तत्र प्रतिदिनं पर्वतसन्निभाः भोजनराशयः सम्यग्विधिपूर्वकं तस्मिंस्तस्मिन्नवेले समये दृश्यन्ते स्म। तस्मिन्महासत्रे देशभेदात्सम्प्राप्तानां पुरुषाणां स्त्रीसमूहानां च यथायोग्यं भोजनपानसम्पद्व्यवस्था अभवत्। द्विजोत्तमाः तु तं भोजनं सम्यगुपपादितं स्वादु च इति स्तुत्वा, "आह, तृप्ताः स्म—भवतः श्रेयांसि स्यु:" इत्येवं राघवं शुश्रुवुः। सुवर्णाभरणैः भूषिताः पुरुषाः ब्राह्मणान् सेवन्ते स्म, अन्ये च मणिमुक्ताकुण्डलधारिणः तेषां परिचर्यां कुर्वन्ति स्म। यदा यज्ञान्तरेषु विश्रामः सञ्जातः, तदा प्राज्ञा वाग्मिनः ब्राह्मणाः परस्परं जयितुमिच्छन्तः तर्कविचारेषु बहुषु संवादेषु प्रवृत्ताः। प्रतिदिनं निपुणा द्विजातयः वेदविहितानुसारं सम्यग्विधानपूर्वकं सर्वाणि कर्माणि यज्ञवाटिकायां समाचरन्। राज्ञः ऋत्विजां मध्ये षडङ्गवेदविद्यायाम् अज्ञानः नासीत्, न च शिष्टाचारहीनः, न च अशास्त्रदर्शी, न च वादविद्यायां अकुशलः ब्राह्मणः। यज्ञस्तम्भाः तदा उद्धृताः—षट् बिल्वकाष्ठजाताः, एवं खदिरकाष्ठसम्भूताः, पुनरपि बिल्वकाष्ठसम्भूताः, अन्ये च पत्रच्छायायुक्ताः। एकः श्लेष्मातककाष्ठसम्भूतः, अपरः देवदारुकाष्ठसम्भूतः, तौ एव तत्र स्थापितौ, विस्तारितभुजौ गृहणाय। सर्वे एते शास्त्रविद्यायाः यज्ञकर्मणश्च निपुणैः निर्मिताः, यज्ञशोभायै सुवर्णेन समलङ्कृताः। एकविंशतिः यज्ञस्तम्भाः, प्रत्येकः एकविंशतिजानैर्मणिभिः भूषितः, एकविंशतिवस्त्रैश्च समलङ्कृतः। सर्वे तन्त्रयुक्त्या स्थापिता, कुशलशिल्पिभिः सम्यग्दृढं निर्मिताः, अष्टाश्रयाः, सममृदुवपुषः च। वस्त्रैः संवृताः, पुष्पधूपैः पूजिताः, दिवि सप्तर्षयः इव दीप्तिमन्तः बभुः। यज्ञवाटिकायां शास्त्रनियमेन सममिताः ईषद्भूतलाः ईंटाः निर्मिताः, अग्निचयनकौशलसम्पन्नैः ब्राह्मणैः तत्र चिताः। तस्य नृपसिंहस्य वेदविदुषां ब्राह्मणैः गर्डरूपं सुवर्णपक्षयुक्तं त्र्यंशं षोडशभागयुक्तं वेदीमण्डपं निर्मितम्। तत्रैव यथाविधानं देवतानां पशवः नियोजिताः, नागाः पक्षिणश्च शास्त्रदृष्ट्या निर्दिष्टाः। तत्र मुनिभिः अश्वः जलचराश्च नियोजिताः, सर्वं तदा शास्त्रनियमेन। तदा तत्र त्रिशतं पशूनां यज्ञस्तम्भेषु नियोजितम्, दशरथस्य च श्रेष्ठतमः अश्वः। कौसल्या तं अश्वं सर्वथा पर्युपास्य, प्रमुदिता, त्रिभिः शस्त्रैः मोचयामास। सा धर्मकाम्या, स्थिरचित्ता, पक्षिणा सह एकां रात्रिं तत्र व्यतीतवती। होता, अध्वर्यु, उद्गाता च रत्नान्यन्यांश्च पत्नीनां हस्ते गृहित्वा, अन्यां च सम्यग्विधाय पर्यगच्छन्। यज्ञकर्तृ, संयतात्मा, परमकुशलः, पक्षिणः मेदः शास्त्रविधिना अग्नौ जज्वाल। राजा तस्य मेदः धूमगन्धं यथाकालं यथाविधि च घ्रात्वा, आत्मनः पापं व्यपोह्य। सर्वे षोडश ऋत्विजः अश्वस्य सर्वाण्यङ्गानि विधिपूर्वकं अग्नौ प्रक्षिपन्। अन्येषु हविषां प्लक्षद्रुमशाखासु आहुति: दीयते, अश्वमेधे तु नलकुब्जपात्रे विधीयते। अश्वमेधः ब्राह्मणैः कल्पसूत्रे त्रिरात्रः इति निर्दिष्टः, प्रथमश्चतु:स्तोमविधिना आयोजितः। द्वितीयः उक्त्यः, तदनन्तरं संख्यातः अतिरात्रः, अन्यानि च बहून्यनुष्ठानानि शास्त्रनियमेन तत्र कृतानि। ज्योतिष्टोमः, आयुषी, अतिरात्रश्च, अभिजित्, विश्वजित्, आप्तोर्यामः, महायज्ञश्च तत्र आयोजिताः। राजा कुलवर्धनः होतृदक्षिणां पूर्वदिशं, अध्वर्युं पश्चिमदिशं, ब्रह्मणे दक्षिणां दिशं दत्तवान्। उद्गात्रे च उत्तरदिशं दत्तवान्; एषा हि महाश्वमेधे दानविधिः, स्वयम्भुवा प्राचीनकाले स्थापिता। यथाविधि यज्ञं सम्पूर्ण्य, नरश्रेष्ठः राजा कुलवर्धनः तां भूमिं ऋत्विजेभ्यः दत्तवान्। एवं दत्त्वा, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः राजा हृष्टः अभवत्; सर्वे ऋत्विजः पापविमुक्तं नृपं इत्युक्तवन्तः। "त्वमेव पृथिव्याः रक्षणे योग्योऽसि; अस्माकं भूम्याः प्रयोजनं नास्ति, न च तस्य पालनसमर्थाः वयम्।" "वयं स्वाध्यायपरायणाः सर्वदा, राजन्, अन्यद्विदं दानं देहि। रत्नं, हिरण्यम्, सुवर्णं, गावः वा—यदस्ति, तत् प्रदेयम्; भूम्याः प्रयोजनं नास्ति।" इति वेदविद्भिः ब्राह्मणैः उक्तः राजा दशशतसहस्रं गावः दत्तवान्। दशकोटिसुवर्णं च चतुःगुणं रजतम् अददात्; ततः सर्व ऋत्विजः तद्वित्तं स्वयमेव वितरन्। ऋष्यशृङ्गाय वसिष्ठाय च, ताभ्यां ब्राह्मणश्रेष्ठाभ्यां यथाविधि दानविभागः कृतः। सर्वे प्रसन्नचित्ताः हृष्टमनसः अभवन्; सहायतायै ये आसन्, तेषां प्रति अपि राजा सुवर्णं सम्यग्दत्तवान्। ब्राह्मणेभ्यः जाम्बूनदं सुवर्णं कोटिशः दत्तवान्; दरिद्रब्राह्मणाय उत्तमानि हस्ताभरणानि च अर्पितवान्।