सगरः, शैब्यः, दिलीपः, जनमेजयः, नहुषः, धुन्धुमारः च ये महात्मानः तां गतिं प्राप्तवन्तः, तां गतिं त्वं गच्छ, पुत्र। धर्मिष्ठैः, वेदाभ्यासनिष्ठैः, भूमिदानैः, अग्निहोत्रव्रतैः, एकपत्नीव्रतैः च ये तां गतिं प्राप्तवन्तः, तां गतिं गच्छ। सहस्त्रगवां दातृभिः, गुरुपूजकैः, शरीरत्यागैः च ये तां गतिं प्राप्तवन्तः, तां गतिं गच्छ, पुत्र। अस्मिन्समुद्भवकुले कश्चन दुर्लभां गतिं न गच्छति; किन्तु येन त्वं, बान्धव, हतः, स तां गतिं गच्छति। एवं स दुःखितः पुनः पुनः विलप्य, तत्र स्वपत्नी सहितः पुत्रस्य उदकक्रियाम् आरभत। ततः तस्य कर्मफलात् तपस्विनः पुत्रः दिव्यरूपधारी, शीघ्रं स्वयम् इन्द्रेण सह स्वर्गं जगाम। स तपस्वी इन्द्रेण सह वृद्धौ मातरौ पितरौ च सान्त्व्य, क्षणं तान् संबोधितवान् — “युष्मद् सेवया महतीं गतिं प्राप्तवान्; शीघ्रं च युवां मम स्थानं प्राप्तवन्तौ।” इत्युक्त्वा स तपस्विपुत्रः संयतः दिव्यरथेन उज्ज्वलः शीघ्रं स्वर्गं जगाम। ततः उदकक्रियाम् कृत्वा स्वपत्नी सहितः, स महात्मा तपस्वी अञ्जलिं कृत्वा समीपस्थितं माम् उवाच — “राजन्, अद्य मां शीघ्रं हन; मृत्यौ मे दुःखं नास्ति, यद् बाणेन त्वया एकपुत्रं मां पुत्रहीनं कृतम्।” किन्तु तव अनवधानात् मम शुद्धः पुत्रः हतः, तस्मात् तव दुःखं तीव्रतरं, घोरं शापं दास्यामि। यद् दुःखं मम पुत्रवियोगात् अधुनाऽवति, तद् एव राजन्, त्वं अपि पुत्रशोकात् अन्ते विनश्यसि। ब्राह्मणहत्यापापं त्वं क्षत्रियेन अज्ञानतः कृतं, तत् त्वां शीघ्रं न गृहीष्यति। किन्तु तद् एव दारुणं मृत्युप्राप्तिं त्वां शीघ्रं गृहीष्यति, यथा दातुः दानं तं गृहीष्यति। एवं शापं दत्त्वा, दुःखेन बहु विलप्य, तौ दम्पती शवस्थले शरीरं स्थापयित्वा स्वर्गं गतौ। एष एव पापः मया युवायौ कृतः, शब्दवेधविद्यायाः अनुकरणे। सा एव कर्मफलस्य परिपाकः, यथा दूषितं खाद्यं रोगं जनयति, तथा दुःखं मम आगतम्। तस्मात्, सौम्ये, यदा अहम् एतद् प्राप्तवान्, तदा तस्य महात्मनः वचनं सिद्ध्यति — पुत्रशोकात् आज्ञप्तः अद्य जीवितं त्यजामि। कौसल्ये, त्वां नेत्राभ्यां न पश्यामि; मां स्पृश न, इति राज्ञा अश्रुपूर्णः कम्पमानः स्वां भार्यां उवाच। यद् अहम् राघवम् कृतवान्, तत् मम उचितं; यद् स मयि कृतवान्, तत् तस्य उचितं। यदि रामः अद्य एकवारं मां स्पृशेत्, वा यदि अहम् तं प्राप्तवान्, तदा लोकः मां यमसदनं प्राप्तं न पश्येत्। नेत्राभ्यां त्वां न पश्यामि; स्मृतिर्विलीयते; वैवस्वतस्य दूताः मां प्रेरयन्ति, कौसल्ये। किम् अतः दुःखतरं, यद् जीवितान्ते रामं धर्मज्ञं सत्यनिष्ठं न पश्यामि। पुत्रदर्शनाभावजः दुःखः, उपायाभावात्, मम प्राणान् शुष्कयति, यथा सूर्यः अल्पम् उदकं शुष्कयति। ये पञ्चदशवर्षे रामस्य मुखं पुनः पश्यन्ति, शुभकुण्डलैः शोभितम्, ते न मानुषाः, देवाः। ये रामस्य मुखं पश्यन्ति, पद्मपत्रनयनं, सुबृहत् भ्रू, उज्ज्वलदन्तं, मनोज्ञनासिकं, तारागणमध्ये चन्द्रमिव, ते धन्याः। ये मम प्रभोः मुखं गन्धयुक्तं, शरच्चन्द्रसदृशं, प्रसन्नपद्मसदृशं पश्यन्ति, ते धन्याः। ये सुखिनः रामं वनवासानन्तरं पुनः अयोध्यायां पश्यन्ति, यथा सूर्यपथं पश्यन्ति, ते धन्याः। कौसल्यायाः मनोभ्रमात् मम हृदयम् अधः पतति; शब्दस्पर्शरसान् स्पष्टं न पश्यामि। मनोविभ्रमात् सर्वेन्द्रियाणि नष्टानि, यथा दीपस्य तैलक्षये किरणाः क्षीयन्ते। हृदयसमुत्थितं दुःखं मां निर्बलम्, मूढं, तटं आघातं नदीप्रवाहमिव, अभिभवति। हा राघव महाबाहो! हा श्रमहर! हा पितृप्रिय! हा पुत्र! क्व गतः त्वम्? हा कौसल्ये, विनश्यामि! हा सुमित्रे तपःनिष्ठे! हा कैकेये, क्रूरशत्रो, कुलपङ्के! एवं राममातुः सुमित्रायाः च सन्निधौ, राजा दशरथः विलप्य, प्राणान् त्यक्तवान्। राजा दुःखितः, प्रियपुत्रस्य वनवासात् संतप्तः, मध्यरात्रे, गम्भीरशोकग्रस्तः, महात्मा जीवितं त्यक्तवान्। शृणु, पंचषष्टितमं सर्गं। रात्र्याः समाप्तौ, प्रभाते, राजगृहे सूताः, गायकाः, स्तुतिविदः, पृथक् पृथक् वदन्तः, समागच्छन्। तेषां स्तुतिगीतध्वनिः, राज्ञः शुभाशिषः समन्वितः, विशालगृहे प्रसारितः।