राजा दशरथः, शुद्धात्मा पुत्रः मया अज्ञानतः हतः इति दुःखेन पीडितः, तम् अनवद्यं पुत्रवधं स्मृत्वा, दुःखेनात्यन्तं क्लिष्टः तस्य पिता ऋषिः इत्युक्तवान्—"त्वया अज्ञानतः मम शुद्धः पुत्रः हतः, तस्मात् त्वां अहं घोरतरं दुःखं शापरूपेण दास्यामि। यथा अहं पुत्रवियोगजनितेन शोकाग्निना दग्धोऽस्मि, तथा त्वमपि राजन् पुत्रशोकवशात् अन्ते प्राणान् त्यक्ष्यसि। त्वया क्षत्रियेन मुनिः अज्ञानतः हतः, अतः ब्रह्महत्या त्वां शीघ्रं न ग्रहीष्यति; किन्तु तद्वत् एव दुःखरूपः अन्तः त्वां शीघ्रं प्राप्तुं समुत्सुकः भविष्यति, यथा दातारम् एव दानं प्रवर्तते।" इत्येवमुक्त्वा सः मुनिदम्पती मां शप्त्वा, दुःखेन बहु विलप्य, स्वदेहौ चितायां स्थापयित्वा, दिवं जग्मतुः। एष एव पापः मया यौवने स्वहस्तेन कृतः, शब्दविध्यविद्यां अनुसृत्य, इदानीं स्मर्यते। सा एव क्रिया फलितां प्राप्तवती, यथा अमधुराहारात् रोगः जायते, एवं दुःखमिदानीं मम उपस्थितम्। अतः सुमुखि, एतस्मिन्नवस्थायां तस्य मुनिवरस्य वचनं सत्यं स्यात्—अहं अद्य पुत्रशोकवशाद् प्राणान् त्यक्ष्यामि। कौशल्ये, त्वां नेत्राभ्यां न पश्यामि, मां मा स्पृश; इति रुदन् कम्पमानः राजा स्वां भार्यां प्रोवाच। "यद् अहम् राघवाय कृतवान्, तत् उचितमेव; यद् सः मयि कृतवान्, तदपि तस्य योग्यं। यदि अद्य रामः माम् एकवारम् अपि स्पृशेत्, अथवा अहम् तं लभेय, तर्हि जनाः माम् यमलोकगं न मन्येरन्। कौशल्ये, त्वां नेत्राभ्यां न पश्यामि, मम स्मृतिर्दुर्बला जाता; वैवस्वतस्य दूताः माम् शीघ्रं नयन्ति।" "किं दुःखतरं भवेत्, यत् मम प्राणसमये रामं धर्मज्ञं सत्यव्रतम् अपश्यन्, अहम् इह अन्तं गच्छामि? यः पुत्रदर्शनरहितः शोकः, तस्योपशमः नास्ति; स मम प्राणान् शुष्कयति, यथा सूर्यः अल्पां जलधारां शोषयति। ये जनाः पञ्चदशवर्षेभ्यः अनन्तरं रामस्य मनोहराणि शुभकुण्डलानि धारयतः मुखं द्रक्ष्यन्ति, ते न मानवाः, अपि तु देवाः।" "ये रामस्य मुखं पश्यन्ति, पद्मपत्रनयनं, सुब्रह्म, शुक्लदन्तं, चारुनासिकं, नक्षत्रेषु चन्द्रमिव, ते धन्याः। ये मम नाथस्य मुखं गन्धयुक्तं, शरत्पूर्णचन्द्रसदृशं, उत्पलवद् विकसन्तं पश्यन्ति, ते भाग्यवन्तः। ये हृष्टाः रामं वनवासात् प्रत्यागतं अयोध्यायाम् पश्यन्ति, ते सुवर्णपथं सूर्यस्य यथा पश्यन्ति।" "कौशल्यायाः मनोमोहात् मम हृदयम् अधः पतति; शब्दान्, स्पर्शान्, रसांश्च स्पष्टं न वेद्मि। मनःशक्तेः हान्या सर्वेन्द्रियाणि क्लिश्यन्ति, यथा दीपस्य तैलक्षये किरणाः क्षीयन्ते। मम हृदयसमुत्थः अयं शोकः, मां अशक्तं मूर्च्छितं च प्रवहति, यथा नदीकुलं वेगः।" "हा राघव महाबाहो! हा श्रमविनाशक! हा पितृप्रिय! हा पुत्र! क्व गतः असि?" इति विलपन्, "हा कौशल्ये, अहं नश्यामि! हा सुमित्रे तपस्विनि! हा कैकेयि क्रूरशत्रोः कुलपाङ्के!" इत्येवं राममातुः सुमित्रायाः च सन्निधौ राजा दशरथः विलपन्, प्राणान् त्यक्तवान्। सः नरपतिः दुःखेन, प्रियपुत्रस्य वनवासेन संतप्तः, रात्र्यां मध्ये, महात्मा दशरथः प्राणान् त्यक्तवान्। इदानीं पञ्चषष्टितमं सर्गं शृणु। रात्र्यतीते, प्रभाते, राजगृहं प्रति सूताः समवेताः। रथिनः, गीतकुशलाः, स्तुतिप्रवीणाः, पृथग्वदन्, शुभगानविदः, तत्र स्थिताः। तेषां स्तुतिशब्दः, राज्ञः शुभाशिषः सहितः, विस्तीर्णे राजमहति प्रसृतः। तदा गायकैः गीतानि गायमानैः, वादकाः वाद्यनिनादं कुर्वन्तः, वाद्यविद्याश्च प्रवर्तिताः। तेन शब्देन बोधिताः, शाखासु निलीनाः पञ्जरस्थाश्च विहंगमाः, गायितुम् आरब्धवन्तः। शुभनिनादैः वीणानां, आशीर्वादपाठैः गीतैः च, सः महलः पूरितः। ततः शुद्धाचाराः, परिचर्याविशारदाः, युवतयः, पूर्ववत् समागताः। ताः सुवर्णपात्रेषु चन्दनकुङ्कुममिश्रं जलं स्नानाय, यथाकालं विधिपूर्वकं, आनयन्त्यः। अन्याः अपि युवतयः, शुभद्रव्याणि, पानपात्राणि च, यथायोग्यं आनयन्त्यः। सः सर्वलक्षणसम्पन्नः, सर्वं विधिवत् पूजितं, गुणैः श्रीमद्भिः च शोभितं, राज्ञः योग्यं प्रतियुक्तम् इव आसीत्। तत्र, सूर्यउदयपर्यन्तं, सर्वे उत्सुकाः स्थिताः, किंचित् अभवत् इति चिन्तयन्तः। ततः, ये कौसल्यायाः समीपे स्वपन्ति स्म, ताः स्त्रियः समागत्य स्वामी जागर्तुं प्रयत्नं कृतवत्यः। तथापि, यथोचिताचाराः, लज्जया, शय्यां न स्पृष्टवन्त्यः, न च स्वामिनं व्यबोथयन्। ताः स्त्रियः, शयनगमनविज्ञानसम्पन्नाः, शयानस्य चेष्टाः जानन्त्यः, राजा जीवति वा न वेति शङ्कया कम्पमानाः अभवन्।