आयोध्यानगर्यां जनाः अश्रुविगलितलोचनाः, स्त्रीणां कुल्याः “हन्त” इति रुदन्त्यः, रिक्तचत्वरगृहयुतायां तस्यां पुरी पूर्ववद् न विरराज। सा पुरी सूर्यरहितं नभः, नक्षत्ररहितां रात्रिं, सहसा सूर्यास्तमिते दिवसे रात्र्युत्पत्तिमिव, शोकसागरमग्ना बभूव। राजा दिवंगतः, तस्य पुत्रं विना मित्रसमूहः दाहकर्मणि न अनुमन्यन्त; अतः ते राजानं शय्यायाम् उपवेशयन्, तस्य गम्भीरभावं चिन्तयन्तः स्थिताः। सा पुरी महात्मनः प्राणविहीना, सूर्यरहितं नभः, नक्षत्ररहितां रात्रिमिव विराजमानासीत्; मार्गेषु च चत्वरेषु च न कश्चन रुदन् जनसमूहः दृश्यते स्म। तत्र पुरुषाः स्त्रियश्च गणशः संमिल्य, भरतस्य मातरं निन्दन्तः, नगर्यां राजविहीनायां दुःखिताः, न चापि कञ्चन आश्वासं लब्धुम् अशक्नुवन्। एवं षट्षष्टितमे अध्याये समाप्ते, सप्तषष्टितमं सर्गं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचितेऽयोध्याकाण्डे प्रवृत्तम्। तत्र आयोध्या नगर्या दुःखार्तजनसमाक्रान्ता, अश्रुपूरितलोचना, हर्षरहिताभूत्, सा रात्रिः कथञ्चिद् व्यतीयाय। रात्र्यतीते, सूर्ये उदिते, राजर्षयश्च द्विजातयश्च समागत्य मन्त्रिसभां जग्मुः। तत्र मार्कण्डेयः, मौद्गल्यः, वामदेवः, काश्यपः, कात्यायनः, गौतमः, श्रीमान् जाबालिश्च उपस्थिताः। एते ब्राह्मणाः मन्त्रिभिः सह पृथक्पृथक् भाषमाणाः, सर्वे वसिष्ठं राजपुरोहितं श्रेष्ठं प्रति उन्मुखाः अभवन्। ते ऊचुः—"एषा रात्रिः शतसंवत्सरसमाना दुःखेन वयम् अतीताः, यतः राजा पुत्रशोकविह्वलो मृत्युम् उपगतः। महाबलिः राजा स्वर्गं गतः, रामश्च वनं गतः, लक्ष्मणोऽपि रामसहितः वनं प्रविष्टः। भरतश्च शत्रुघ्नश्च महातपस्विनौ केकयदेशे मातामहस्य राजगृहे निवसतः। अतः अद्यैव अस्माकं इक्ष्वाकुवंशाज्जनः कश्चिद् राजा नियुक्तव्यः, यतः राजविहीनं राष्ट्रं विनश्येत्।" "राजविहीने राष्ट्रे, मेघः महाशब्दं कुर्वन् अपि, दिव्यं वारि भूमौ न वर्षयति। तत्र बीजानि न क्षिप्यन्ते, पुत्रो न पितरं शृणोति, न च पत्नी पतिं वशं गच्छति। न तत्र धनं विद्यते, नापि भार्या; यत्र चायं विकारः, तत्र कथं सत्यम् अस्ति?" "राजविहीने राष्ट्रे, न सभा निर्मीयते, न प्रमुदिता जनाः रम्याणि उद्यानानि वा पुण्यानि गृहाणि निर्मान्ति। न तत्र याज्ञिकाः द्विजाः स्वधर्मनिष्ठाः यजनादिकं कुर्वन्ति। न च तत्र महायज्ञेषु धनाढ्याः ब्राह्मणाः पात्रेषु दानानि ददति।" "राजविहीने राष्ट्रे, नाट्यकाः नृत्यकाः च न दृश्यन्ते, न च उत्सवाः समृद्धिं वहन्ति। न च व्यापारिणः स्वार्थं साधयन्ति, न च कथाप्रियाः रम्यकथासु रमन्ते। न तत्र कान्ताभिः समलङ्कृताः युवत्यः सायं प्राविशन्ति उद्यानानि। न च नराः प्रियाभिः सह शीघ्रयानैः वनं यान्ति।" "राजविहीने राष्ट्रे, कृषिगोरक्ष्यजीविनो धनिनश्च न सुरक्षितं द्वारमुद्घाट्य शेरते। न च तत्र मणिशृङ्खलाभूषिताः हेमकुम्भकर्णाः गजाः षष्टिवर्षीयाः राजमार्गे सञ्चरन्ति। न च तत्र धनुषां निरन्तरशब्दः, न च व्यायामभूमौ बाणनिर्गमनिनादः शृणोति।" "राजविहीने राष्ट्रे, दूरगाः व्यापारी अपि सुरक्षितं मार्गं न यान्ति, यद्यपि पुण्यसम्पन्नाः स्युः। न च एकाकी तपस्वी स्वाध्यायं कृत्वा निर्भयः सञ्चरति, न च सन्ध्यायां मुनिः गृहम् आगच्छति। न च तत्र रक्षासुखं, न च सेनायाः रिपुषु स्थितिः।" "राजविहीने राष्ट्रे, न पुरुषाः शीघ्रं गजाश्वरथैः भूषिताः संयान्ति। न च शास्त्रविदः जनाः वनेषु वा उपवनेषु वा समृद्धिं प्राप्नुवन्ति। न च नियमशीलैः जनैः देवपूजार्थं माल्य-मधु-नैवेद्यादिकं निर्मीयते।" "राजविहीने राष्ट्रे, राजपुत्राः चन्दनागुरुधूपगन्धैः अलङ्कृताः वसन्तकाले वृक्षानिव न विराजन्ति। निर्जला नद्यः, तृणरहितानि काननानि, गोपालरहिताः गावः यथा, तथैव राजा विना राष्ट्रम्।" "रथस्य ध्वजः चिह्नम्, वह्नेः धूमः चिह्नम्; तेषु राजा अस्माकं ध्वजः, स एवास्मात् दिव्यत्वं गतः।" "राजविहीने राष्ट्रे, कस्यचित् किमपि नास्ति; मत्स्यानां यथा, नराः अपि परस्परं भक्षयन्ति। सीमालङ्घिनः, नास्तिकाः, संशयान्विताः अपि राजदण्डेन पीडिताः नियमं प्राप्नुवन्ति।" "यथा चक्षुः सर्वदा शरीरस्य कार्यं करोति, तथैव राजा राष्ट्रस्य सत्यधर्मयोः मूलम्। राजा एव सत्यं धर्मः, राजा कुलस्य परम्परा, राजा माता पिता च, राजा पुरुषाणां हितकारकः।" एवं ब्राह्मणाः मन्त्रिणश्च दुःखार्ताः, राज्यस्य अनाथभावं चिन्तयन्तः, वसिष्ठमुपगम्य, इक्ष्वाकुवंशे नवं राजानं स्थापयितुम् उद्युक्ताः अभवन्।