कौसल्या तत्र यत्र देवतानां कृते पशवः निर्दिष्टाः, शेषाणां च पक्षिणां च शास्त्रानुसारं विभक्ताः। तत्र अश्वः जलजीवाः च ऋषिभिः निर्दिष्टाः, सर्वं तदानीं शास्त्रानुसारं जातम्। तस्मिन् यज्ञे त्रीणि शतं पशवः यज्ञपृष्ठेषु स्थापिताः, दाशरथस्य च सर्वश्रेष्ठ रत्नं अश्वं। कौसल्या तस्मिन् अश्वे सर्वथा सेवां कृत्वा, त्रीणि च खड्गानि विमोचयामास। स्थिरचित्तेन, पक्षिणा सह, कौसल्या धर्मार्थं तत्र रात्रिं व्यतीतवती। तदा होत्रः, अध्वर्युः, च उद्गातृ च रानीनां हस्तेन संयोगं कृत्वा, अन्यं च परिभ्रमणं कृतवन्तः। यज्ञोपवीतधारी, आत्मनियन्ता च अत्युत्तमः, पक्षिणां तु मांसं यज्ञाग्नौ शास्त्रानुसारं समर्पयामास। राजा धूमस्य सुगन्धं गृहीत्वा, उचितकाले उचितमार्गे, पापं आत्मनं निवारयामास। सर्वे तु याजकाः, षोडश सङ्ख्यायाः, अश्वस्य सर्वाङ्गानि यज्ञाग्नौ नियमेन समर्पयामास। अन्येषां यज्ञेषु, प्लक्षवृक्षस्य शाखायां तर्पणं कृतं, किन्तु अश्वमेधाय तु तृणपात्रं निर्दिष्टं। अश्वमेधः त्रिदिवसपर्यन्तं काल्पसूत्रे ब्राह्मणैः प्रतिवदितः, प्रथमा च चतुष्टोमा विधिः व्यवस्थितः। द्वितीयः उक्त्यः, गणितः अतिरात्रः, च अनन्तरकर्माणि तत्र शास्त्रानुसारं सम्पन्नानि। ज्योतिष्टोमा, आयुषी, च अतिरात्रः च कृतानि; एवं अभिजित्, विश्वजित्, आप्तोर्यामा च महायज्ञः अपि। राजा, स्वजन्मनः वर्धकः, होत्रं पूरबं, अध्वर्युः पश्चिमं, ब्राह्मणं दक्षिणं च ददाति; उद्गातृं च उत्तरं ददाति; एषः महान्यज्ञे दानं प्राचीनं स्वयम्भूविभक्तं। यथावत् यज्ञं सम्पूर्णं कृत्वा, पुरुषश्रेष्ठः राजा, स्वजन्मनः वर्धकः याजकानां तस्य भूमि ददाति। एवं दत्त्वा, इक्ष्वाकुनन्दनः प्रफुल्लः जातः; सर्वे याजकाः राजानं, यः पापात् मुक्तः, उवाच। "त्वमेव सम्पूर्णं पृथिवीं रक्षitum अर्हसि; न हि वयं भूमिं गृहीत्वा, न च तस्य शासनं शक्नुमः।" "वयं सदा आत्मन्याध्ययनं प्रतिपद्य, हे पृथिवीपति; कृपया किञ्चिद् अन्यं दानं ददातु।" "ददातु रत्नं, मूल्यवान् मणिं, सुवर्णं, वा गोधूलिं—यत्किञ्चित् उपलब्धं, हे पुरुषश्रेष्ठ; वयं भूमिं न आवश्यकं।" एवं ब्राह्मणैः, वेदेषु पारङ्गतैः, राजा तेषां सहस्रदशगोधूलिं ददाति। दशकोटि सुवर्णं च चतुःसहस्रं रजतं ददाति; ततः सर्वे याजकाः तेषां धनं परस्परं वितरन्ति। ऋष्यश्रृङ्गं च वसिष्ठं च, प्रमुखानां ब्राह्मणानां, दातव्यं उपयुक्तं विभज्यते। सर्वे हृदयेन प्रफुल्लाः, हर्षिताः, तेषां सहायानां च राजा, सुवर्णं यथावत् ददाति। जाम्बूनदात् ब्राह्मणानां सुवर्णं कोटिसंख्यायाम्; दीनं ब्राह्मणं च उत्तमानि हस्ताभरणानि ददाति। यः याचितः, रघुवंशजः ददाति; ततः, यदा ब्राह्मणाः यथावत् संतुष्टाः, सः तेषां प्रति प्रीणितः कार्यं करोति। तस्मिन् हर्षेण संक्लिष्टः, तान् प्रणम्य, राजा हर्षितचित्तः, ब्राह्मणाः तस्य प्रति विभिन्नाः आशीर्वादाः प्रकटयन्ति। दातव्यः, वीरः राजा, यः पृथिवीं परित्यज्य, हर्षितचित्तः परमयज्ञं प्राप्नोति। पापनाशकं, स्वर्गप्रदायकं, राजानां दुष्करं यज्ञं, तदनन्तरं दाशरथः ऋष्यश्रृङ्गं उवाच। "त्वं, उदात्तव्रते, तव वंशं वर्धयिष्यसि, यदर्थं यज्ञं करिष्यामि।" एवं तु, द्विजातीनां प्रमुखः राजा, ऋष्यश्रृङ्गं उवाच, "हे राजा, त्वं चतुर्षु पुत्रेषु भविष्यसि, यः तव कुलस्य महिमा वर्धयिष्यन्ति।" तस्मिन् मधुरवाक्येषु श्रुत्वा, महात्मा राजा, तं प्रणम्य, परमं हर्षं अनुभवति, पुनः ऋष्यश्रृङ्गं उवाच। "शृणु, महात्मनः, वामिकिं रामायणं, बालकाण्डे पञ्चदशं अध्यायम्।