तदा स दुःखितः क्लेशेन पीडितः, मम समीपम् आगत्य, प्राणान्तिकवेदनया कम्पमानः, विह्वलाङ्गः, मम प्रति अत्यन्तदुःखेन वचनम् अब्रवीत्। सः माम् उवाच—"राजन्, धैर्येण मनः स्थिरीकृत्य, त्वया कृतं ब्रह्महत्या-पापं हृदयान्निर्मूल्यताम्। अहं न ब्राह्मणः, राजन्, मां न खलु मन्यथा चिन्तय; अहं शूद्रामातुः वैश्यपितुः जातः अस्मि, भूमिपते।" सः एवं क्लेशेन वदन्, बाणेन हृत्प्रदेशे विदारितः, भूमौ स कम्पमानः, पीडितः, वेपमानशरीरः, निषसाद। तत्र स भूमौ निपतितः सन्, अहम् अपि तस्य शरीरात् बाणम् उत्ससारम्। तदा सः जलसिक्तशरीरः, हृदि स्थितेन व्रणेन निरन्तरं पीड्यमानः, दुःखेन विलपन्, सरयूनदीतीरे शयानं तम् अवेक्ष्य, अहम् अत्यन्तदुःखितः अभवम्। अथ अयोध्याकाण्डस्य चतुःषष्टितमं सर्गं शृणु। तदा धर्मात्मा राघवः, तस्य महर्षेः अन्यायेन वधं स्मरन्, पुनः कौसल्याम् अपि उक्तवान्। "मया अज्ञानात् महत् पापं कृतम्, इन्द्रियाणि मोहितानि, एकाकी स्थित्वा चिन्तयामि—कथं किमपि शुभं स्यात्। ततः शुद्धोदकेन पूर्णं कुम्भम् आदाय, उक्तमार्गेण तस्य आश्रमस्य गच्छन्। तत्र दृष्टवान् तस्य पितरौ, वृद्धौ, अन्धौ, अनाथौ, छिन्नपक्षयोरिव द्वौ पक्षिणौ। तौ तत्र निषण्णौ, गताशाविहीनौ, मम कृते दुःखार्तौ, पुत्रकथाभिः कालं यापयन्तौ, निःस्नेहयोरिव दुःखितौ। तयोः मनसि शोकाभिभूतं, हृदि भयात् कम्पमानम्, तस्य आश्रमस्य समीपम् आगतः, पुनः गाढशोकग्रस्तः अभवम्। मम पादशब्दं श्रुत्वा, स महर्षिः उवाच—'किं विलम्बसे पुत्र? शीघ्रं जलम् आनय। यद्यपि त्वम् उदके क्रीडसि, तव माता चिन्तायुक्ता अस्ति, शीघ्रं आश्रमं प्रविश। यदि किञ्चिद् अपराधं मया वा तव जनन्या वा कृतम्, तपोधन त्वम् तद् हृदि मा स्थापय। त्वमेव अनाथानां शरणम्, अन्धानां च नेत्रे; अस्माकं जीवितं त्वयि स्थापितम्; किं न किंचिद् वदसि?' इति। तं मुनिं दृष्ट्वा, अहम् अपि कम्पमानः, भीतः, कण्ठगद्गदया वाचा तस्मै उक्तवान्। मनः स्थिरीकृत्य, वाक्यं सुसंयम्य, तस्मै तस्य पुत्रस्य घटितं महद् अनर्थं निवेदितवान्। 'अहं क्षत्रियः, दशरथः नाम्ना, न तव पुत्रः, महात्मन्; मया स्वकर्मणैव एष दुःखभाग् प्राप्तः। भगवन्, अहं सरयूनदीतीरं धनुष्मान् गत्वा, मृगवधाय, गज आगतः इति मत्वा, तत्र स्थितः। तदा घटस्य पूरणशब्दं जले श्रुत्वा, गज इति मन्यमानः, बाणं सन्धाय सन्धितवान्। तत्र गत्वा, मुनिपुत्रं भूमौ पतितम् अपश्यम्—बाणेन हृदि विदारितम्, मृतम्। भगवन्, शब्दं श्रुत्वा, गजवधाय बाणं निष्क्रान्तवान्, तेन तव पुत्रः हतः। तदा स्वयमेव तेन उक्तं श्रुत्वा, तस्य हृदयात् बाणं शीघ्रं निष्कृष्य, तत्रैव स्वर्गं गतः। युवां च, भगवती, अन्धौ, शोकाकुलौ, पुत्रं शोकात् विलपन्तौ। अज्ञानात् तव पुत्रः मया हतः; यथासंभवम्, मुनिः मां क्षमयतु।' एवं मम तद् दारुणं वचनं श्रुत्वा, दीर्घनिःश्वासः, शोकाभिभूतः, स मुनिः शोकवेगेन आत्मनः दुःखं न रिरंसितुं अशक्नोत्। अश्रुपूर्णमुखः, दीर्घनिःश्वासः, शोकेन क्लिश्यमानः, स महातेजाः मुनिः, अहम् अञ्जलिं कृत्वा स्थितस्य मम प्रति, इदं वचनम् अब्रवीत्—'यदि त्वं स्वयम् एतत् पापं मम न निवेदितवान् स्याः, राजन्, तव शिरः तत्क्षणात् शतधा सहस्रधा विदीर्णं स्यात्। राजन्, वनस्थस्य वधं क्षत्रियेण चेत् जानता कृतम्, सः इन्द्रमपि स्थानात् पतितुम् आप्नुयात्। तपस्विनं ब्रह्मचारिणं चेत् जिघांसया अस्त्रं मोच्यते, तदा शिरः सप्तधा विदीर्यते। त्वया तु अज्ञानात् कृतम्, तस्मात् जीवसि; अन्यथा तव वंशोऽपि नाशं गच्छेत्, त्वं कथं जीवेत्?' ततः स मुनिः माम् उवाच—'राजन्, अस्मान् तत्र नय; अद्य वयं पुत्रं दर्शनाय इच्छामः।' तत्र रक्तवस्त्रं, चर्मवसनम्, भूमौ शयानम्, धर्मलोकं गतं पुत्रं तौ दृष्टवन्तौ। तदा अहं तौ दुःखार्तौ, एकाकी, तत्र नीतवान्; तयोः पुत्रस्पर्शनं दत्तवान्। तौ तपस्विनौ, पुत्रं स्पृशन्तौ, तस्य शरीरे पतितवन्तौ; तदा तस्य पिता वचनम् अब्रवीत्—'किं नु त्वं मम प्रियतमानः नासि, पुत्र? पश्य तव मातरं, धर्मज्ञ; किं मां न परिष्वजसे, मृदुस्वर पुत्र? वद। किं नु त्वं मम प्रियतमानः नासि, पुत्र? पश्य तव मातरं, धर्मज्ञ; किं मां न परिष्वजसे, मृदुस्वर पुत्र? वद। यस्य मधुरं स्वरं, स्वाध्यायं वा अन्यत् वा, विशेषतः रात्रौ, श्रोतुम् इच्छामि, सः कः इदानीं मम हृदयं स्पृशेत्?' एवं तत्र दुःखपूर्णे, शोकविह्वले, पितरौ पुत्रशोकवशात् विलपन्तौ दृष्ट्वा, अहम् अपि महान् शोकः अभवम्।