सर्वे जनाः यथाविधि यथाशास्त्रं कर्माणि कुर्वन्तः यज्ञवाटं जग्मुः। तत्र महात्मनः राज्ञः दशरथस्य पत्नीसहितस्य दीक्षाव्रतम् आरब्धम्। अथ संवत्सरे पूर्णे हयस्यागमने च, सरयूः तट उत्तरे महायज्ञः प्रवृत्तः। ऋश्यशृङ्गं मुख्यं कृत्वा ब्राह्मणश्रेष्ठाः तस्मै राज्ञे महात्मने महान् अश्वमेधयज्ञः सम्यक् निर्वर्तितः। ऋत्विजः वेदविदः शास्त्रनियमानुसारं सम्यक् विहरन्तः कर्माणि अकुर्वन्। द्विजातयः प्रवर्ग्योपसदादीनि कर्माणि यथाशास्त्रं सम्पाद्य, अन्यानि अपि विधानानि सम्यक् निष्पादितवन्तः। ततः सर्वे महर्षयः सत्कृत्य, प्रमुदिताः प्रातः सोमपेषणीयं कर्म अकुर्वन्। इन्द्राय हविर्दत्तं, निष्पापः राजा दीक्षितः, ततः क्रमेण मध्याह्ने सोमपेषः समारब्धः। तृतीयः सोमपेषः अपि महात्मनः तस्य राज्ञः, ब्राह्मणैः श्रेष्ठैः शास्त्रदृष्ट्या कृतः। तत्र ऋश्यशृङ्गः अन्ये च मन्त्रकुशलाः, सम्यक् उच्चारणसम्पन्नैः मन्त्रैः इन्द्रादीन् देवान् आहूय, मधुरैः स्निग्धैश्च स्वस्तिवाचनैः होतृभिः स्वर्गवासिनः देवता हविर्भागान् सम्यक् न्यवेदयन्। तत्र न किञ्चिद् हविर्न त्यक्तम्, न च किञ्चित् विप्रकृष्टम्, यथा ब्रह्मणा स्वयम्, तथा सर्वं निरपराधेन निर्वृत्तम्। तेषु दिनेṣu न कश्चित् क्लान्तः, न कश्चित् क्षुधितः दृष्टः; न ब्राह्मणः अज्ञः, न च अप्रतीहारी। ब्राह्मणाः सदा अश्नन्, यजमानसहिताः अश्नन्, तपस्विनः अश्नन्, भिक्षवः अपि अश्नन्। वृद्धाः, रोगिणः, स्त्रियः, बालाः च अपि अश्नन्; न च तृप्तिर् दृष्टा, सततम् अश्नताम् अपि। प्रतिदिनं पर्वतसमानाः अन्नपुञ्जाः तत्र दृश्यन्ते, तदा सम्यग् व्यवस्थिताः। पुरुषाः, स्त्रीसमूहाः च, यः यः देशात् आगतः, तत्र अन्नपानेन सम्यक् परिपूरिताः। द्विजश्रेष्ठाः तदन्नं स्तुतवन्तः—"सम्यक् पक्तम्, स्वादु च"—इति; राघवः तेषां वाक्यानि शृणोति—"अहं तृप्तः अस्मि, स्वस्ति ते अस्तु" इति। सुसंस्कृताः पुरुषाः ब्राह्मणान् सेवमाना दृष्टाः, अन्ये च सुवर्णकुण्डलधराः तेषां परिचारकाः आसन्। तदा यज्ञवेलायाम् अन्तराले, पण्डिताः वाग्मिनः ब्राह्मणाः तर्कविचारैः परस्परं जयितुम् इच्छन्तः, विविधानि शास्त्रार्थसंवादान् अकुर्वन्। प्रतिदिनम्, द्विजातयः, यथाविधि प्रेरिताः, सर्वाणि कर्माणि शास्त्रदृष्ट्या यज्ञवाटे अकुर्वन्। राज्ञः ऋत्विजां मध्ये न कश्चित् षड्वेदाङ्गान् अज्ञातः, न च अशिष्टः, न च अप्रविणः, न च ब्राह्मणः विवादे अयुक्तः। यज्ञस्थले यदा यूपाः स्थापिता, षट् बिल्वमयान्, तथा खदिरमयान्, तथा बिल्वपत्रयुक्ताः, अन्ये च शाखिनः स्थापिता। एकः श्लेष्मातकमयः, अपरः देवदारुमयः, तौ एव तत्र स्थापितौ, विस्तारितबाहुः ग्राह्यतया। सर्वे एते शास्त्रकुशलैः, यज्ञकर्मविशारदैः, सुवर्णेन शोभायै भूषिताः। एकविंशति यूपाः, प्रत्येकः एकविंशत्याः रत्नैः अलङ्कृतः, एकविंशत्याः वस्त्रैः च शोभितः। सर्वे स्थापकविशारदैः दृढं, सम्यक् स्थापिता, अष्टकोणाः, सुश्लक्ष्णरूपाः। वस्त्रैः आवृताः, पुष्पगन्धैः पूजिताः, दिवि सप्तर्षयः इव दीप्तिमन्तः। ईष्टका यथामानं यथाविधि निर्मिता, वेदिवैदग्ध्यविशारदैः ब्राह्मणैः वह्निः स्थापितः। स राजा सिंहः इव वेदि, वेदविद्भिः ब्राह्मणैः निर्मिता, गरुडरूपा, सुवर्णपक्षयुक्ता, त्रिभिः स्तरैः, अष्टादशभागयुक्ता। तत्र पशवः प्रतिदेवतां यथाशास्त्रं विन्यस्ताः, सर्पाः पक्षिणः च अपि नियमानुसारं स्थापिताः। तत्र हयः, जलचराः च अपि ऋषिभिः यथाशास्त्रं विन्यस्ताः। त्रिशतं पशूनां यूपेषु नियोजितम्, दशरथस्य राज्ञः अश्वश्रेष्ठः च। तत्र कौसल्या सम्यक् तं अश्वं उपचरत्, त्रिभिः कर्तृकाभिः प्रमुदिता मोचयामास। सा धर्मकामया, स्थिरचित्ता, पक्षिणा सह, एकां रात्रिं तत्र न्यवसत्। होतृ, अध्वर्यु, उद्गातृश्च, राज्ञः पत्नीन् हस्तेन संगृह्य, अन्याम् अपि परिक्रमापयामासुः। ऋत्विक् संयतः, महाव्रतः, पक्षिणः वसां गृहित्वा, यथाशास्त्रं वह्नौ न्यवेदयत्। राजा तस्य वसाया धूमगन्धं काले सम्यक् जिघ्रन्, पापं व्यपोह्य आत्मनः। सर्वे षोडश ऋत्विजः अश्वस्य सर्वाणि अङ्गानि यथाविधि वह्नौ न्यवेदयन्। अन्येषु यज्ञेषु हविः प्लक्षशाखासु दीयते, अश्वमेधे तु नलपात्रे एव विधीयते। एवं तत्र राज्ञः दशरथस्य अश्वमेधयज्ञः, सर्वैः ब्राह्मणैः, ऋषिभिः, स्त्रीपुरुषैः, नियमानुसारं, महोत्सववत्, शास्त्रदृष्ट्या, सम्यक् समारब्धः।