राजा दशरथः तं पापकर्म स्वयमेव मयि न प्रकाशयित्वा यदि स्थितः स्यात्, तत्क्षणमेव तव शिरः लक्षशः खण्डशः विदीर्येत, इति मया उक्तम्। हे राजन्, कश्चन क्षत्रियः यदि जानन् वनवासिनं हन्यात्, सः स्वयमिन्द्रं स्वस्थानात् पतितुम् आप्नोति। तपोस्थस्य ब्रह्मचारिणः यदि कश्चित् अस्त्रं सञ्जानीयुक्तः सन्दधाति, सप्तधा तस्य शिरः विदीर्यते। किं तु, अज्ञानतः एषा घटना जाता, अतः त्वं जीवसि; अन्यथा रघुवंशः अद्यैव नष्टः स्यात्, त्वम् अपि कथं स्थास्यसि? ततः स मुनिः माम् उवाच—राजन्, तं देशं नय; अद्य वयं पुत्रं अन्तिमदर्शनाय द्रष्टुम् इच्छामः। तत्र गत्वा दृष्टवान्—रुधिरलिप्तदेहः, छिन्नचर्मवस्त्रः, भूमौ सञ्ज्ञाहीनः, धर्मलोकं गतः सः कुमारः। तदा अहं तौ दुःखार्तौ तत्र एकाकी नीतवान्, तयोः पुत्रस्पर्शाय अवसरं दत्तवान्। तौ तपस्विनौ पुत्रं स्पृष्ट्वा तस्य शरीरमुपगत्य पतितवन्तौ; तदा तस्य पिता शोकाकुलः वचनमिदम् उवाच— "किम् अहं तव प्रियतमानः नास्मि, पुत्र? पश्य तव मातरम्, धर्मज्ञ; किमर्थं सा त्वया नालिङ्गिता, मृदुस्वरेण वद। कः स्यात् तव मधुरः स्वरः, या निशासु वेदपाठं वा अन्यं शास्त्रं पठति, या मम हृदयं स्पृशति? सायं सन्ध्यां कृत्वा, स्नात्वा, हविर्दत्त्वा, कः मां स्तोष्यति, दुःखितं पुत्रशोकभीतं च?" "कः मूलानि कन्दफलानि वा आनयित्वा, अतिथिवत् मां निराश्रयं पोषयिष्यति? कथं, पुत्र, तव अन्धां वृद्धां तपस्विनीं मातरं दुःखितां तव दर्शनकाङ्क्षिणीं पालयिष्यामि? स्थेहि, मा गच्छ यमस्य लोकम्; श्वः त्वं मातृसहितः मया सह गमिष्यसि।" "अवयोरुभयोः दुःखार्तयोः, अनाथयोः, दुःखितयोः वने शीघ्रं यमलोकगमनं भविष्यति। तत्र वैवस्वतं दृष्ट्वा वदिष्यामि—'धर्मराजः मां क्षन्तु, एतौ मातापितरौ मे पालयतु।' धर्मात्मा, लोकपालः, मम यथोचितं निर्भयदानं ददातु।" "यथा त्वं, पुत्र, निर्दोषः पापकर्मणा हतः, तेन सत्येन त्वं युद्धे पतितवीरलोकं शीघ्रं गच्छ। तं परमं स्थानं गच्छ, यत्र वीराः युद्धे न पलायन्ते, शत्रुमुखे पतन्ति। सगरः, शैब्यः, दिलीपः, जनमेजयः, नहुषः, धुन्धुमारः ये प्राप्तवन्तः, तं स्थानं गच्छ।" "ये पुण्यात्मानः, वेदाध्यायिनः, भूमिदातारः, अग्निहोत्रिणः, एकपत्नीव्रताः, ये प्राप्तवन्तः, तं स्थानं गच्छ। ये सहस्रगावः ददाति, आचार्यपूजकाः, देहत्यागिनः, तं स्थानं गच्छ। अस्मिन्स वंशे कश्चन दुर्लभं स्थानं न प्राप्नोति; परन्तु येन त्वं हतः, सः तत्र गमिष्यति।" एवं सः पिता पुनः पुनः दुःखितः विलप्य, भार्यया सह पुत्रस्य जलक्रियाम् आरब्धवान्। तदा तस्य पुत्रः तपस्वी, दिव्यरूपधारी, स्वकर्मणा शीघ्रं देवलोकं इन्द्रेण सह जगाम। सः तपस्वी पुत्रः इन्द्रेण सह पितरौ सान्त्वयित्वा, ताव् उवाच— "तव सेवया अहं महद् स्थानम् प्राप्तवान्; शीघ्रं च यूयं मम लोकं प्राप्स्यथः।" इति उक्त्वा, सः संयतात्मा दिव्यरथे शीघ्रं स्वर्गं गतः। ततः सः महात्मा तपस्वी भार्यया सह शीघ्रं जलक्रियाम् कृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, समीपस्थितं मां उवाच— "राजन्, अद्यैव मां हनिष्य; मम मृत्युना दुःखं नास्ति, यतः त्वया एकपुत्रेण मां पुत्रशून्यं कृतम्। परन्तु मम शुद्धपुत्रः त्वया अज्ञानतः हतः, अतः अहं तव पुत्रशोकजनितं घोरं दुःखम् शापरूपेण दास्यामि।" "यथा मां पुत्रशोकः पीडयति, तथा त्वं अपि पुत्रशोकात् प्राणान् त्यक्ष्यसि। त्वया क्षत्रियेण अज्ञानतः मुनिः हतः, अतः ब्रह्महत्या त्वां शीघ्रं न गृहीष्यति। परन्तु एष एव दुःखान्तकः त्वां त्वरया प्राप्स्यति, यथा दातारं दानमेव।" एवं शापं दत्त्वा, बहु विलप्य, तौ दुःखार्तौ स्वशरीरं चितायाम् उपवेश्य स्वर्गं गतौ। एष एव पापः मया युवाकाले शब्दवेधविद्यया कृतः, इति मया स्मर्यते। इयं तस्य कर्मणः परिपाकः, यथा अमधुरभोजनात् व्याधिः जायते, तथा इदं दुःखम् अपि मम प्राप्तम्। अतः सौम्ये, मम एषः परिणामः, तस्मात् तस्य मुनिवचनस्य सत्यता भविष्यति—यः पुत्रशोकात् वियोगः माम् उपगच्छति, अद्य एव मम प्राणत्यागः भविष्यति। अहं त्वां नेत्राभ्यां न पश्यामि, कौसल्ये; मां मा स्पृश। इति वदन्, राजा अश्रुपूर्णाक्षः कम्पमानः स्वां भार्यां सम्बोधितवान्।