यदा यज्ञस्य सर्वाणि व्यवस्थापनानि सावधानैः पुरुषैः सम्यक् कृतानि, तदा राज्ञः निवासात् यज्ञमण्डलं प्रति गमनाय अनुमतिः दत्ता। तत्र सर्वतः कामैः कामैः पदार्थैः परिवृतं यज्ञस्थानं, मनसैव निर्मितमिव, दृष्ट्वा राजा सन्तुष्टः अभवत्। वसिष्ठस्य ऋश्यशृङ्गस्य च वचनानुगतः भूमिपति शुभे दिने, शुभनक्षत्रे, यज्ञमण्डलं प्रति प्रस्थितवान्। ततः वसिष्ठप्रमुखैः ब्राह्मणैः ऋश्यशृङ्गपूर्वकैः यज्ञकर्म आरब्धम्। सर्वे ब्राह्मणाः यज्ञमण्डलं गत्वा शास्त्रानुसारं विधिवत् कर्माणि कृतवन्तः; तत्र शोभनः राजा पत्नीसहितः दीक्षितव्रतम् अकरोत्। एवं चतुर्दशः सर्गः आरभ्यते। शृणु। यदा संवत्सरः पूर्णः, अश्वः च आगतः, तदा राज्ञः यज्ञः सरयूः तीरस्य उत्तरभागे आरब्धः। ऋश्यशृङ्गप्रमुखैः ब्राह्मणैः महात्मनः राज्ञः अश्वमेधमहायज्ञः विधिवत् कृतः। वेदविदः याजकाः शास्त्रानुसारं, आचारानुसारं, यज्ञकर्म सम्यक् कृतवन्तः। प्रवर्ग्योपसदादिकानि शास्त्रानुसारं द्विजातिभिः कृतानि; ततः सर्वाणि कर्माणि विधिपूर्वकं सम्पादितानि। तत्र सर्वश्रेष्ठाः ऋषयः पूजिताः, प्रीतिमन्तः, प्रभाते सोमपेषणं विधिवत् कृतवन्तः। इन्द्रार्पणं सम्यक् कृतम्; निष्पापः राजा दीक्षितः; मध्यान्हे सोमपेषणं क्रमशः आरब्धम्। तृतीयं सोमपेषणं अपि महात्मनः राज्ञः ब्राह्मणश्रेष्ठैः शास्त्रानुसारं कृतम्। तत्र ऋश्यशृङ्गः अन्ये च मन्त्रजपविशारदाः, सम्यक् उच्चारणपूर्वकं, इन्द्रादीन् देवतान् आहूय, हविषां भागान् दत्तवन्तः। मधुरैः कोमलैः स्तोत्रैः होतृभिः देवता आहूय, स्वर्गवासिभ्यः हविषां भागः समर्पितः। तत्र न किञ्चित् हविः वियुक्तं, न च किञ्चित् दोषयुक्तम्; सर्वं ब्रह्मणा कृतमिव, सुरक्षितं, सम्यक् सम्पादितम्। तेषु दिवसेषु न कश्चित् श्रान्तः, न कश्चित् क्षुधितः; न ब्राह्मणः अज्ञः, न च अनुपचरः कश्चित्। ब्राह्मणाः सदा भोजनं कृतवन्तः; यजमानसहिताः भोजनं कृतवन्तः; तपस्विनः भोजनं कृतवन्तः; भिक्षवः अपि भोजनं कृतवन्तः। वृद्धाः, रोगिणः, स्त्रियः, बालाः अपि भोजनं कृतवन्तः; सर्वे सततं भुञ्जानाः, तथापि तृप्तिः न दृष्टा। प्रतिदिनं पर्वतानि इव अन्नपिण्डानि तत्र दृष्टानि, तानि सर्वाणि तस्मिन्नेव काले सम्यक् पक्वानि। विविधदेशात् आगताः पुरुषाः स्त्रीसमूहाः च तत्र महायज्ञे सम्यक् अन्नपानं