कैकेय्याः पापेन राघवात् पृथक् कृताः वयं पतिसंहारिण्याः समीपे कथं विधवाः जीवेम? सः रामः, यः सर्वदा अस्माकं च तव च रक्षकः आसीत्, स्वाधीनः महात्मा, तेजस्वी, स राज्यमाहात्म्यं परित्यज्य वनं गतः। त्वत्तः तस्मात् वीरात् च वियुक्ताः वयं कैकेय्या अपमानिता दुःखेन क्लिश्यमानाः कथं स्थास्यामः? या कैकेय्याः कृते राजा, रामः, बलवान् लक्ष्मणः, सीता च परित्यक्ताः, सा अन्यं कं न परित्यजेत्? राघवस्य महिष्यः अश्रुपूर्णलोचनाः महद्भिः शोकैः आविष्टाः, हाहाकाररहिताः, दुःखेन पीड्यमानाः विवर्तन्त। महत्तरं तेजः रहिता अयोध्या तु, स्वामिनं विना, तारारहितया रात्रिवत्, पतिहीनया स्त्रीवत्, न शोभते स्म। जनाः अश्रुपूर्णाः, स्त्रियः ‘हन्त हन्त’ इति क्रोशन्त्यः, रिक्तचत्वरगृहाः, सा पुरी पूर्ववत् न शोभते स्म। सा पुरी सूर्यरहितं नभः इव, नक्षत्ररहितां रात्रिं इव, सहसा अस्तंगते दिवसे, रात्रिः यथा आगच्छेत्, तथा आसीत्। राजपुत्रं विना, मित्रसमूहः दाहाय न अनुमेने; अतः ते राजानं शय्यायाम् उपवेशयन्, तस्य अगम्यं सन्निधिं चिन्तयन्तः। सा पुरी सूर्यरहितं नभः इव, नक्षत्ररहितां रात्रिं इव, महात्मानं विना शोभां न प्राप, न च मार्गेषु चत्वरेषु च रुदन्ति जनाः संकुलाः आसन्। पुरुषाः स्त्रियश्च गणशः संमिल्य भरतस्य मातरं निन्दन्ति स्म; राजविना तत्र पुरी दुःखिता, न च कश्चित् सांत्वनं प्राप। एषा श्रीमद्रामायणे वाल्मीक्याः अयोध्याकाण्डे षट्षष्टितमे सर्गे सप्तषष्टितमः सर्गः। अयोध्या तु, हाहाकारपूर्णा, हर्षरहिताः जनाः अश्रुपूरितकण्ठाः, सा रात्रिं यापयामास। यदा सा रात्रिः व्यतीता, सूर्ये उदिते, तदा राजर्षयः द्विजातयः च समागत्य मन्त्रिणः सह सभां जग्मुः। तत्र मार्कण्डेयः, मौद्गल्यः, वामदेवः, काश्यपः, कात्यायनः, गौतमः, श्रीमान् जाबालिः च आसन्। एते ब्राह्मणाः मन्त्रिभिः सह पृथग्वदन्तः, सर्वे वसिष्ठं राजर्षिं प्रति दृष्टिं अपातयन्। ते ऊचुः—"शतसंवत्सरसमाः इयं रात्रिः दुःखेन अस्माभिः नीताः, यतः राजा पुत्रशोकात् निधनं प्राप। महात्मा राजा स्वर्गं गतः, रामः वनं गतः, बलवान् लक्ष्मणः अपि रामेण सह गतः। भरतः शत्रुघ्नश्च, महातपस्विनौ, केकयेषु मातामहस्य राजगृहे सुखेन वसतः। अतः, अद्यैव इक्ष्वाकुवंशात् कश्चित् राजा स्थाप्यताम्; हि, राजा विना राज्यं नश्येत्। राजा विना देशे, मेघः महाशब्दः अपि, दिव्यं वारि भूमौ न वर्षति। राजा विना देशे, बीजमपि न विक्षिप्यते, न पुत्रः पितरं शृणोति, न भार्या पतिं शृणोति। राजा विना देशे, न वित्तं न भार्या, तत्र विक्षेपे सत्यं कथं स्यात्? राजा विना देशे, न पुरुषाः सभां निर्मीयन्ति, न प्रमुदिताः रम्याणि उद्यानानि वा पुण्यगृहाणि कुर्वन्ति। राजा विना देशे, यज्ञनिष्ठाः द्विजातयः, संयताः, व्रतनिष्ठाः, न यजनं कुर्वन्ति। राजा विना देशे, महायज्ञेषु, धनाढ्याः ब्राह्मणाः न दानानि ददाति। राजा विना देशे, नाटकाश्च नर्तकाः च न दृश्यन्ते, न च उत्सवाः समृद्धिं वहन्ति। राजा विना देशे, व्यवसायिनः न सिद्धिं यान्ति, न च कथाप्रियाः रम्याः कथाः शृण्वन्ति। राजा विना देशे, अलंकृताः कन्याः न उद्यानानि गत्वा सायं क्रीडन्ति। राजा विना देशे, जनाः शीघ्रयानैः वनं न गच्छन्ति, न च प्रियतमा सह। राजा विना देशे, धनवन्तः कृषिगोरक्ष्यजीविनः च, द्वाराणि उद्घाट्य, न सुरक्षितम् निद्रान्ति। राजा विना देशे, घंटाभूषिताः गजाः षष्टिवर्षीयाः न राजमार्गे विचरन्ति। राजा विना देशे, धनुषां निरन्तरध्वनिः न श्रूयते, न च शराणां निष्क्रमणध्वनिः व्यायामशालायाम्। राजा विना देशे, व्यापारी दूरं गच्छन्तः, बहुपुण्यैः अपि, मार्गे सुरक्षितं न यान्ति। राजा विना देशे, एकाकी तपस्वी अपि, आत्मनं चिन्तयन्, निर्भयः न गच्छति, न च ऋषिः सायं गृहं प्रतिनिवर्तते। राजा विना देशे, न सुरक्षा न च कल्याणं, न च सेना रिपून् युद्धे तिष्ठति। राजा विना देशे, शीघ्रं न समागच्छन्ति, भूषणयुक्तैः अश्वरथैः शोभमानाः नराः। राजा विना देशे, शास्त्रकुशलाः जनाः, वनगुल्मेषु अपि, न समृद्ध्याः तिष्ठन्ति। राजा विना देशे, माल्य-मिष्टान्न-बल्यादिकं संयतजनैः देवपूजायै न निर्मीयते। राजा विना देशे, राजपुत्राः चन्दनागुरुधूपैः अलंकृताः, वसन्ते वृक्षवत्, न शोभन्ते।" एवं ब्राह्मणमन्त्रिणः दुःखिताः, राज्यस्य रक्षायै एकं इक्ष्वाकुवंश्यं राजानं स्थापयितुम् उद्युक्ताः आसन्।