तपसा स्थितस्य मुनेश्चेत् ब्रह्मचारिणि सन्धाय शस्त्रं सञ्जिहीर्षुः चेतनया प्रयुञ्जीत, तदा तस्य शिरः सप्तधा विदीर्यते। किन्तु अज्ञानतः मया तत्कृतं, तस्मात् त्वं जीवसि; अन्यथा अद्य रघुवंशस्यैव नाशः स्यात्—कथं त्वं स्थितुमर्हसि? ततः स मुनिः मामेवमुवाच—"राजन्, तं देशं नय; अद्य वयं पुत्रं स्वं अन्तिमदर्शनाय द्रष्टुमिच्छामः।" ततश्च रुधिरलेपनं तं मुनिपुत्रं, चर्मवस्त्रं विक्षिप्तं, भूमौ सञ्जातमूर्छितं, धर्मलोकं गतं दृष्ट्वा, अहं तौ दुःखार्तौ तत्र एकाकी नीतवान्। सुतस्पर्शाय मुनिं तस्य भार्यां चोपसंहृत्य स्थापयामास। तौ तापसौ पुत्रं स्पृष्ट्वा तस्य शरीरमुपविश्य, तस्य पिता शोकातुरः वाक्यमिदमुवाच— "कच्चित् त्वं मम प्रियः नासि, पुत्र? एषा ते जननी पश्य, धर्मात्मन्; किमर्थं सा त्वया नालिङ्गिता, मृदुस्वरेण वत्स, भाषस्व। कस्य मृदुं स्वरं संध्या वा पाठयतः शृणोमि, विशेषतः रात्रौ, या मे हृदयं स्पृशति? कः सायं कृतस्नानः, हुतहविः, मामुपवेश्य दुःखितं पुत्रशोकभीतं प्रशंसिष्यति? कः मूलानि कन्दफलानि च आनीय मामतिथिमिव अनाथं, अनवलम्बनं भोजयिष्यति? कथं, वत्स, अन्धां वृद्धां तपस्विनीं जननीं दुःखार्तां पुत्रकाङ्क्षिणीं पालयिष्यामि?" "मा गमः, पुत्र, यमलोकं; श्वः त्वया सह जनन्या च सह गमिष्यामि। आवां दुःखार्तौ अनाथौ वनान्तरे शोचनीयौ शीघ्रमेव यमक्षयम् गमिष्यावः। तत्र वैवस्वतं दृष्ट्वा वक्ष्यामि—‘धर्मराजः मां क्षन्तु, एते पितरौ मे पालयतु।’ धर्मात्मा लोकपालः महात्मा अस्मदृशस्य मे निर्भयदानं दद्यात्।" "यथा त्वं, पुत्र, निर्दोषः पापेन निहतः, तेन सत्येन त्वं युद्धे पतितवीरलोकान् शीघ्रं गच्छ। यं वीराः रणाङ्गणे न पलायन्तः प्रतिपक्षं हत्वा प्राप्नुवन्ति, तं परमं स्थानं गच्छ। येन सगरः शैब्यः दिलीपः जनमेजयः नहुषः धुन्धुमारश्च प्राप्ताः, तं स्थानं गच्छ। ये धर्मिष्ठाः, वेदाध्यायी, भूमिदाः, अग्निहोत्रिणः, एकपत्नीव्रताः, ये च, तैः प्राप्तं स्थानं गच्छ। ये सहस्रगवां दातारः, आचार्यपूजकाः, शरीरत्यागिनः, तैः प्राप्तं स्थानं गच्छ। एतस्मिन्वंशे जातः कश्चन दुर्गतिं न गच्छति; यस्त्वया, बन्धोः, हतः, स तत्र गच्छति।" एवं स तत्र पुनः पुनः दुःखितः विलप्य, भार्यया सह तस्य पुत्रस्य जलक्रियाम् अकरोत्। तदा तस्य तपस्विनः पुत्रः, स्वकर्मणा दिव्यरूपधारी, इन्द्रेण सह शीघ्रं स्वर्गं जगाम। तं मुनिपुत्रं दिव्यरूपं इन्द्रेण सह तयोः वृद्धयोः पितरौ क्षणमाश्वास्येदमुवाच—"पितरौ, सेवया मया महत्स्थानं प्राप्तम्; शीघ्रं च युवां मम लोकं प्राप्स्यथः।" एवमुक्त्वा स मुनिपुत्रः संयतः दिव्यरथेन शीघ्रं स्वर्गं जगाम। ततः स महात्मा तापसः भार्यया सह शीघ्रं जलक्रियाम् अकुर्वन् मां सन्निधौ स्थितं कृताञ्जलिरुवाच—"राजन्, अद्य मां तुरगेन हन्याः; मृत्यौ मे दुःखं नास्ति, यतः त्वया एकपुत्रं मां पुत्रशोकं कृतवानसि।" ततः सः प्रोवाच—"शुद्धः पुत्रः त्वया अज्ञानतः हतः, तस्मात् अहं त्वां अत्यन्तदुःखेन शापयामि। यदिदानीं मम पुत्रवियोगात् दुःखं जायते, तद्रूपं दुःखं त्वं अपि पुत्रशोकात् निधनं गमिष्यसि।" "त्वं क्षत्रियः अज्ञानतः मुनिं हत्वा ब्रह्महत्यानं पापं शीघ्रं न प्राप्स्यसि। किन्तु यथा दातुः दानं तमुपगच्छति, तथा त्वां दुःखान्तकः शोकः शीघ्रं प्राप्स्यति।" इत्युक्त्वा सः शापं दत्त्वा, दुःखेन बहु विलप्य, तौ दम्पती स्वदेहं चितायां स्थापयित्वा स्वर्गलोकं गतौ। एष एव पापः, यं मया यौवने स्वकर्णेन कृतः, शब्दवेधविद्यया प्रयुक्तः, अद्य मम स्मृतः। सा एव कर्मणः परिपाकः, यथा अमधुरभोजनात् रोगः जायते, तथा इदानीं दुःखं मम आगतम्। तस्मात्, सुमुखि, यदा अहं एतावदागतः, तदा स मुनिवचनस्य सत्यता सिध्यति—यत् पुत्रशोकात् अद्याहं प्राणान् त्यक्ष्यामि। "न त्वां पश्यामि, कौसल्ये, नेच्छामि त्वया स्पृश्यमानः; इत्युक्त्वा राजा रुदन् कम्पमानः स्वभार्यां प्राह।" "यदहं राघवे कृतवान् तत् मम योग्यं, यद् राघवः मयि कृतवान् तदपि तस्य योग्यं। यदि अद्य रामः मामेकवारं स्पृशेत्, अथवा यदि तं लभेय, तदा न पुरुषाः माम् यमलोकगतम् इति मन्येरन्।