ततः बुद्धिमन्तः मन्त्रिणः रामं विना न राज्ञः दाहकर्म कर्तुम् इच्छन्ति स्म। अतः ते भूमिपतिं रक्षन्तः तत्र स्थिताः। मन्त्रिणः राजानं तैलद्रोण्यां स्थापयित्वा, तं मृतं ज्ञात्वा, तत्र महिलाः उच्चैः विलपन्त्यः शोकसन्तप्ताः आक्रन्दन्ति स्म। ताः शोकातुराः बाहून् उत्थाप्य, अश्रुपूर्णमुख्यः, दुःखेन पीडिताः विलपन्त्यः तत्र आर्तरवम् अकुर्वन्। ताः स्त्रियः विषण्णाः, “हा महराजन्! किं रामविहीनान् अस्मान् त्यक्त्वा गतः? सदा सौम्यवचनः सत्यनिष्ठः रामः अस्मान् कदा न त्यजति स्म। कैकेय्या दुष्टभावेन राघवात् पृथक् कृताः, वयम् पतिसंहारिण्या समीपे कथं जीवेम?” इति विलपन्त्यः। “सः सदा अस्माकं तव च रक्षकः आसीत्; स्वधर्मनिष्ठः, महात्मा रामः वनं गतः, राज्यवैभवम् त्यक्त्वा। त्वं च वीरं रामं च विना, कैकेय्या कलुषिताः, कथं वयम् दुःखिता इह स्थास्यामः?” इति ताः अभ्यधुः। “यया राजा, रामः, महाबलः लक्ष्मणः, सीता च परित्यक्ता—सा अन्यं कं न परित्यजेत्?” इति ताः विलपन्त्यः। अश्रुभिः आवृताः, अतिशोकसम्भ्रान्ताः, राघवस्य कुलस्त्रियः शोकदुःखेन विह्वलाः, हर्षरहिताः अभवन्। अयोध्या अपि, महराजं विना, तारा-हीना रात्रिरिव, पतिहीना स्त्रीव, न शोभितुम् अशक्नोत्। जनाः अश्रुपूरिताः, स्त्रियः “हा!” इति उच्चैः क्रन्दन्त्यः, रिक्तचत्वरगृहाः, नगरी पूर्ववत् न शोभते स्म। सूर्यं विना आकाशः, तारागणं विना रात्रिः, सूर्यास्तात् त्वरया रात्रिः आगता इव, नगरी अपि न शोभते स्म। मन्त्रिणः, राजपुत्रं विना, मित्रसमूहः, दाहकर्म कर्तुम् न अनुमन्यन्ते स्म; अतः ते राजानं शय्यायाम् स्थापयित्वा, तस्य गम्भीरमूर्तिं चिन्तयन्तः तत्र स्थिताः। आकाशं विना सूर्यः, रात्रिं विना तारा, नगरी अपि महात्मानं विना शोभां न प्राप्नोति स्म; मार्गेषु चत्वरेषु च अश्रुपूरितकण्ठाः जनाः न सन्दृश्यन्ते स्म। जनाः स्त्रियः च समूहशः एकत्रिताः, भरतजननीं निन्दन्तः, नगरे राज्ञः वियोगेन दुःखिता, सुखं न प्राप्नुवन्ति स्म। एवं अयोध्याकाण्डस्य सप्तषष्टितमः सर्गः समाप्तः। ततः अयोध्या, क्रन्दनैः पूर्णा, हर्षरहिताः जनाः अश्रुपूरितकण्ठाः, तां रात्रिं यापयामास। रात्रिः यथाक्रमं गताः, सूर्ये उदिते, राजपुरोहिताः द्विजाः च सभायां एकत्रिताः। तत्र मार्कण्डेयः, मौद्गल्यः, वामदेवः, काश्यपः, कात्यायनः, गौतमः, प्रसिद्धः जाबालिः च उपस्थिताः। एते ब्राह्मणाः मन्त्रिणः च, पृथक् पृथक् भाषमाणाः, सर्वे वसिष्ठं राजपुरोहितश्रेष्ठं प्रति दृष्ट्वा अभ्यधुः। “रात्रिः शतवर्षसमाः दुःखेन यापिता, यतः राजा दुःखितः पुत्रवियोगेन निधनं प्राप्तः। महराजः स्वर्गं गतः, रामः वनं गतः, महाबलः लक्ष्मणः अपि रामेन सह वनं गतः। भरतः शत्रुघ्नः च, महातपस्विनौ, केकये, मातामहस्य रम्ये राजमहले स्थितौ। कस्यचित् इक्ष्वाकुवंश्यस्य राज्याभिषेकः अद्य कर्तव्यः, यतः राज्यं नृपतिहीनं विनष्टं न भवेत्। राज्ये नृपतिहीने, मेघः महाशब्दः यद्यपि, दिव्यं वारि भूमौ न वर्षति। नृपतिहीने राज्ये, बीजमुष्टयः न विक्षिप्यन्ते, न पुत्रः पितरं शृणोति, न पत्नी पतिं। नृपतिहीने राज्ये, न वित्तं, न पत्नी; तत्र अव्यवस्थायाम्, सत्यं कथं वर्तते? नृपतिहीने राज्ये, पुरुषाः न सभागृहाणि निर्माति, न हृष्टाः रम्याणि उद्यानानि वा पुण्यगृहाणि वा। नृपतिहीने राज्ये, यज्ञनिष्ठाः द्विजातयः, संयताः, व्रतस्थाः, यज्ञकर्म न कुर्वन्ति। नृपतिहीने राज्ये, महायज्ञेषु, धनाढ्याः ब्राह्मणाः, योग्येभ्यः दानं न प्रयच्छन्ति। नृपतिहीने राज्ये, नाट्यगायकाः न दृश्यन्ते, न उत्सवाः, न समवायाः, न समृद्धिः। नृपतिहीने राज्ये, व्यापारीणः स्वलाभं न प्राप्नुवन्ति, न कथाप्रियाः रम्याः कथाः शृण्वन्ति। नृपतिहीने राज्ये, भूषिताः युवतयः रम्ये उद्याने सायं क्रीडितुं न यान्ति। नृपतिहीने राज्ये, पुरुषाः शीघ्रयानैः प्रियास्त्रीसहिताः वनं न यान्ति। नृपतिहीने राज्ये, धनवन्तः कृषिव्यवसायिनः पशुपालकाः च, मुक्तद्वाराः सुरक्षितं न निद्रान्ति। नृपतिहीने राज्ये, घंटाभूषिताः गजाः षष्ठिवर्षे राजमार्गे न सञ्चरन्ति। नृपतिहीने राज्ये, धनुषां निरंतरनिस्वनः न श्रूयते, न शराणां सन्धानम्। नृपतिहीने राज्ये, व्यापारीणः दूरं गच्छन्तः, मार्गे सुरक्षितं न यान्ति, यद्यपि पुण्यं संचितम्। नृपतिहीने राज्ये, एकाकी तपस्वी आत्मनं चिन्तयन् मुक्तः न गच्छति, न ऋषिः सायं गृहम् प्रतिनिवर्तते। नृपतिहीने राज्ये, सुरक्षा, कल्याणं न वर्तते, न सेना शत्रून् युद्धे तिष्ठति।” एवं ब्राह्मणाः मन्त्रिणः च वसिष्ठं प्रति राज्याभिषेकाय युक्तं विचारयामासुः।