ततः सर्वे महर्षयः सम्यक् सत्कृत्य, हर्षपूर्णाः प्रातःकालीनं सोमपेषणं विधिवत् अचरन्। इन्द्रार्पणं यथाविधि सम्पादितम्, ततः पापरहितः राजा दीक्षितः अभवत्; अनन्तरं मध्याह्नकालीनं सोमपेषणं क्रमशः आरब्धम्। तृतीयं सोमपेषणं अपि महात्मनः राज्ञः श्रुत्युक्तं ब्राह्मणश्रेष्ठैः सम्पादितम्। तत्र ऋश्यशृङ्गादयः मन्त्रविदः, शुद्धोच्चारणसम्पन्नाः, इन्द्रादीन् देवश्रेष्ठान् आमन्त्रयन्। मधुरस्निग्धैः मन्त्रैः, यथायोग्यं, होतारः देवतान् आहूय, स्वर्गवासिभ्यः हविषां भागान् समर्पयन्। तत्र न किञ्चिद् हविर्व्यत्ययं नापि त्यक्तम्; सर्वं ब्रह्मणा एव कृतमिव, सुरक्षितं, दोषरहितं दृष्टम्। तासु दिवासु, न कश्चित् श्रान्तः नापि क्षुधितः दृश्यते; न ब्राह्मणः अज्ञानः, नापि अप्रतिपालकः कश्चित्। ब्राह्मणाः सदा भोजनं कृतवन्तः, यजमानयुक्ताः भोजनं कृतवन्तः, तपस्विनः भोजनं कृतवन्तः, भिक्षवः अपि भोजनं कृतवन्तः। वृद्धाः, रोगिणः, स्त्रियः, बालाः अपि भोजनं कृतवन्तः; सततं भोजनं कृत्वापि, तृप्तिः न दृश्यते। प्रत्यहं पर्वतसमानं अन्नराशिं तत्र सम्यक् पक्वं दृष्टम्। विविधदेशात् आगताः पुरुषाः स्त्रीसमूहाः च, तस्मिन् महायज्ञे, अन्नपानसम्पन्नाः अभवन्। द्विजश्रेष्ठाः अन्नं प्रशंसयन्, "सम्यक् पक्वं, स्वादु," इति राघवः श्रुणोत्, "आह, तृप्ताः स्म—शुभं भवतु!" सुसज्जिताः पुरुषाः ब्राह्मणान् सेवाम् अकरोत्; अन्ये, मणिकुण्डलसम्पन्नाः, तान् उपतस्थुः। तस्मिन् समये, कर्मविरामे, ब्राह्मणाः बुद्धिमन्तः वाग्मिनः, तर्कविचारेषु परस्परं प्रतिस्पर्धन्तः, बहून् संवादान् अचरन्। प्रतिदिनं, द्विजश्रेष्ठाः, यथाविधि प्रेरिताः, सर्वाणि कर्माणि यज्ञस्थले श्रुतिसम्मतं अचरन्। राज्ञः ऋत्विजां मध्ये, न कश्चित् षड्वेदाङ्गवर्जितः, न शास्त्रविहीनः, न तर्ककुशलविहीनः ब्राह्मणः। यज्ञस्य यूपाः उद्यताः; षट् बिल्वद्रुमस्य, तथा खदिरस्य; पुनः षट् बिल्वद्रुमस्य, अन्ये पल्लवयुक्ताः। एकः श्लेष्मातकद्रुमस्य, अपरः देवदारुद्रुमस्य; केवलं तौ तत्र स्थापितौ, प्रसारितबाहू। सर्वे शास्त्रनिपुणैः यज्ञविदैः निर्मिताः, यज्ञवैभवाय सुवर्णेन अलङ्कृताः। एकविंशति यूपाः, प्रत्येकः एकविंशति रत्नैः, एकविंशति वस्त्रैः भूषितः। सर्वे दृढाः, शिल्पिभिः कौशलपूर्वकं, यथानियमं, अष्टकोणाः, समरूपाः स्थापिताः। वस्त्रैः आच्छादिताः, पुष्पधूपैः पूजिताः, आकाशस्थ सप्तर्षिसदृशः दीप्तिमन्तः अभवन्। ईंटाः यथामानं यथानियमं निर्मिताः; अग्निचयनं ब्राह्मणैः अग्निचयनकुशलैः तत्र स्थापितम्। स सिंहनः राज्ञः वेदी ब्राह्मणैः विदुषैः निर्मिता; गरुडरूपा, सुवर्णपक्षयुक्ता, त्रिस्थली, अष्टादशभागयुक्ता। तत्र प्रत्येकस्य देवस्य पशवः विधिनिर्दिष्टाः; सर्पाः पक्षिणश्च शास्त्रानुसारं नियोजिताः। तत्र अश्वः, जलचराः अपि ऋषिभिः शास्त्रानुसारं नियोजिताः। त्रिशतः पशवः यूपेषु स्थापिताः, राजा दशरथस्य अश्वरत्नं च। तत्र कौसल्या अश्वं सर्वथा सेवितवती, हर्षेण, त्रिभिः कर्णिकाभिः विमुक्तवती। स्थिरचित्ता, पक्षिणा सह, धर्मेच्छया, कौसल्या एकाम् रात्रिं तत्र व्यतीतवती। होता, अध्वर्यु, उद्गाता, रानीषु हस्तेन संयोज्य, अपराम् अपि परिक्रमितवन्तः। यज्ञकृत्, संयतात्मा, परमकुशलः, पक्षिणः मेदः शास्त्रानुसारं अग्नौ प्रक्षिप्तवान्। राजा, समये यथायोग्यं, मेदधूमगन्धं श्वसितवान्, पापं व्यपोह्य। सर्व ऋत्विजः, षोडश, अश्वस्य सर्वाङ्गानि यथानियमं अग्नौ प्रक्षिप्तवन्तः। अन्येषु यज्ञेषु प्लक्षशाखायाम् आहुति: विधीयते, अश्वमेधाय तृणपात्रं विहितम्। अश्वमेधः त्रिदिनात्मकः कल्पसूत्रे ब्राह्मणैः निर्दिष्टः; प्रथमः चतुष्टोमविधिः। द्वितीयः उक्त्यः, गणितः अतिरात्रः, अनंतरं बहूनि कर्माणि शास्त्रानुसारं तत्र कृतानि। ज्योतिष्टोमः, आयुषी, अतिरात्रः, अभिजित्, विश्वजित्, आप्तोर्यामः, महायज्ञः च तत्र विधिवत् सम्पादितः। राजा, वंशवर्धकः, होतारं पूर्वदिशं दत्तवान्, अध्वर्युं पश्चिमदिशं, ब्राह्मणं दक्षिणदिशं। उद्गात्रे उत्तरदिशं दत्तवान्; एषा अश्वमेधयज्ञे दानविधिः, पूर्वं स्वयम्भुवा स्थापितः। यज्ञं सम्यक् समाप्त्य, नरश्रेष्ठः राजा, वंशवर्धकः, तां भूमिं ऋत्विजेभ्यः दत्तवान्।