ब्राह्मणाः मन्त्रिणः च, पृथक् पृथक् वाक्यं वदन्तः, सर्वे वसिष्ठं राजपुरोहितं श्रेष्ठं अभिमुख्य अभ्यगच्छन्। ततो दुःखेन शोकसंपन्नाः, शतवर्षसमा रात्रिः अस्माभिः व्यतीता, यतः राजा पुत्रशोकाभिभूतः स्वर्गं गतः। महात्मा राजा स्वर्गं गतः, रामः वनं शरणं गच्छति, वीरः लक्ष्मणः अपि रामसहायः वनं गतः। भरतः शत्रुघ्नः च, तपस्विनौ, केकयदेशे मातामहस्य रम्ये राजभवने स्थितौ। अतः अद्य इक्ष्वाकुवंशात् कश्चित् राजा अभिषिक्तः भवतु, राज्यं नृपहीनं न विनश्येत्। राज्ये नृपहीने, महाघनः अपि पृथिव्यां दिव्यम् वारि न वर्षति। नृपहीने देशे बीजमपि न विक्षिप्यते, पुत्रः पितरं न अनुशृणोति, न पत्नी पतिं। नृपहीने राज्ये न वित्तं न पत्नी, तत्र अव्यवस्थायां सत्यं कथं वर्तते। नृपहीने देशे न assembly-hall निर्मीयते, न हृष्टाः उद्यानानि वा देवगृहाणि निर्मीयन्ते। नृपहीने देशे यज्ञनिष्ठाः द्विजाः, संयतव्रताः, न यजनं कुर्वन्ति। नृपहीने महायज्ञेषु, धनाढ्याः ब्राह्मणाः न दानं यथार्हं वितरन्ति। नृपहीने देशे न नाट्यगायकाः दृश्यन्ते, न उत्सवाः, न समृद्धिः। नृपहीने देशे व्यापारी न स्वार्थं साधयन्ति, कथाप्रियाः न रमन्ते। नृपहीने देशे सुशोभिता युवतयः न उद्याने क्रीडन्ति। नृपहीने देशे नराः न वनं यान्ति शीघ्रयानैः प्रियया सह। नृपहीने देशे कृषिवलाः, पशुपालाः, धनवन्तः, न सुरक्षितं द्वारं मुक्त्वा शय्यां यान्ति। नृपहीने देशे घंटायुक्ताः गजाः, भूषणभूषिताः, न राजमार्गे विहरन्ति षष्टिवर्षे। नृपहीने देशे धनुषां निनादः न श्रूयते, न शराणां विसृज्यते। नृपहीने देशे व्यापारी न सुरक्षितं मार्गं यान्ति, यद्यपि पुण्यं अर्जितम्। नृपहीने देशे एकाकी तपस्वी न यत्र विचरति, न मुनिः सायं गृहं प्रतिनिवर्तते। नृपहीने देशे न सुरक्षा न कल्याणं, न सेना शत्रून् प्रतिषेधति। नृपहीने देशे नराः न शीघ्रं सज्जीक्रियन्ते, उत्तमाश्वरतैः। नृपहीने देशे शास्त्रज्ञाः न वनग्रामे समृद्धिं प्राप्तवन्तः। नृपहीने देशे पुष्पाणि, मधूनि, नैवेद्यं, न संयतैः जनैः देवपूजायै निर्मीयते। नृपहीने देशे राजकुमाराः न शोभन्ते, चन्दनागुरुगन्धैः विभूषिताः, वसन्ते वृक्षवत्। जलहीनाः नद्यः, तृणहीनं वनम्, गोपालहीनाः गावः—एवं नृपहीनं राज्यं। रथस्य ध्वजः, अग्नेः धूमः, तत्र राजा अस्माकं ध्वजः, यः इह दिव्यत्वं प्राप्तवान्। नृपहीने देशे कस्यापि किमपि न अस्ति; मत्स्यवत्, जनाः परस्परं भक्षयन्ति। सीमालङ्घकाः, नास्तिकाः, संशयपूर्णाः अपि, राजदण्डेन नियंत्रिताः। यथा शरीरस्य दृष्टिः, तथा राज्यस्य सत्यं धर्मः राजा। राजा एव सत्यं धर्मः, राजा कुलधर्मः, राजा माता पिता, राजा पुरुषाणां हितं। यमः, कुबेरः, इन्द्रः, वरुणः अपि महात्मनः राज्ञः आचरणेन अतीर्यन्ते। नृपहीने राज्ये स्यात् तमः, किमपि न ज्ञायेत, यदि राजा न स्यात् भद्राभद्रविवेचकः। यावत् महात्मा राजा जीवति, तावत् वयं केवलं भवतः आज्ञां पालयामः, यथा समुद्रः सीमायाम् स्थितः। अतः द्विजश्रेष्ठ, अस्माकं आचारं दृष्ट्वा, राज्यं नृपहीनं वनवत्; उदारः इक्ष्वाकुनन्दनः तव अभिषेकं अर्हति। ततः श्रीवाल्मीकिरामायणे, अयोध्याकाण्डे, अष्टषष्टितमोऽध्यायः श्रूयताम्। तत् वचनं श्रुत्वा, वसिष्ठः सर्वान् मित्राणि, मन्त्रिणः, ब्राह्मणान् च सम्बोध्य इदं वचोऽब्रवीत्— "यतः भरतः सुखेन मातुलस्य नगरे, राजभवने, भ्राता शत्रुघ्नेन सह वसति, अतः शीघ्रवाहनैः दूताः त्वरितं गच्छन्तु, तौ वीरौ भ्रातरौ आनयन्तु, किम् विलम्बः?" ततः सर्वे वसिष्ठं ऊचुः— "गच्छन्तु दूताः"। तेषां वचः श्रुत्वा, वसिष्ठः पुनः अब्रवीत्।