मया, राज्ञा दशरथेन, तस्मै महात्मने तपस्विने निवेदितम्—"क्षत्रियोऽहं दशरथो नाम, न तव पुत्रः। स्वकृतकर्मवशात्, साधुभिरवज्ञातः, एतां दुःखपरम्परामुपागतः। भगवन्, धनुष्पाणिर्हि सरयूनदीतीरमागतवान्, मृगव्याय तत्र किञ्चिद्विलोकयन्, गजेति मत्वा, किञ्चिदप्यापानायागतं पशुम्। तत्र घटस्य जलधारणस्य शब्दं श्रुतवान्, गजेति निश्चित्य, तत्रैव बाणं सन्दधे। नदीतीरं गत्वा, तत्र तपस्विनं भूमौ पतितं दृष्टवान्, मम बाणेन हृदयविद्धं, प्राणशून्यम्। भगवन्, गजवधाय बाणं जलमध्यं विसृष्टवानस्मि, तेन तव पुत्रो हतः। तस्यैव वचनेन, सन्तप्तस्य, शीघ्रं तस्मात् प्राणस्थान्मम बाणमपाकर्षम्। तेन बाणेन निष्कृष्टेन, तत्रैव सः स्वर्गमगच्छत्; युवां च, अन्धौ, सुतशोकसन्तप्तौ, विलपन्तौ स्थितौ। अज्ञानतः मया तव पुत्रः सहसा हतः; यथागतं, शेषं किंचित्, मुनिः मां क्षमयतु।" एवं मया क्रूराणि वचनानि श्रुत्वा, सः महात्मा मुनिः, दुःखाभिभूतः, दीर्घं निश्श्वस्य, शोकमात्मन्यधारयितुं न शशाक। अश्रुपूर्णमुखः, दुःखेन क्लान्तः, सः महातेजाः मम संनिकर्षे, अञ्जलिं कृत्वा स्थितस्य, इदं वचनमुवाच—"यदि त्वं स्वयमेव एतदपकारं न निवेदयेत्, राजन्, तव शिरः सहस्रशः शतानि खण्डशः स्फुटितं स्यात्। राजन्, वनस्थस्य वधः, विशेषतः क्षत्रियेण, चेत्सम्यग्ज्ञात्वा कृतः, साक्षादिन्द्रं स्वस्थानात् पतितुं शक्तः। तपस्यास्थितस्य ब्रह्मचारिणः प्रति, यदि शस्त्रं सन्दद्यात्, सप्तधा शिरो भिद्येत। अज्ञानतः त्वया कृतं, अतः जीवसि; अन्यथा, अद्यैव रघुवंशः नश्येत्, कथं वा त्वं स्थास्यसि?" स मुनिः माम् उवाच—"राजन्, यत्र सः, तत्र नय माम्; अद्य वयं पुत्रं अन्तिमदर्शनाय द्रष्टुमिच्छामः।" तस्य शरीरं रक्तलेपनं, चर्मवसनं विक्षिप्तम्, भूमौ सुषुप्तं, धर्मलोकं गतं दृष्ट्वा, अहं तौ दुःखसन्तप्तौ तत्र नीतवान्। तत्र मुनिं पत्नीं च पुत्रं स्प्रष्टुमनुजगाम। तौ तपस्विनौ तं पुत्रं स्पृष्ट्वा, तस्याङ्के पतितौ; पिता तु वचनमिदं व्याहरत्— "किं नु मया प्रियः पुत्र? पश्य मातरं तव, धर्मात्मन्; किं मां नालिङ्गसि, मधुरस्वर पुत्र? वद। किं नु मया प्रियः पुत्र? पश्य मातरं तव, धर्मात्मन्; किं मां नालिङ्गसि, मधुरस्वर पुत्र? वद। कस्य मधुरं वेदपाठं वा अन्यं शिक्षां वा, विशेषतः रात्रौ, अहं श्रोतास्मि, हृदयस्पर्शं?" "कः सायं संध्यां कृत्वा, स्नात्वा, हविर्दत्त्वा, दुःखितं पुत्रशोकभीतं मां, उपविष्टं, स्तोष्यति?" "कः मूलानि फलानि कन्दांश्च आनयित्वा, अनाथं, अनाश्रयं, अतिथिवत् मां भोजयिष्यति?" "कथं, पुत्र, एषा अन्धा, वृद्धा, तपस्विनी, दुःखिता, पुत्रकाङ्क्षिणी जननी, मया पालनिया?" "मां विहाय, पुत्र, यमसदनं मा गच्छ; श्वः जनन्या सह मया सह गमिष्यसि।" "वयं दुःखसन्तप्तौ, अनाथौ, कृपणौ, वनमध्ये, त्वां विना, शीघ्रं यमक्षयमुपैष्यावः।" "तत्र, वैवस्वतं दृष्ट्वा, एतद्वचनं वदिष्यामि—'राजन् धर्मराज, मां क्षमस्व; एतान्पितरौ पालय।'" "स धर्मज्ञः, लोकपालः, मम कृते, एकं निर्भयत्वं वरं दातुमर्हति।" "यथा त्वं, पुत्र, निर्दोषः, पापकर्मणा हतः, तेन सत्येन, वीरपतितैः यः लोकः स शीघ्रं गच्छ।" "यः लोकः रणाङ्गणे न पलायमानैः, शत्रुमुखे पतितैः वीरैः, सः परमः, तं गच्छ, पुत्र।" "सगरः, शैब्यः, दिलीपः, जनमेजयः, नहुषः, दुन्धुमारश्च ये गताः, तं लोकं गच्छ, पुत्र।" "ये धर्मिष्ठाः, स्वाध्यायनिष्ठाः, भूमिदः, अग्निहोत्रिणः, एकपत्नीव्रताश्च, तैः प्राप्तं लोकं गच्छ।" "ये सहस्रगोदाः, गुरुपूजकाः, शरीरत्यागिनश्च, तैः प्राप्तं लोकं गच्छ, पुत्र।" "अस्य वंशे जातः कश्चित् कदापि दुर्गतिं न याति; येन त्वं हतः, स तत्र गच्छेत्।" एवं सः पिता, पुनः पुनः दुःखितः, विलप्य, भार्यया सह तस्मै पुत्राय उदककर्म चकार। तदा तस्य तपस्विपुत्रस्य, स्वकृतकर्मवशात्, दिव्यं रूपं प्राप्तः, सः शीघ्रं स्वर्गं जगाम, इन्द्रेण सह, कर्मज्ञेन। सः इन्द्रेण सह तौ वृद्धौ पितरौ दृष्ट्वा, क्षणमाश्वास्य, ताविदं वचनमब्रवीत्—"युवाभ्यां सेवया अहं महतीं गतिं प्राप्तः; शीघ्रं च युवां अपि मम लोकं गमिष्यथः।" इति उक्त्वा, सः तपस्विपुत्रः, आत्मसंयतः, दिव्येन रथेन, तेजसा युक्तः, स्वर्गमुत्पपात। ततः, भार्यया सह उदककर्म कृत्वा, सः महात्मा मुनिः, अञ्जलिं कृत्वा, समीपस्थितं मामिदं वचनमुवाच।