महान् राजा स्वर्गं गतः। रामः वनं शरणं गतवान्, तं च बलवान् लक्ष्मणः अनुयातः। भरतः शत्रुघ्नश्च, तौ च महातपस्विनौ, केकयदेशे मातामहस्य रम्ये राजगृहे स्थितौ। अतः अद्यैव इक्ष्वाकुवंशात् कश्चित् राजा क्रियताम्—राज्यं हि अनाथं नश्येत् इति। राजानं विना राष्ट्रे मेघः अपि घनघोषः सन् दिव्यम् आपः भूमौ न सिञ्चति। राजानं विना राष्ट्रे बीजानि न प्रक्षिप्यन्ते, न पुत्रः पितरं शृणोति, न पत्नी पतिं व्रजति। राजानं विना राष्ट्रे न वित्तम् अस्ति, न अपि भार्या; तत्र च अव्यवस्थायां कथं सत्यम् अस्ति? राजानं विना राष्ट्रे न सभा निर्माणं, न कान्ताः उद्यानानि, न च पुण्यगृहाणि निर्मीयन्ते। राजानं विना राष्ट्रे द्विजाः यज्ञनिष्ठाः, दमशिलाः, व्रतानिष्ठाश्च यज्ञान् न कुर्वन्ति। राजानं विना राष्ट्रे महायज्ञेषु धनवन्तः ब्राह्मणाः न ददति विप्रेभ्यः बहुदक्षिणां। राजानं विना राष्ट्रे नाट्यकाः न दृश्यन्ते, न च उत्सवाः, न सम्पद्वर्धनं सङ्गमाः। राजानं विना राष्ट्रे वणिजः न स्वार्थं प्राप्नुवन्ति, न च कथाप्रियाः रम्याः कथाः शृण्वन्ति। राजानं विना राष्ट्रे अलङ्कृताः कन्याः उद्यानानि गत्वा सायं न क्रीडन्ति। राजानं विना राष्ट्रे नराः शीघ्रयानैः प्रियाभिः सह वनेषु न गच्छन्ति। राजानं विना राष्ट्रे धनिनः कृषिगोपाः च अपि निःशङ्कं मुक्तद्वाराः न निद्रान्ति। राजानं विना राष्ट्रे शुञ्जानकाः अलङ्कृतगजाः षष्टिवर्षाः अपि राजमार्गे न गच्छन्ति। राजानं विना राष्ट्रे धनुःस्वनः न श्रूयते, न च बाणनिष्क्रमणध्वनिः व्यायामशालायाम्। राजानं विना राष्ट्रे व्यापारी दूरगामिनः अपि पुण्यशालिनः न सुरक्षितः मार्गे यान्ति। राजानं विना राष्ट्रे एकाकी तपस्वी आत्मन्येव चिन्तयन् न विचरति, न च मुनिः सायं गृहं प्रतिपद्यते। राजानं विना राष्ट्रे न सुरक्षा, न च कल्याणम्; न च सेनायाः शत्रुषु स्थितिः। राजानं विना राष्ट्रे नराः सुवर्णयुक्तैः अश्वैः रथैश्च भूषिताः शीघ्रं न संयान्ति। राजानं विना राष्ट्रे शास्त्रविदः जनाः वनेषु वा उपवनेषु वा न सम्पद्यन्ते। राजानं विना राष्ट्रे सुवासिनी जनाः माल्यं मधु नैव च देवपूजायै सज्जीकुर्वन्ति। राजानं विना राष्ट्रे राजपुत्राः चन्दनागुरुधूपैः अलङ्कृताः वसन्तकाले वृक्षवत् न शोभन्ते। जलहीनाः नद्यः, तृणहीनं वनम्, गोपहीनाः गावः यथा, तथा राजानं विना राष्ट्रम्। रथस्य ध्वजः चिह्नम्, वह्नेः धूमः चिह्नम्; तत्र राजा एव अस्माकं ध्वजः, यः अत्रैव दिव्यत्वं प्राप्तवान्। राजानं विना राष्ट्रे कस्यचित् किञ्चिद् नास्ति; मत्स्यवत् नराः परस्परं खादन्ति। सीमालङ्घिनः, नास्तिकाः, संशययुक्ताश्च—राजदण्डेन पीडिताः अपि ते नियम्यन्ते। यथा नेत्रं शरीरस्य सदा प्रवर्तते, तथा राजा राष्ट्रस्य सत्यं धर्मं च। राजा एव सत्यं धर्मः; राजा कुलधर्मः; राजा माता पिता च; राजा पुरुषाणां हितकरः। यमः, कुबेरः, इन्द्रः, महाबलः वरुणश्च अपि, उत्तमाचार्येण राजा अतिशेते। नूनं, राजा न सन्, इयं भूमिः तमसा आवृता स्यात्, न च किञ्चिद् विज्ञायेत, न हि सः शुभाशुभयोः विवेक्तुं शक्यते। यावत् महान् राजा जीवति, तावत् वयं सर्वे तवाज्ञाम् एव व्रजामः, यथा सागरः स्वसीमायाम् स्थितः। अतः, विप्रश्रेष्ठ, अस्माकं वृत्तं दृष्ट्वा, इदं राज्यं राजानं विना अरण्यवत्; दानशीलः इक्ष्वाकुनन्दनः अत्रैव त्वया अभिषेचनीयः। एवं तु वचनानि श्रुत्वा, वसिष्ठः सर्वान् मित्राणि मन्त्रिणश्च, तान् ब्राह्मणांश्च, इदं वचनं उवाच। "यतः भरतः सौम्यः मातुलगृहे शत्रुघ्नसहितः सुखेन वर्तते, तस्मात् शीघ्रगामिनः दूताः त्वरया यान्तु, तौ वीर्यवन्तौ भ्रातरौ आनयितुं—किम् विलम्ब्यते?" तदनन्तरं सर्वे वसिष्ठं ऊचुः—"गच्छन्तु ते" इति। तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठः पुनः उवाच—"आगच्छन्तु सिद्धार्थः, विजयः, जयन्तः, अशोकः, नन्दनश्च। शृण्वन्तु यूयं मम वचनम्।