धैर्येण मनः स्थिरीकृत्य, स राजा तस्मै उवाच—"राजन्, त्वं ब्रह्महत्याद्यं पापं हृदयात् निष्कुरुष्व; अहं ब्राह्मणः नास्मि। मम जननी शूद्रस्त्री, जनकश्च वैश्यः, भूमिपते। अतः त्वं न शोचनीयः।" इत्युक्त्वा, स बाणेन विद्धः, प्राणस्थानं आहतः, क्षितौ कम्पमानः पपात, वेपथुमान् बभूव। स भूमौ सन्नतः शयानः, अहं तस्य शरीरेण बाणं निष्कृष्य स्वयम् अपसारयम्। तदा स दुःखितः, जलसिक्तशरीरः, हृदयविदारितदुःखेन विलपन्, सरयूनदीतीरे पपात, दुःखेन व्याकुलः। एवं तस्य महर्षेः अकारणवधात् शोकसमन्वितः धर्मात्मा रामः कौसल्याम् पुनरपि उवाच। "अज्ञानात् महदपि पापं कृतवान्, मोहग्रस्तेन्द्रियः, एकाकी चिन्तयन् स्थितः, कथं हितं स्यात् इति।" ततः शुद्धोदकपूर्णं कुम्भं गृहीत्वा, तेन निरूपितेन मार्गेण तस्य आश्रमं गच्छामि। तत्र तस्य पितरौ दृष्टवान्—वृद्धौ, अन्धौ, अशक्तौ, छिन्नपक्षौ इव द्वौ पक्षिणौ। ते तत्रैव उपविष्टौ, न चलन्ति, पुत्रकथाभिः कालं यापयन्ति, मया पुत्रवियोगात् निराश्रयौ इव, शोकाकुलौ। मम आगमनेन, तयोः चित्ते शोकः, हृदये भीतः, अहं तं आश्रमं प्राप्य, पुनः दुःखेन पीडितः। मम पदशब्दं श्रुत्वा, स तपस्वी उवाच—"किं विलम्बसे पुत्र? शीघ्रं जलं आनय।" "यदि त्वं जलक्रीडया विलम्बितः, तव माता चिन्तितवती, शीघ्रं आश्रमं प्रविश।" "यदि मया वा तव मात्या वा किञ्चित् अपराधितं, पुत्र, त्वं तपस्वी, तद् हृदि मा कुरु।" "त्वं अनाथानां शरणं, अन्धानां चक्षुः; अस्माकं प्राणाः त्वयि स्थिताः, किमर्थं न किंचित् भाषसे?" एवं दृष्ट्वा, अहं कम्पमानः, भयभीतः, तस्मै काकुं कृत्वा, अस्पष्टया वाचा अवदं। मनः स्थिरीकृत्य, वाक्यं सम्यक् सङ्गृह्य, तस्य पुत्रस्य घोरं दुःखं तस्मै निवेदयम्। "अहं क्षत्रियः, दशरथो नाम, न तव पुत्रः, महात्मन्; स्वकृतकर्मणा, सुदुःखमिदं प्राप्तवान्।" "भगवन्, धनुषा सहितः सरयूतीरं गतवान्, मृगयाय इच्छन्, किञ्चिद् जलं पिबन्तं पशुम् इति मत्वा।" "तत्र घटस्य जलध्वनिं श्रुत्वा, हस्तिदर्शनम् इति मत्वा, बाणं सन्दधे।" "नदीतीरे गतः, तत्र तपस्विनं भूमौ पतितं, हृदि बाणेन विद्धं, प्राणैः विहीनं दृष्टवान्।" "भगवन्, हस्तिवधे इच्छया, बाणं जलमध्यं मुञ्चन्, तव पुत्रः मया अज्ञानतः हतः।" "तदा स स्वयमेव दुःखितः उक्त्वा, अहं शीघ्रं तस्य शरीरे बाणं निष्कृष्य।" "बाणेन निष्कृष्टे, स तत्रैव स्वर्गं गतः; युवां तु, अन्धौ, दुःखितौ, शोकाकुलौ।" "अज्ञानतः तव पुत्रः मया हतः; इदानीं यथोचितं शेषं, भगवन्, क्षमस्व।" एवं मम क्रूरवचनं श्रुत्वा, दीर्घश्वासं श्वसन्, शोकाभिभूतः, स महर्षिः शोकं न निगृह्णाति। अश्रुपूर्णमुखः, दीर्घश्वासः, शोकदीनः, स तेजस्वी महात्मा, अहं प्रणतं तिष्ठन्तं प्रति, उवाच—"यदि त्वं स्वयम् एतत् पापं न उक्तवान्, राजन्, तव शिरः तत्क्षणमेव शतसहस्रधा विदीर्येत।" "राजन्, वनवासिनं क्षत्रियेण अपि यदि जानन् हन्याद्, इन्द्रः अपि पतितः स्यात्।" "तपस्यन्तं ब्रह्मचारिणं यदि जानन् शस्त्रं सन्दधाति, तदा सप्तधा शिरः विदीर्येत।" "किन्तु अज्ञानात् कृतं तेन, जीवसि; अन्यथा रघुवंशः अद्यैव नष्टः स्यात्, त्वं कथं जीवेत।" "राजन्, अस्मान् तत्र नय; अद्य वयं पुत्रं अन्तिमदर्शनाय द्रष्टुम् इच्छामः।" तत्र रक्तदिग्धशरीरं, चर्मवसनं विक्षिप्तं, भूमौ मूर्च्छितं, धर्मलोकं गतं पुत्रं दृष्ट्वा। तदा अहं तौ दुःखितौ, तत्र एकाकी नीत्वा, तौ मुनिं मुनिपत्नीं च पुत्रं स्प्रष्टुं ददौ। तौ तापसौ, पुत्रं स्पृष्ट्वा, तस्य शरीरे पतितौ, तदा तस्य पिता वाक्यम् उवाच—"किं नु अहं तव प्रियः नास्मि, पुत्र? पश्य मातरं, धर्मज्ञ; किं नु सा त्वया आलिङ्गिता न भवति, मृदुवाचिन् पुत्र, वद।" "कस्य माधुर्ययुक्तं वेदपाठं वा, अन्यं शिक्षां वा, विशेषतः रात्रौ, इदानीं श्रोतुम् इच्छामि, येन हृदयम् आह्लाद्यते?" "कः, सायं सन्ध्यां कृत्वा, स्नात्वा, हविर्दत्त्वा, दुःखितं मां पुत्रशोकभीते उपविशन्तं स्तोष्यति?" इति स धर्मात्मा दशरथः तेषां दुःखस्य कारणं स्वयम् निवेद्य, तयोः तपस्विनोः पुत्रवियोगशोकं द्रष्ट्वा, तत्रैव दुःखाकुलः स्थितः।