ततः लक्ष्मणः तैः दर्भैः छित्वा सीतायाः सुखासीनं निर्माय तत्र रामः दशरथनन्दनः तां प्रियम् इव सौभाग्यपीठे समारोपयत्। तत्र तौ धनुःशराणि तत्र तत्र नौकायां स्थापयामासतुः, सीतायाः समीपे वस्त्राणि च उष्णवर्णानि च स्थापयामासतुः। रामः नौकायां कठिनान् तूणीरान् आयुधैः सह स्थापयित्वा, तत्र प्रथमं सीताम् उपवेशयित्वा, तौ भ्रातरौ नौकां गृहीत्वा स्थितवन्तौ। ततो वीरौ दशरथस्य पुत्रौ ताम् नदीं तरन्तौ, मध्यं कालिन्द्याः प्राप्तौ, सीता तत्र प्रणामम् अकुरुत्। सा तत्र देवीम् कालिन्दीं नमस्कृत्वा उवाच— "स्वस्ति ते, देवी! अहं त्वां सुरक्षितया पारयामि, पतिव्रतधर्मः मे रक्षितः भवतु। सहस्रगवां शतकुम्भमद्यानां तव पूजां करिष्यामि।" पुनः सा "स्वस्ति ते, रामः यदा इक्ष्वाकुसंरक्षितायाम् नगरीम् प्रत्यागच्छति तदा" इति कालिन्दीं अञ्जलिं कृत्वा प्रार्थयामास। ततो सौम्या सीता नौकायाः दक्षिणतीरं प्राप्तवती, नदीं शीतलाम् उज्ज्वलाम् त्वरिततरंगाम् नौकया तरित्वा। तौ यमुनायाः वनं बहुवृक्षसंयुक्तं तिर्यक् यमुनाम् तरित्वा, नौकां परित्यज्य, यमुनावनात् निर्गतौ। ततः तौ श्यामवटवृक्षस्य अधः शीतलच्छायायाम् उपविशतुः, तत्र वैदेही वटं समीपं गत्वा इदं वचनं अब्रवीत्— "नमस्ते, महावृक्ष! पतिव्रतधर्मः मे रक्षितः भवतु, कौसल्यां सुमित्रां च पुनः पश्येयम्।" सा सीता अञ्जलिं कृत्वा वटं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थनां अकुरुत्। तस्याः प्रार्थनां दृष्ट्वा, धर्मज्ञः रामः लक्ष्मणं स्नेहपूर्वकं उवाच— "सीताम् गृहीत्वा अग्रे गच्छ, हे भरतानुज।" "अहं आयुधधारी पश्चात् आगमिष्यामि, यद् यद् जनकनन्दिनी फलम् पुष्पम् इच्छति—" "तत् तस्मै यत्र यत्र हृदयम् रोचते तत्र ददातु।" तत्र तौ भ्रातरौ सीतायाः उभयतः स्थित्वा तां अग्रे गच्छन्तीम् अन्वगच्छतुः। सा सीता, इव गजसुन्दरी उभयोः महागजयोः मध्ये, तयोः मध्ये गच्छन्ती, सर्वाणि वृक्षाणि लतानि पुष्पवृक्षांश्च पश्यन्ती। तत्र नूतनानि मनोज्ञानि पुष्पवृक्षाणि दृष्ट्वा, सा शान्ता सीता रामं तेषां वृक्षाणां विषये पप्रच्छ। लक्ष्मणः, सीतायाः वचः पूर्त्यर्थम् उत्सुकः, तां विविधरेणुसंयुक्तां नदीं हंसक्रौञ्चनिनादिताम् अनयत्। तत्र जनकनन्दिनी सा नदीं दृष्ट्वा हृष्टा अभवत्। एकं क्रोशं गत्वा, तौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ, बहून् शुभान् मृगान् हत्वा, यमुनावने विचरन्तौ। तत्र तौ मयूरनादैः गजानां च रम्यं वनं उपभुक्त्वा, रम्यं नदीतीरवृक्षवनं प्राप्तौ, तत्र दुःखरहितः उपविशतुः। एवं पंचपञ्चाशः सर्गः समाप्तः। ततो षट्षष्टसर्गस्य आरम्भः अस्ति। तत्र रात्रिः व्यतीता, लक्ष्मणः सुप्तः, रघुनन्दनः सौमित्रिं शनैः जागरयामास। "सौमित्रे, शृणु, वन्यजीवनां मधुरस्वरान्; समयः गन्तुं प्राप्तः, हे महातपस्विन्।" भ्रातृवाक्येन सम्यक् जागृतः लक्ष्मणः निद्रां तन्द्रां श्रमं च त्यक्त्वा उत्तिष्ठत्। ततः सर्वे नदीं शुभां स्पृष्ट्वा, ऋषिसङ्केतितमार्गं चित्रकूटं प्रति जग्मुः। सम्यक् समये सौमित्रिणा सह रामः सीतायाः पद्मलोचनायाः इदं वचनं उवाच— "वैदेहि, सर्वत्र वृक्षाः दह्यमानाः इव पुष्पिताः, शाल्मलीः शिशिरे पुष्पभारवतीः पश्य।" "भल्लातकवृक्षाः फलपर्णैः नमन्तः, मानुषैः अस्पृष्टाः, पुष्पिताः पश्य; अत्र अहं निश्चयेन वासं कर्तुं शक्न्यामि।" "लक्ष्मण, पर्वतेषु घटिकापरिमिताः मधुपिण्डाः मधुना पूर्णाः पश्य।" "अत्र नत्यूहो वदति, मयूरः प्रत्युत्तरं ददाति; रम्ये पुष्पशय्यायुक्ते वने।" "एष पर्वतः, शिखराणि उन्नतानि, गजानां सङ्घैः अनुगतः, पक्षिसमूहैः गुञ्जितः, रम्यपर्वतशिखरः।" "एष रम्यः समभूमिः बहुवृक्षैः आवृतः; अत्र, प्रिये, चित्रकूटे रम्ये वने वयं सुखम् अनुभविष्यामः।" ततः सीतया सह गच्छन्तौ तौ चित्रकूटं रम्यं पर्वतं प्राप्तौ, यः मनःहरः। तत्र पर्वते, पक्षिसम्पूर्णे, मूलफलसमृद्धे, सरोवरजलेषु रम्ये, तौ आगतौ। "एष रम्यः तीरः, प्रिय, बहुवृक्षलतायुक्तः; मूलफलसमृद्धः, वासाय योग्यः इव दृश्यते।" "एषु शिलासु महान् ऋषयः निवसन्ति; अत्र वासं कुर्याम, प्रिय, सुखं च अनुभवामः।" ततः सीता रामः लक्ष्मणः च अञ्जलिं कृत्वा वाल्मीक्याश्रमं गत्वा ऋषिं प्रणम्य अभिवादयन्ति। महर्षिः धर्मज्ञः तान् हृष्टः "आसनं कुरुत" इति वदन् अतिथिसत्कारम् अकुरुत्। ततो रामः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः, सम्यक् परिचयं कृत्वा, वाल्मीकिं प्रति वदति। "लक्ष्मण, दृढं उत्तमं काष्ठं आनय; अत्र वासः मे रोचते, तस्मात् गृहं निर्माणय।" लक्ष्मणः तस्य वचनं श्रुत्वा, विविधं काष्ठं आनयित्वा, शत्रुनिग्रहः पर्णशालां निर्माय।