स वृद्धौ माता च पिता च अहम् अपि, एकेनैव बाणेन, बालकस्यैव, आत्मनः अज्ञानिनः, हता इति स तपस्वी दुःखार्तः विलपन् अब्रवीत्। तस्य करुणं वचनं श्रुत्वा, धर्मे मनः स्थितवान् मम, शोकात् बाणधनुषी भूमौ पतिते, अहम् अत्यन्तदुःखितः अभवम्। तस्य रात्रौ विलपन्तः शब्दम् श्रुत्वा, अहम् अत्यन्तव्याकुलः, शोकसमाकुलः, चित्तविक्षिप्तः अभवम्। तं देशं सम्प्राप्तः, मनसा शोकसन्तप्तः, आत्मा भग्नः, अहम् सरयूतीरे तपस्विनं बाणाभिहतम् मृतमपश्यम्। तस्य जटाः विकीर्णाः, कुम्भः अपविद्धः, उदकशून्यः, तनु रक्तलेपितम्, बाणेन विद्धः, स दुःखितः शयानेव दृष्टः। अहं भयभीतः, व्याकुलचित्तः, तस्य तपसा दग्ध इव, स माम् उग्रं वचनम् उवाच। "किं मया पापं कृतं राजन्, यत् त्वम् जले अभिलषन्, वनवासिनं माम् हतवान्?" इति। "एकेनैव बाणेन प्राणस्थानि हतानि, दृष्ट्वा मम माता च पिता च, वृद्धौ, अन्धौ, मृत्युसमानौ जातौ।" "नूनं तौ दुःखार्तौ, अन्धौ, दुर्बलौ, कष्टेन दीर्घं प्रतीक्षेते, आशायाः क्लेशं सहन्तौ।" "न हि तपसो न च विद्या-फलम् अस्ति, यतः पितरौ न जानीतः यत् अहम् भूमौ पतितः।" "यद्यपि जान्यात्, किम् करिष्यति सः? न समर्थः, न चलनक्षमः, यथा वृक्षः अन्यं छिद्यमानं न रक्षति।" "त्वम् शीघ्रं गच्छ, राघव, पितरम् स्वयम् निवेदय; तस्य कोपः त्वां दग्धुम् न अर्हति, यथा दावानलः।" "एष एव पन्थाः, राजन्, यः मम पितुः आश्रमं नयति; तत्र गत्वा तं प्रसादय, अन्यथा सः क्रुद्धः त्वां शप्तुम् अर्हति।" "प्राणस्थानात् तीक्ष्णं बाणम् निष्कसय, राजन्; यतः सः मम प्राणं निवारयति, यथा सलिलस्य तटे मन्दशैलः।" "यदि अहं बाणेन विद्धः स्थास्यामि, तदा प्राणेन सह पीडितः स्याम्; यदि निष्कास्यसि, म्रियामि।" इति चिन्तया अहम् बाणं निष्कासयितुं उद्यतः। स तपस्विपुत्रः, दुःखार्तः, दुर्बलः, शोकग्रस्तः, मम चिन्तां तदा अपश्यत्। सः, व्यथितः, महतीं पीडां प्राप्य, सन्नगात्रः, मृत्युसमीपं गच्छन्, मम प्रति दुःखेन वाक्यम् उवाच। "धैर्येण चित्तम् स्थिरीकृत्य, राजन्, त्वम् ब्रह्मघ्नदोषं हृद्यात् अपाकुरु।" "न अहम् ब्राह्मणः, राजन्, तस्मात् ते मनः न क्लिश्यतु; शूद्रायाः मातुः, वैश्यस्य पितुः अहम् जातः, भूमिपते।" इति सः कष्टेन वदन्, बाणेन प्राणस्थाने विद्धः, पृथिव्याम् कम्पमानः, विवर्तमानेव, सः पतितः। सः भूमौ सन्नतः शयानः, अहम् तस्य शरीरात् बाणम् निष्कासयम्। तदा सलिलेन स्नातः, हृदयविदारणशूलदुःखात् क्रन्दन्, तं सरयूतीरे शयानं अपश्यं, स्नेहितं, शोकसन्तप्तम्। इदानीं अयोध्याकाण्डस्य चतुःषष्टितमः सर्गः शृणु। तं महर्षिं अन्यायेन हतम् विलपन्, धर्मात्मा राघवः पुनः कौसल्यां प्रति वाक्यम् अब्रवीत्। अहम् अज्ञानात् महत् पापं कृत्वा, इन्द्रियैः विमूढः, एकाकी, मनसा चिन्तयन् तत्र स्थितः यत् कथं शुभं स्यात्। ततः शुद्धोदकेन पूर्णं कुम्भं गृहित्वा, उक्तेन पन्था आश्रमं प्रति गच्छन्, तत्र वृद्धौ, अन्धौ, अशक्तौ तस्य पितरौ अपश्यम्, यथा छिन्नपक्षा द्वौ विहगौ। तौ तत्र उपविष्टौ, चलितुं अशक्तौ, पुत्रकथाभिः कालं नयन्तौ, मया हृताशौ, निराश्रयौ इव दुःखितौ। तयोः मनसि शोकः, हृदि भीतिः, अहम् आश्रमं प्रविश्य, पुनः गाढशोकग्रस्तः अभवम्। मम पादशब्दं श्रुत्वा, सः महर्षिः उवाच—"किं विलम्बसे पुत्र? शीघ्रम् जलम् आनय।" "यदर्थं आप्सु क्रीडसि, तव माता च त्वां चिंतयति; शीघ्रम् आश्रमं प्रविश।" "यदि मया वा तव मातृवद् किञ्चित् अपराधितम्, त्वम् तपस्वी सन् मनसि न धारयेत्।" "त्वम् अनाथानां शरणम्, अन्धानां चक्षुः; अस्माकं जीवितम् त्वयि स्थितम्; किमर्थं न किञ्चित् अपि भाषसे?" तं महर्षिं दृष्ट्वा, अहम् कम्पमानः, भीतः, कण्ठगद्गदया वाचा अब्रुवम्। मनः स्थिरीकृत्य, वाक्यशक्तिं संहित्य, तस्य पुत्रस्य विपत्तिं वदामि। "क्षत्रियः अहम्, दशरथः नाम, न तव पुत्रः, महात्मन्; स्वकृतकर्मणा, पापेन, दुःखमिदम् प्राप्तः।" "भगवन्, अहम् सरयूतीरे धनुष्मान् गत्वा, मृगव्याय इच्छन्, गज इव कश्चित् आगतः इति मत्वा स्थितः।" "तदा घटस्य आपूर्य शब्दम् श्रुत्वा, गज इति मत्वा, बाणेन तं तत्र अभ्यहनम्।" "ततः तटं गत्वा, तपस्विनं भूमौ शयानं, हृदि विद्धं, मृतम् अपश्यम्।" "भगवन्, तं शब्दं श्रुत्वा, गजवधाय इष्ट्वा, आयसं बाणं आप्सु स्रष्टुम्, तेन तव पुत्रः हतः।" एवं सः दुःखमयः वृत्तान्तः, धर्मप्रियस्य दशरथस्य वचनेन कौसल्यायै निवेदितः।