कौसल्यायाः पुत्रवृद्धये दाशरथेन महात्मना यज्ञस्य आयोजनं विधाय, सर्वे जनाः शिल्पिनः चित्तवृत्त्या च यथावत् निर्मिताः, अष्टकोणिकाः, समतलवृत्तिमयाः च भवन्ति। तेषां वस्त्रैः आवृताः पुष्पैः च गन्धैः पूजिताः, तद्वद् तारा सप्तर्षयः आकाशे प्रदीप्ताः प्रकटिताः। तत्र यज्ञवेदी च ब्रह्मणैः शिल्पकौशलवतीं निर्मिता, वराहस्य रूपेण, सुनिर्मितं स्वर्णपंखयुक्तं त्रिसंस्तरं च अष्टदश भागैः युक्तं। तत्र देवतानां यज्ञे प्राणायामं च सर्वे प्राणिनः यथापूर्वकं नियोजिताः; सर्पाः, पक्षिणः च शास्त्रानुसारं निर्दिष्टाः। तत्र अश्वः, जलचराः च ऋषिभिः यथाशास्त्रं निर्दिष्टाः। तत्र त्रीणि शतं प्राणिनः यज्ञवेदीं स्थापिताः, दाशरथस्य सर्वश्रेष्ठ अश्वः च। कौसल्यायाः तस्य अश्वस्य सर्वदृष्ट्या देखानं कृत्वा, हर्षितā च त्रयाणि खड्गानि विमोचयति। समानधर्मेण कौसल्यायाः चित्तं स्थिरं कृत्वा, पक्षिणा सह, धर्मार्थं रात्रिं व्यतीतवती। हुतृ, अध्वर्युः, च उद्गातृ च रानीनां पत्नीनां हस्तयुज्य, अन्यं च परिक्रम्य अगच्छन्। पुत्रवृद्धये यज्ञं कुर्वन्तं ब्रह्मणं, आत्मनियन्त्रितं च अति कुशलं, पक्षिणः च चर्ब्यां अग्नौ समर्पयति। राजा धूम्रस्य सुगन्धं शुद्ध्यर्थं शुद्धं विधिना गृहीत्वा, पापं निवारयति। सर्वे ब्रह्मणः, षोडश संख्यायुक्ताः, अश्वस्य सर्वाङ्गानि यथानियमं अग्नौ समर्पयन्ति। अन्येषां यज्ञेषु प्लक्षवृक्षस्य शाखाभिः तर्पणं क्रियते, किन्तु अश्वमेधाय तृणस्य पात्रं निर्दिष्टं। अश्वमेधः त्रिदिवासीयः, ब्रह्मणैः काल्पसूत्रे निर्दिष्टः; प्रथमः चतुस्तोमः यथानियमं व्यवस्थितः। द्वितीयः उक्थ्यः, गणितः अतिरात्रः च, अनन्तराणि यज्ञानि यथाशास्त्रं कुर्वन्ति। ज्योतिष्टोमः, आयुषी, अतिरात्रः च सम्पादिताः; तथा अभिजितः, विश्वजितः, आप्तोर्यामा, महायज्ञः च। राजा, जातिवृद्ध्यर्थं, हुतृं पूरबं, अध्वर्युः पश्चिमं, ब्रह्मणं दक्षिणं च प्रददाति। उद्गातृं च उत्तरं प्रददाति; एषः महायज्ञे दानं, स्वयम्भूना पूर्वं स्थापितं। यथानियमं यज्ञं सम्पूर्णं कृत्वा, पुरुषश्रेष्ठः राजा, जातिवृद्ध्यर्थं याजकानां तं भूमिं ददाति। एवं दत्त्वा, इक्ष्वाकुवंशजः राजा हर्षितः जातः, सर्वे ब्रह्मणः तं राजा, पापात् विमुक्तं, अभिवादयन्ति। "त्वमेव सम्पूर्णं पृथिवीं रक्षितुं योग्यः; अस्माभिः भूमिः न आवश्यकं, न च शासनाय सामर्थ्यम् अस्ति।" "अस्माकं स्वाध्यायस्य साधनं, हे पृथिवीपति; तव महाशयेन किञ्चित् अन्यं दानं दातव्यं।" "ददातु माणिक्यम्, रत्नं, सुवर्णं, गोधूलिं च—यदपि उपलब्धं, हे उत्तमे मनोहर।" एवं ब्रह्मणैः वाक्यैः संबोधितः राजा तेषां सहस्त्रदश सहस्त्राणि गोः ददाति। दत्त्वा दशकोटि सुवर्णं च चतुष्कोटि रजतं; ततः सर्वे ब्रह्मणः धनं आपेक्ष्य आपस्मिन् वितरन्ति। ऋष्यशृङ्गाय च बुद्धिमन्तं वसिष्ठाय च, प्रमुखब्रह्मणः उपयुक्तं दानं विभज्यते। सर्वे हृदयैः प्रीतिभिः सन्तुष्टाः, तानां सहायानां प्रति राजा च स्वर्णं ददाति। जाम्बूनदात् स्वर्णं कोटिबलेन ददाति; दरिद्रब्रह्मणाय च उत्तमं हस्ताभरणं ददाति। यः याचति, तं राजा रघुवंशजः ददाति; तदनन्तरं ब्रह्मणः सन्तुष्टाः, तं च राजा प्रियं कृत्वा कार्यं करोति। तस्मिन् समर्पिते, राजा तेषां प्रति प्रणम्य, हर्षात् संवृत्तः, ततः ब्रह्मणः तस्मै विविधाः आशीर्वादाः प्रकटयन्ति। उदारः, वीरः राजा यः भूमिं परित्यज्य ददाति, हर्षितमनः समुत्कर्षयज्ञं प्राप्नोति। पापनिवारकं, स्वर्गप्राप्यं, दुष्करं यज्ञं राजानः दाशरथः ऋष्यशृङ्गं संबोधितवान्। "त्वम्, धर्मप्रतिज्ञां धारयन्, तव वंशवृद्ध्यर्थं यज्ञं करो; एषः प्रमुखः द्विजः राजा तस्मै अभिवाद्य वदति—'हे राजा, त्वं चतुर्णां पुत्राणां प्राप्तिं करिष्यसि, यः तव कुलस्य महिमा वर्धयिष्यति।'" एवं मधुरवाक्यं श्रुत्वा, महात्मा राजा, ऋष्यशृङ्गं प्रणम्य, परमौदाहरणं अनुभवति, पुनः सः ऋष्यशृङ्गं वदति। "श्रूयताम्, महात्मन्, यः पुत्रवृद्ध्यर्थं यज्ञं करिष्यसि, अत्र तव महत्त्वं च यथावत्।" एवं सम्पूर्णं यज्ञं साधयित्वा, राजा दाशरथः यज्ञकर्मणि समर्पितः साक्षात् यज्ञस्य फलं प्राप्नोति।