प्राप्तवन्तः। द्विजश्रेष्ठाः अन्नं स्तुतवन्तः, "सम्यक् पक्वं, स्वादु," इति; राघवः तेषां वचनं श्रुत्वा, "अहं तृप्तः, भवतु शुभम्," इति शृणोति स्म। सुशोभिताः पुरुषाः ब्राह्मणान् सेवितवन्तः; अन्ये सुवर्णकुण्डलधारिणः तान् उपचरितवन्तः। तस्मिन्नेव काले, कर्मान्तराले, बुद्धिमन्तः वाग्मिनः ब्राह्मणाः बहुशः तर्कविचारैः परस्परं समभिप्रेत्य, स्पर्धायाम् अभवत्। प्रतिदिनं, कुशलैः द्विजातिभिः, शास्त्रानुसारं, यज्ञमण्डले सर्वाणि कर्माणि विधिपूर्वकं कृतानि। राज्ञः याजकानां मध्ये न कश्चित् षड्वेदाङ्गान् अज्ञः, न कश्चित् अनुशासनात् विमुक्तः, न कश्चित् अशास्त्रविद्, न च ब्राह्मणः विवादकुशलात् विमुक्तः। यदा यूपाः उपन्यस्ताः, तदा षड् बिल्वकाष्ठानि, तथा खदिरकाष्ठानि, एवं बिल्वकाष्ठानि, leafy शाखानि च सम्यक् निर्मितानि। एकः श्लेष्मातककाष्ठेन, अन्यः देवदारुकाष्ठेन निर्मितः; केवलं एते द्वौ तत्र स्थापितौ, बाहुशालिनौ। सर्वे शास्त्रविशारदैः, यज्ञकर्मकुशलैः कृताः; यज्ञवैभवाय सुवर्णेन अलङ्कृताः। एकविंशतिः यूपाः, प्रत्येकः एकविंशतिः रत्नैः युक्तः, प्रत्येकः एकविंशतिः वस्त्रैः शोभितः। सर्वे दृढाः, कुशलशिल्पिभिः, विधिपूर्वकं, स्थानानुसारं, अष्टकोणाः, समशिल्पाः कृताः। वस्त्रैः आच्छादिताः, पुष्पैः गन्धैः पूजिताः, सप्तर्षयः आकाशे इव दीप्तिमन्तः अभवन्। ईटाः प्रमाणानुसारं, विधिपूर्वकं कृताः; अग्निचयनं ब्राह्मणैः वेदविद्भिः स्थापितम्। तत्र सिंहराजस्य वेदविद्भिः कृतं वेदी, गरुडाकृतिः, सुवर्णपक्षयुक्ता, त्रिस्थली, अष्टादशभागयुक्ता अभवत्। तत्र प्रत्येकस्य देवतायाः पशवः विधिपूर्वकं नियोजिताः; सर्पाः पक्षिणः च शास्त्रानुसारं समर्पिताः। तत्र अश्वः जलचराः च ऋषिभिः शास्त्रानुसारं नियोजिताः। तत्र त्रिशत् पशवः यूपेषु नियोजिताः, तथा दशरथस्य अश्वश्रेष्ठः। कौसल्या तत्र अश्वस्य सर्वे कार्याणि सम्यक् कृतवती, हर्षपूर्णा, त्रिभिः कृत्वाङ्गैः अश्वं विमुक्तवती। सा स्थिरचित्तया, पक्षिणा सह, धर्मकामना, तत्र एकरात्रं व्यतीतवती। होतृ, अध्वर्यु, उद्गातृ, राज्ञः पत्नीनां हस्तं गृहीत्वा, अन्यां अपि परिक्रमयामासुः। एवं तत्र यज्ञः विधिपूर्वकं, ब्राह्मणैः, ऋषिभिः, राज्ञः दशरथस्य महात्मनः, सर्वैः कर्मभिः, सम्यक् सम्पादितः।