ततः मन्त्रिणः पृथिवीपतिं तैलद्रोणे स्थापयित्वा यथानुशासनं सर्वाणि पश्चात्क्रियाः राज्ञः समारब्धवन्तः। किन्तु तैः प्राज्ञैः मन्त्रिभिः राजकुमारस्य विना राजा दाहकर्म न कर्तुं इच्छितम्; अतः तं पृथिवीपतिं संरक्षितवन्तः। राजा मन्त्रिभिः तैलद्रोणे विन्यस्तः, तं मृतं विदित्वा स्त्रियः उच्चैः विलपन्त्यः शोकमग्ना अभवन्। ताः दुःखेन पीडिताः, अश्रुपूर्णमुख्यः, बाहून्नुत्य विलपन्त्यः, विषण्णाः शोकाकुलाः अभवन्। ‘हाय महराज! त्वया वयं राघवविहीनाः परित्यक्ताः, सदा प्रियं वदन् सत्यनिष्ठः रामः!’ इत्यादि विलपन्ति। कैकेय्याः दुष्टेन राघवात् पृथक् कृताः वयं विधवा पतिहत्यायाः समीपे कथं जीवेम? सः सदा अस्माकं तव च रक्षकः अभूत्, स्वाधीनः, रामः महात्मा वनं गतः, राजश्रीं परित्यज्य। त्वया तेन च वीर्येण विना, दैवविपाकेन पीडिताः, कैकेय्याः कलंकिताः कथं स्थास्यामः? येन राजा, रामः, महाबलः लक्ष्मणः, सीता च परित्यक्ताः—सः अन्यं कं न परित्यजेत्? अश्रुपूरितनयनाः, महाशोकविह्वलाः, राघवस्य कुलस्त्रियः दुःखेन विक्रियमानाः, सुखहीनाः अभवन्। तदा अयोध्या राजमहात्मनः वियोगेन तारा-रहितरात्रिवत्, पतिविहीनस्त्रीवत्, न विराजित। अश्रुपूरितजनाः, कुलस्त्रियः ‘हाय’ इति विलपन्त्यः, रिक्तचत्वरगृहाः, नगरी पूर्ववत् न विराजित। सूर्यरहिताकाशवद्, तारा-रहितरात्रिवत्, सूर्यास्तात् दिवा समाप्ते रात्रिः यथा आगच्छति, तथा नगरी अभवत्। राजपुत्रं विना, मित्रसमूहः दाहकर्म न अनुमन्यते स्म; अतः मन्त्रिणः तं राजानं शय्यायाम् स्थापयित्वा, तस्य अगम्यवपुषः चिन्तनं कृतवन्तः। सूर्यरहिताकाशवत्, तारा-रहितरात्रिवत्, नगरी महात्मनः वियोगेन विरहितवद्, मार्गचत्वरेषु अश्रुविलीनकण्ठाः न दृश्यन्ति। पुरुषाः स्त्रियः च समूहशः संमिल्य, भरतजनन्याः निन्दनं कुर्वन्तः, नगरे राजवियोगेन दुःखिताः, शान्तिं न लब्धवन्तः। एषा अयोध्याकाण्डस्य सप्तषष्टितमोऽध्यायः श्रीवाल्मीकिरामायणे। अयोध्या विलापैः पूर्णा, सुखहीना, जनाः अश्रुपूरितकण्ठाः, तां रात्रिं यापयामास। रात्र्याः समाप्ते, सूर्ये उदिते, राजपुरोहिताः द्विजातयः च समागत्य, सभां जग्मुः। तत्र मार्कण्डेयः, मौद्गल्यः, वामदेवः, कश्यपः, कात्यायनः, गौतमः, श्रीमान् जाबालिः च उपस्थिताः। एते ब्राह्मणाः मन्त्रिभिः सह, पृथक् पृथक् भाषमाणाः, सर्वे वसिष्ठं, श्रेष्ठं राजपुरोहितं, अभिमुख्य भाषन्ते स्म। ‘रात्रिः शतवर्षसमा दुःखेन गता, यतः राजा पुत्रशोकात् मृत्युमुपगतः। महराजः स्वर्गं गतः, रामः वनं गतः, महाबलः लक्ष्मणः अपि रामसहितः गतः। भरतः शत्रुघ्नः च तपस्विनौ केकयेषु, मातामहस्य रम्ये राजगृहे स्थितौ। आज्ये इक्ष्वाकुवंशात् कश्चित् राजा स्थाप्यः, राज्यं नरेशविहीनं न विनश्यतु। नरेशविहीने देशे, घनः गर्जन् अपि दिव्यं वारि न वर्षयति। नरेशविहीने देशे, बीजग्रहः न रोप्यते, पुत्रः पितरं न शृणोति, न पत्नी पतिं। नरेशविहीने देशे, न धनं, न पत्नी; तत्र विकारः, कथं सत्यम् अस्ति? नरेशविहीने देशे, पुरुषाः न सभागृहं निर्मन्ति, न हृष्टाः रम्यं उद्यानं वा पुण्यगृहं। नरेशविहीने देशे, यज्ञनिष्ठाः द्विजातयः, संयतव्रताः, न यज्ञानुष्ठानं कुर्वन्ति। नरेशविहीने देशे, महायज्ञेषु, धनाढ्याः ब्राह्मणाः न दानं ददति। नरेशविहीने देशे, न नर्तकाः, न नाट्यकाराः, न उत्सवाः, न समवायाः समृद्धिं जनयन्ति। नरेशविहीने देशे, व्यापारी न फलम् आप्नुवन्ति, न कथाप्रियः सुखदाः कथाः शृणोति। नरेशविहीने देशे, भूषिताः युवतयः न उद्यानेषु सायं क्रीडन्ति। नरेशविहीने देशे, पुरुषाः न शीघ्रयानैः वनं गच्छन्ति, प्रियतमा सह। नरेशविहीने देशे, धनाढ्याः, कृषिकाः, गोपालकाः च न द्वारं मुक्त्वा सुरक्षितं शय्यां कुर्वन्ति। नरेशविहीने देशे, शुण्डालङ्कृताः गजाः षष्टिवर्षीयाः न राजमार्गे चरन्ति। नरेशविहीने देशे, निरन्तरं धनुःशब्दः न श्रूयते, न बाणानां निष्क्रमणध्वनिः। नरेशविहीने देशे, व्यापारी दूरं गच्छन्तः, पुण्यं कृत्वापि, सुरक्षितं मार्गं न यान्ति। नरेशविहीने देशे, एकाकी तपस्वी न स्वच्छन्दं गच्छति, आत्मानं चिन्तयन्, न ऋषिः सायं गृहं प्रतिगच्छति।’ इति तत्र मन्त्रिणः ब्राह्मणाः च, राज्यं नरेशविहीनं इति दुःखिताः, शीघ्रं इक्ष्वाकुवंशीयं कं चित् राजानं स्थापयितुं संकल्पयन्ति।