिसन्ततिपरिपालनाय च, ते दूताः निरुत्सन्नाः शीघ्रं रात्रौ नगरीं प्राप्तवन्तः। एवं नवमष्टसप्ततितमे सर्गे श्रीमद्रामायणे अयोध्याकाण्डे शृणुत। तत्रैव रात्रौ, यदा दूताः नगरीं प्रविशन्ति, तदा भरतः अपि दुःखदं स्वप्नं पश्यति स्म। तस्यां रात्र्यां गते, स तं दुःखजनकं स्वप्नं स्मृत्वा, महात्मनः पुत्रः भरतः अतिविषण्णः अभवत्। तं दुःखितं दृष्ट्वा, प्रियसखाः तस्य दुःखं शमयितुं, सभायां कथाः कथयितुं आरब्धवन्तः।