सर्वेषां श्रवणगोलोकं मध्ये अहं गजस्य गर्जनवत् शब्दं श्रुतवान्। ततः अहं तीक्ष्णं बाणं, सर्पविषवत् दीप्तिमन्तं, समारोप्य, शब्दं प्रति गजस्य कामनया सन्दधानः, तं बाणं सर्पविषसमं घोरं सन्ददामि। ततः प्रभाते, वनात् स्पष्टः मानुषः शब्दः अभवत्—'हाहा!' इति विलपन्, बाणेन प्राणस्थानि विद्धः जलं पतितः। बाणस्य आघातात्, तत्र मानुषः शब्दः श्रुतः—'कथं तपस्यारतस्य मम शस्त्रं पतितम्?' रात्रौ, अहं एकान्ते नदीं जलाय आगतः; केन अहं बाणेन विद्धः? किम् मया कस्यापि अपराधः कृतः? अहं हिंसां परित्यज्य, वन्यं खाद्यं भक्षयन्, मुनिः, कथं शस्त्रेण हन्ये? केन मम मृत्युं इच्छति, जटिलः काष्ठचर्मवस्त्रधारी अहं? किम् मया तस्य अपराधः कृतः? एवं कर्म निष्फलं केवलं हानिकारकम्, सर्वैः निन्द्यं, यथा आचार्यपत्न्याः समीपगमनम्। मम जीवितनाशे न तावद्विलापः, यथा मम मातापितरौ यौ मम सदृशौ। वृद्धौ तौ, मया दीर्घकालं पालितौ—मम गमने, केन तौ पाल्येते? वृद्धौ मम मातापिता, अहं च, एकेन बाणेन हताः—अज्ञानिना बालकेन। तस्य दुःखपूर्णानि वचनानि श्रुत्वा, धर्मे मनः लग्नं, मम धनुः बाणः च हस्तात् भूमौ पतितौ, शोकवशात्। तस्य रात्रौ दुःखपूर्णं विलापं श्रुत्वा, अहं महाशोकग्रस्तः, अतिव्याकुलः अभवम्। तं स्थलं प्राप्तः, मनः शोकसन्तप्तं, तं तपस्विनं सरयूनदीतीरे बाणेन विद्धं मृतं अपश्यम्। तस्य जटाजूटः विक्षिप्तः, कमण्डलुः स्रावितः शून्यः च, शरीरं रुधिरदिग्धं, बाणेन विद्धं पीडितं च। सः मां दृष्टवान्, भयभीतः अहं, मनसि व्याकुलः, तेन तेजसा दग्धः इव, कटुवचनानि उवाच। 'हे राजन्, किम् मया तव अपराधः, यः वनवासिनं मां जलार्थं हत्वा?' 'एकेन बाणेन प्राणस्थाने विद्धः, मम अन्धौ वृद्धौ मातापिता अपि हतौ।' 'नूनं तौ दुर्बलौ अन्धौ, तृषार्तौ, दीर्घकालं आशासन्तः, मां प्रतीक्षन्ति।' 'नास्ति तपस्याः फलं, न विद्यानां, यतः मम पिता न जानाति यः अहं भूमौ पतितः।' 'यदि जानाति, किं करिष्यति? सः शक्तिहीनः, यथा वृक्षः वृक्षस्य पतनं न रक्षति।' 'शीघ्रं गच्छ, हे राघव, तमेव पितरं स्वयम् वद; तस्य कोपः त्वां वनाग्निवत् न दग्ध्वा।' 'एष एव पन्थाः, हे राजन्, यः मम पितुः आश्रमं प्रति; तत्र गत्वा तं प्रशमय, यदि कोपः तव प्रति तं शापं न दद्यात्।' 'हे राजन्, तीक्ष्णं बाणं मम प्राणस्थाने निष्कर्षय; सः मम श्वासं रुद्ध्वा तिष्ठति, यथा तटस्थः मृदुशिलः जलं रुद्ध्वा।' 'यदि बाणेन विद्धः तिष्ठामि, दुःखं उपनयेत्; यदि निष्कर्ष्यते, म्रियामि। एवं चिन्तयन्, त्वं बाणं निष्कर्षयितुं उद्युक्तः।' तस्य पुत्रः, दुःखितः, दुर्बलः, शोकग्रस्तः, तदा मम चिन्तां अपश्यत्। सः दुःखेन, व्यथितः, मम समीपं मृत्युं प्रति गतः, वचनं दुःखपूर्णं उवाच। 'धैर्येण मनः स्थिरीकरोमि, हे राजन्; ब्रह्महत्या पापं हृदये न स्थापय।' 'न अहं ब्राह्मणः, हे राजन्; तव मनः न व्याकुलं भवतु; शूद्रा माता, वैश्यः पिता, अहं जातः, हे भूमिपते।' एवं सः कठिनेन वदन्, बाणेन प्राणस्थाने विद्धः, भूमौ कम्पमानः, तडन्वितः। तदा सः अधोमुखः शयानः, अहं बाणं तस्य शरीरात् निष्कर्षयामि। जलसिक्तशरीरेण, हृदयव्रणेन सततं पीडितः, विलप्य, तं सरयूतीरे दुःखितं तं अपश्यम्। अयोध्याकाण्डस्य चतुश्चत्वारिंशदधिकषष्टितमं सर्गं श्रीवाल्मीकिरामायणे शृणु। तं महातपस्विनं अन्यायेन हत्वा, धर्मात्मा राघवः पुनः कौसल्यायाः समीपे उवाच। अज्ञानात् तद् महापापं कृत्वा, मम इन्द्रियाणि मोहितानि, एकाकी, चिन्तयन्, किं शुभं स्यात् इति विचारयामि। ततः, शुद्धजलपूर्णं कमण्डलुं गृहीत्वा, तेन निर्दिष्टमार्गं अनुसृत्य, तस्य आश्रमं गच्छामि। तत्र अहं तयोः मातापितरोः वृद्धयोः, अन्धयोः, अशक्तयोः, पक्षच्छिन्नयोः द्वयोः पक्षिणोः इव, दर्शनं कृतवान्। तत्र उपविष्टौ, गन्तुं अशक्तौ, पुत्रकथाभिः कालं यापयन्तौ, मया आशाहीनौ, निराश्रयौ इव। तयोः मनः शोकग्रस्तं, हृदयं भयात् कम्पितम्, अहं तं आश्रमं प्राप्तवान्, पुनः गभीरशोकग्रस्तः अभवम्। पादचरणस्य शब्दं श्रुत्वा, तपस्वी उवाच—'किम् विलम्बसे, पुत्र? शीघ्रं जलं आनय।