यदा तत्र बालः सलिलक्रीडायाम् आसक्तः, तदा तस्य मातरं चिन्तया व्याकुलां दृष्ट्वा तस्य पितरौ, स्निग्धस्वरेण, आश्रमं शीघ्रं प्रविशेत्य आहूय स्म। यदि किञ्चित् दोषं मातरः वा अहं वा अकुर्वम्, तत्त्वं तपस्वि पुत्रः हृदि मा स्थापयेत् इत्य् अनुरोधः कृतः। पुत्रः अनाथानां शरणम्, अन्धानां नेत्रम्, तव जीवितम् अस्माकं जीवनेन सह सम्बद्धम्; किं न किंचित् वचनं वदसि इति स्नेहपूर्णं पितरौ पप्रच्छतुः। ततः तं मुनिं दृष्ट्वा, अहम् भयभीतः कम्पमानः, अस्पष्टं वाक्यम् अकथयम्। मनः स्थिरयित्वा, साहसं संहृत्य, तस्मै तस्य पुत्रस्य दुःखदं विपत्तिं निवेदयम्। "क्षत्रियः अहम्, दशरथः नाम्ना, तव पुत्रः नास्मि, महात्मन्। स्वकृत्येन एतादृशं दुःखम् आगतम्, सत्पुरुषैः निन्दितः।" "आयुधं गृहीत्वा सरयूं तीरं गतोऽहम्, मृगशिकाराय इच्छन्, किमपि पशु जलं पिबति, हस्ती वा इति चिन्तयन्।" "तत्र घटस्य जलधारणस्य शब्दं श्रुत्वा, हस्ती इति मन्ये, बाणेन तं आघातयम्।" "नदीतीरं गत्वा, तपस्विनं भूमौ शयानं, हृदि बाणेन विद्धं, मृतं दृष्ट्वा।" "मह्यं शब्दं श्रुत्वा, हस्तिनं हन्तुं उद्युक्तः, लोहबाणं जलं प्रविश्य मुमोचम्; तेन तव पुत्रः हतः।" "ततः तस्य वचनानुसारम्, सन्तप्तस्य, शीघ्रं बाणं हृदयात् निष्क्रान्तम्।" "बाणस्य निष्क्रान्ते, स ततः स्वर्गं प्राप्तवान्; तौ माता पिता, अन्धौ, शोकातुरौ, तं शोकं अयच्छताम्।" "अज्ञानतः तव पुत्रः मया आकस्मात् आहतः; यथा एतत् अभवत्, शेषं किंचित् मुनिः मयि कृपां करोतु।" तानि क्रूराणि वचनानि श्रुत्वा, दीर्घश्वसितः, शोकदग्धः, मुनिः तं दुःखं न शमयितुं शक्तः। तस्य मुखं अश्रुभिः परिपूर्णम्, श्वसितः, शोकात् क्षीणः, तेजस्वी महात्मा, अहं अञ्जलिं कृत्वा स्थितः, तं प्रत्युवाच। "यदि त्वं एतद् पापं स्वयम् न उक्तवान्, राजन्, तव शिरः शतसहस्रधाः विभज्येत्।" "राजन्, वनवासिनः वधः, विशेषतः क्षत्रियेन, यदि जानन् कृतः, इन्द्रः अपि पतितः स्यात्।" "तपस्ये स्थितस्य ब्रह्मचारिणः बाणः जानन् मोक्तः, शिरः सप्तधा विभज्यते।" "अज्ञानतः कृतम्, अतः जीवसि; अन्यथा रघुवंशः नष्टः स्यात्।" "राजन्, यत्र सः तव पुत्रः, तत्र नय; अद्य तं अन्तिमदर्शनाय द्रष्टुम् इच्छामः।" तत्र तस्य रक्तवस्त्रः, मृगचर्मं विक्षिप्तम्, भूमौ अचेतनः, धर्मलोकं गतः। ततः अहम्, तौ दुःखितौ, तत्र एकाकी अनयम्; मुनिं तस्य पत्नीं च तं स्पर्शयितुं अनुमतवान्। तपस्विनौ पुत्रं स्पृशित्वा, तस्य शरीरे पतित्वा, तस्य पिता इदं वचनं उवाच। "किम् अहम् तव प्रियः नास्मि? पश्य मातरम्, धर्मात्मन्; किं न स्नेहनिर्भरेण वचनेन मातरम् आलिङ्गयसि? वद।" "कस्य मधुरः स्वरः, वेदान् पाठयन् वा अन्यत् शिक्षयन्, विशेषतः रात्रौ, अहम् श्रोष्यामि, हृदयम् स्पृशन्?" "सन्ध्याक्रिया कृत्वा, स्नात्वा, हविः दत्वा, कः माम् स्तोष्यति, दुःखितम्, पुत्रशोकात् भयात् च?" "कः मूलानि, कन्दानि, फलानि च आनयित्वा, माम् अनाथम्, अतिथिवत् भोजयेत्?" "कथम् अहम् तव अन्धां वृद्धां तपस्विनीं मातरम्, दुःखितां, पुत्रकामिनीं, पालयिष्यामि?" "मा गच्छ, पुत्र, यमसदनम्; श्वः मातरम् सह, मया सह, गमिष्यसि।" "शोकातुरौ, अनाथौ, दया पात्रौ, वनवासिनौ, शीघ्रं यमलोकं गमिष्यावः, त्वया विना।" "तत्र वैवस्वतम् दृष्ट्वा, वदिष्यामि—'धर्मराजः मां क्षमेत, एतौ मातरौ पालयेत्।'" "धर्मात्मा, लोकपालः, मम इदृशस्य, एकं अव्ययम् अभयदानम् दद्यात्।" "यथा त्वम्, पुत्र, निर्दोषः, पापेन हतः, तेन सत्येन, शीघ्रं युद्धे पतितानां लोकान् गच्छ।" "गच्छ, पुत्र, तं परमं स्थानम्, यं शूराः, युद्धे न पलायन्ते, शत्रुमुखे पतन्ति, प्राप्नुवन्ति।" "यत् स्थानम् सगरः, शैब्यः, दिलीपः, जनमेजयः, नहुषः, धुन्धुमारः च प्राप्नुवन्ति, तत् गच्छ।" "यत् स्थानम् सर्वे पुण्यात्मानः, वेदाध्यायिनः, भूमिदातारः, अग्निहोत्रिणः, एकपत्नीव्रतानः प्राप्नुवन्ति, तत् गच्छ।" "यत् स्थानम् सहस्रगवां दातारः, गुरुपूजकः, शरीरत्यागिनः प्राप्नुवन्ति, तत् गच्छ।" "अस्य वंशे जातः कश्चन दुर्लभं स्थानम् न गच्छति; किन्तु येन त्वम्, बान्धवः, हतः, स तत्र गच्छति।" एवं सः पुनः पुनः दुःखितः विलप्य, तया सह पत्नीया पुत्रस्य जलकर्म आरब्धवान्।