ततः अहम्, निर्मलेन जलपूर्णकुम्भेन सह, तेन निर्दिष्टेन मार्गेण तस्य आश्रमस्य समीपम् अगच्छम्। तत्र दृष्टवान् अहम् तस्य पितरौ, वृद्धौ, अन्धौ, अशक्तौ च, छिन्नपक्षयोरिव द्वयोर् विहङ्गयोः सदृशौ। तौ तत्रैव उपविष्टौ, गतचेष्टौ, पुत्रकथाभिः कालं यापयन्तौ, मयैव निराशौ, अनाथवत् दुःखितौ च आसाताम्। तयोः मनः शोकसम्भ्रान्तम्, हृदयं च भीतिसन्तप्तम्; अहम् अपि तं आश्रमं प्राप्तः, पुनः गाढदुःखेन पीडितः अभवम्। मम पादशब्दं श्रुत्वा, स तपस्वी माम् उवाच—"कथम् इदानीं विलम्बसे पुत्र? शीघ्रं जलम् आनय।" पुनः सः एवमपि अवदत्—"येनापि कारणेन त्वम् उदके क्रीडसि, वत्स, तव जननी त्वां चिन्तयति; शीघ्रं आश्रमं प्रविश।" "यदि मया वा तव जनन्या वा किञ्चित् अपराधितम्, पुत्र, त्वम् तपोव्रती सन् मनसि न धारयेत्।" "त्वमेव अनाथानां शरणम्, अन्धानां च नेत्रम्; अस्माकं जीवितं त्वयि निबद्धम्; किं न किञ्चिदपि अस्मभ्यं भाषसे?" तं मुनिम् अपश्यं, कम्पमानः, भीतः, कम्पितया गिरा, अस्पष्टम् अवदं। चित्तं स्थिरीकृत्य, वाक्शक्तिं सञ्चित्य, तस्य पुत्रस्य प्राप्तदुःखम् अवेदयम्। "अहम् क्षत्रियः, दशरथः नाम, न तव पुत्रः, महात्मन्। स्वकृतकर्मणा दुःखमिदं प्राप्तवान्, साधुभिः गर्हितः।" "भगवन्, सरयूनदीतीरम् अहम् धनुष्पाणिना गत्वा, मृगयार्थम् उदकम् आगतम् पशुम्, हस्तिं वा, मत्वा स्थितः।" "तत्र घटनिर्वाणशब्दम् उदके श्रुत्वा, हस्तिम् इति मन्यमानः, बाणम् अपातयम्।" "नदीतीरे गत्वा, तपस्विनम् उपशयानम् अपश्यम्, मम बाणेन हृदि विद्धम्, मृतम्।" "भगवन्, शब्दं श्रुत्वा, हस्तिहत्यै इत्यभिप्रायः, आयसम् इषुम् उदके सन्दधे; तेन तव पुत्रः हतः।" "ततः तेनैव वचनेन क्लिश्यमानं तम्, शीघ्रं बाणम् अस्य प्राणस्थानात् अपाकर्षम्।" "तेन बाणेन निष्कृष्टेन, सः तत्रैव स्वर्गम् अगच्छत्; युवां च, अन्धौ, शोकसन्तप्तौ, तम् अपलपथाम्।" "अज्ञानतः तव पुत्रः मया आकस्मिकम् आहतः; यथा घटितम्, शेषम् अस्ति, मुनिः मां क्षमयतु।" एवं तेषु कठोरवाक्येषु श्रूयमाणेषु, दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, शोकाभिभूतः, सः महातपा न शोकम् अलक्षयत्। तस्य नेत्रयोः अश्रुपूर्णे, दीर्घनिःश्वासे, शोकक्लिष्टे च, सः महातेजा माम् उपगम्य, कृताञ्जलिं स्थितम्, इदं वचनम् अब्रवीत्—"यदि त्वम्, राजन्, एनं पापकर्म स्वयम् न शंस्याः, तव शिरः शतसहस्रधा क्षिप्रं विदीर्येत्।" "राजन्, वने वसतः ब्रह्मचारिणः वधः, विशेषतः क्षत्रियेण, सज्ञानेन कृतः, इन्द्रमपि पदात् पतयेत्।" "तपसा स्थितस्य मुनेः, ब्रह्मचारिणि ज्ञात्वा शस्त्रं सन्दधाति चेत्, तस्य शिरः सप्तधा विदीर्यते।" "किं तु अज्ञानतः कृतम्, अतः जीवसि; अन्यथा अद्यैव रघुवंशः नष्टः स्यात्, त्वम् कथम् जीवेत्?" "नय माम्, राजन्, तत्र यत्र सः; अद्य वयं पुत्रम् अन्तिमदर्शने द्रष्टुम् इच्छामः।" इति सः माम् उक्तवान्। तस्य शरीरम् रक्तरूणम्, चर्मवसनम् विक्षिप्तम्, भूमौ पतितम्, सः धर्मलोकम् गतः। ततः अहम्, एकाकी, तौ दुःखार्तौ तत्र अनयम्; मुनिं तस्य भार्यां च पुत्रस्पर्शनाय उपनयम्। तौ तपस्विनौ, पुत्रम् उपगम्य, स्पृष्ट्वा, तस्याङ्के पतितवन्तौ; तदा पितरौ वचनम् ऊचतुः— "किं नु अहम् तव प्रियः पुत्र? पश्य तव जननीम्, धर्मज्ञ; किं न सान्त्वयसीमान्, मृदुस्वरेण पुत्र, वद।" "कस्य मधुरं स्वरम्, वेदपाठं वा अन्यद् उपदेशम्, विशेषतः रात्रौ, अहम् इदानीं श्रोष्यामि, हृदयं स्पृशन्तम्?" "कः सायं सन्ध्यायाम् स्नात्वा, हविर्दत्त्वा, मां श्लक्ष्णया गिरा स्तोष्यति, पुत्रशोकभयार्तम् उपविष्टम्?" "कः मूलानि कन्दफलानि च आनयित्वा, अनाथम्, अनवस्थितम्, अतिथिवत् मां भोजयिष्यति?" "कथम्, पुत्र, अहम् एतां तव अन्धां वृद्धाम् तपस्विनीम् मातरं, दुःखिताम्, पुत्रकामिनीम्, पालयिष्यामि?" "माव्राजि, पुत्र, यमलोकं; श्वः जनन्याः सह मया सह गमिष्यसि।" "वयं दुःखार्तौ अनाथौ, वनान्तरे दीनौ, त्वया विना शीघ्रं यमक्षेत्रं गमिष्यावः।" "तत्र वैवस्वतम् दृष्ट्वा, अहम् इदं वक्ष्यामि—'धर्मराजः मां क्षमयतु; एतान् पितरौ मे पालयतु।'" "स धर्मज्ञः, लोकपालकः, महात्मा, एकम् अवध्यं अभयं वरम् मह्यं दद्यात्।" "यथा त्वम्, पुत्र, निर्दोषः, पापकारिणा हतः, तेन सत्येन, शीघ्रं तान् लोकान् गच्छ, येषां वीराः रणाङ्गणे पतन्ति।" "गच्छ, पुत्र, तं परमं स्थानम्, यं स्थानम् शूराः, रणात् न निवर्तन्तः, शत्रुवदने पतन्तः, प्राप्नुवन्ति।" एवं तत्र सर्वम् यथाक्रमम् घटितम्।