एकस्मिन्नेव बाणेन मम प्राणदेशं विदार्य, अन्धौ वृद्धौ च मातरं पितरं च तौ, राघव, त्वया हतप्रायौ कृतौ। तौ हि दुर्बलौ चक्षुष्मन्तौ च, दीर्घकालं तृषार्तौ, आशायाः क्रूरं तापं सहन्तौ, मम प्रतीक्षेण तिष्ठतः। नूनं तपसः फलं न विद्यते, न च विद्यायाः, यत् पितरौ न जानीतः यः अहं भूमौ पतितः। यदि जानीयातां अपि, किं तौ कुर्यातां? न तौ शक्नुतः, चलनसमर्थौ न स्तः, यथा तरुः अन्यं पतन्तं तरुं न रक्षेत्। शीघ्रं गच्छ राघव, स्वयमेव पितरं मम आचक्ष्व; न त्वां तस्य रोषः दहतु, यथा वनाग्निः। एष एव पन्थाः, नृप, यः मम पितुः आश्रमं प्रति नयति; तत्र गत्वा तं शमय, मा कुपितः शप्तुं त्वां प्रचोदयेत्। कृपाणं बाणं मम प्राणदेशात् निष्कृष्य, नृप, यः मम प्राणान् निरुन्धति, यथा सलिलस्य तटे मृदुस्तूपः वारि निवारयति। यदि बाणेन विद्धः स्थास्यामि, तदा दुःखेन जीविष्यामि; यदि निष्कृष्टः स्यात्, तदा मृत्युः मे भविष्यति—एवं चिन्तयन् त्वया बाणं निष्कर्तुं संकल्पिते अहम्। तदा स तापसपुत्रः दुःखार्तः, क्लान्तः, शोकसम्भ्रान्तः, मम हृदि चिन्तां प्रेक्ष्य। स दुःखेन पीडितः, महत्याम् अवस्थायाम्, मम समीपे मृत्युमुपगम्य, क्लान्ताङ्गः, व्यथितः, परितप्यमानः, मां इदं वचनम् उवाच। धैर्येण मनः स्थिरं कृत्वा, नृप, त्वं ब्रह्महत्यापापं हृदये न धारय; मम ब्राह्मणत्वं नास्ति, नृप, तस्मात् न ते चिन्ता भवेत्; शूद्र्यां वैश्यात् जातः अस्मि, भूमिपते। एवं स दुःखेन वदन्, बाणेन प्राणदेशे विद्धः, भूमौ कम्पमानः, स कम्पयन् च, मम पुरतः पतितः। स भूमौ नम्रः शयानः, अहं तस्य शरीरे बाणं निष्कर्षितवान्। स जलसिक्तशरीरः विलप्य, हृदयविदारणेन शोकात्, तत्रैव सरयूतीरे, दुःखार्तः, स शयानः मया दृष्टः। शृणु अधुना श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते अयोध्याकाण्डे चतु:षष्टितमे सर्गे किम् उक्तम्। तं महर्षेः पुत्रं अन्यायेन हतम् अनुस्मरन्, धर्मात्मा राघवः पुनः कौसल्याम् इदं वचनम् उवाच। अज्ञानात् महापापं कृत्वा, मोहाभिभूतः, एकाकी, चिन्तयन् स्थितः, कथं मम हितं स्यात् इति। ततः शुद्धोदकपूर्णं कुम्भं गृहीत्वा, यथोक्तमार्गेण तस्य आश्रमं प्रति गतवान्। तत्र तौ तस्य मातरं पितरं च, वृद्धौ, अन्धौ, शक्तिहीनौ, छिन्नपक्षौ पक्षिणौ इव, दृष्टवान्। तौ च स्थिता: न चलन्ति, पुत्रकथाभिः कालं यापयन्तौ, मया पुत्रात् वियुक्तौ, अनाथौ इव, निःसहायौ। तयोः मनसि शोकसम्भ्रान्तिः, हृदये भीतिः, अहं तं आश्रमं प्राप्य, पुनः गाढशोकसमन्वितः अभवम्। मम पादशब्दं श्रुत्वा, स मुनिः उवाच—"किं विलम्बसे पुत्र? शीघ्रं जलं आनय।" "किंचित् जलक्रीडया विलम्बितः, तव जननी त्वां चिन्तयति; शीघ्रं आश्रमं प्रविश।" "यदि मया वा तव जनन्या वा किञ्चित् अपराधं कृतं, तव तपस्विनः, तद् मनसि न धारय।" "त्वं अनाथानां शरणम्, अन्धानां नेत्रम्; अस्माकं प्राणा: त्वयि स्थिताः; किं न किंचित् वदसि?" तं मुनिं दृष्ट्वा, अहं कम्पमानः, भीतः, कण्ठगद्गदया वाचा अवोचम्। मनः स्थिरं कृत्वा, बलम् आलम्ब्य, तस्य पुत्रस्य दारुणं निधनं तस्मै निवेदितवान्। "अहं क्षत्रियः, दशरथो नाम, न तव पुत्रः, महात्मन्; स्वकृतदोषात्, साधुभिः तिरस्कृतः, अत्र आगतः।" "भगवन्, अहं धनुष्पाणिः सरयूतीरं गतः, मृगव्याय, गजेति मत्वा, जलपानाय आगतम्।" "तत्र घटध्वनिं श्रुत्वा, हस्तीति मत्वा, बाणेन ताडितवान्।" "तीरे गत्वा, तपस्विनं भूमौ पतितं, हृदि बाणेन विद्धं, मृतं दृष्टवान्।" "भगवन्, नादं श्रुत्वा, गजवधाय बाणं जलं प्रति सन्धानितवान्; तेन तव पुत्रः हतः।" "ततः स्वयमेव उक्त्वा, स तेन क्लेशितः, शीघ्रं बाणं प्राणदेशात् निष्कृष्य।" "तेन निष्कृष्टे बाणे, तत्रैव स्वर्गं गतः; युवां च, भगवन्तौ, अन्धौ, पुत्रशोकेन विलपन्तौ।" "अज्ञानात् तव पुत्रः मया हतः; इदानीं यत् अवशिष्टं, तद् भगवन् क्षमस्व।" तानि दारुणानि वचनानि श्रुत्वा, दीर्घं श्वसन्, शोकाभिभूतः, स मुनिः तं महाशोकं निग्रहितुं न अशक्नोत्। अश्रुपूर्णमुखः, दीर्घं श्वसन्, शोकात् क्लान्तः, स महातेजाः, अहं प्राञ्जलिः स्थितः, माम् इदं वचनम् उवाच। "यदि त्वं स्वयम् एष दोषः मम न कथितवान्, नृप, तव शिरः शतसहस्रधा विदीर्येत्।" "नृप, वनवासीवधः, विशेषतः क्षत्रियेण, यदि स ज्ञात्वा कृतः, तदा इन्द्रमपि पतितुम् अर्हेत्।