रामस्य प्रार्थनां कृत्वा "एवं भवतु" इति स मुनिः सन्मानपूर्वकं प्रत्युक्त्वा तेन विसर्जितः शनैः निवृत्तः। तस्मिन् मुनौ निर्गते रामः सौमित्रिणा सह इदं लक्ष्मणं प्रति उवाच— "धन्यौ वयं, सौमित्रे, येन असौ मुनिः अस्मासु एवं दयां दर्शयति।" एवं तौ वीरौ बुद्धिमन्तौ परस्परं संवादं कृतवन्तौ। ततः सीतां पुरस्ताद् स्थापयित्वा तौ कालिन्दीं नदीं प्रति जग्मतुः। शीघ्रगामिनीं कालिन्दीं प्राप्तौ तौ विटपिसंहत्या महतीं प्लवं निर्मितवन्तौ। शुष्कवेणुवरैः आच्छाद्य मूलैः च संवेष्ट्य, बलवान् लक्ष्मणः काश्ठकर्षुकान् जम्बुविटपांश्च संगृह्य, तान् छित्वा सीतायै सुखासीनं कृतवान्। तत्र दशरथात्मजः रामः स्वप्रियां सीतां लक्ष्म्या इव सिंहासने उपवेशयामास। प्लवे धनुषी बाणांश्च स्थापयित्वा, सीतायाः पार्श्वे वासांसि च चर्म च, रामः कठिनानि तूणीराणि शस्त्रैः सह प्लवे न्यधात्। प्रथमं सीतां उपवेश्य, तौ भ्रातरौ प्लवं गृह्य स्थितवन्तौ। ततः तौ दशरथस्य सुतौ वीरौ कालिन्द्याः मध्ये संप्राप्तौ; तत्र सीता नमस्कृत्य प्रार्थयामास— "नमस्ते देवि! सुरक्षितं माम् अतीरय; पतिव्रतधर्मः मे रक्षितः भवतु। सहस्रगवां शतानां मद्यकुम्भानां च तव पूजनं करिष्यामि।" "नमस्ते, यदा रामः इक्ष्वाकुपालितां पुरीं प्रतिनिवर्तते।" इति सीता कृताञ्जलिः कालिन्दीं प्रार्थयामास। ततो दक्षिणतीरं प्राप्तवती सा शोभनाङ्गी सीता, प्लवेना कालिन्दीं दीप्तां शीघ्रगामिनीं तरङ्गिणीं नदीं अतीर्य। बहुविटपिन्या तटेन यमुनां तीर्त्वा, प्लवं परित्यज्य, यमुनावनात् निर्गतवन्तः। ततः नीलच्छायया वटवृक्षेण छायायुक्ते शीतले हरितपत्रसमाच्छन्ने तले उपविश्य, तं वटं समीपं गत्वा वैदेही इदं वचनं प्राह— "नमस्ते महावृक्ष! पतिव्रतधर्मः मे संरक्षितः भवतु, कौसल्यां च विशुद्धां सुमित्रां च पुनः पश्येयम्।" इति कृताञ्जलिः सीता तं वृक्षं प्रदक्षिणमकरोत्। तस्याः शुद्धायाः सीतायाः प्रार्थनां दृष्ट्वा, रामः स्नेहसमन्वितः धर्मात्मा लक्ष्मणं उवाच— "लक्ष्मण, सीतां पुरस्कृत्य त्वं अग्रे गच्छ, भरतसहोदर!" "अहं पश्चात् शस्त्रधरः अनुगमिष्यामि, या काचिद् फलपुष्पादिकां कामयेत् जनकात्मजा, तां तस्यै यथेष्टं ददातु।" इति रामः उवाच। एवं तयोः मध्ये जनकनन्दिनी सीता गच्छन्ती, इव महागजयोः मध्ये गजाङ्गना, सर्ववृक्षान् लतान् पुष्पितानि च वीक्षन्ती मध्ये स्थित्वा पर्यटति स्म। नवपुष्पितानि रमणीयानि वृक्षान् अपूर्वदर्शनानि दृष्ट्वा, सौम्या सीता तान् रामं पप्रच्छ। तस्याः वचनमनुसृत्य, लक्ष्मणः ताम् अनयत् सरितां यत्र विविधशुक्तिसम्पन्नं तटं, हंसक्रौञ्चनिनादयुतं च। तत्र जनकस्य कन्या तं नदीतीरं निरीक्ष्य हृष्टा अभवत्। ततः एकक्रोशपर्यन्तं गत्वा, रामलक्ष्मणौ बहून् महिष्यान् मृगान् हत्वा यमुनावने विचरन्तौ, मयूरगजसंकीर्णे रम्ये वने क्रीडित्वा, शोभनं सरस्तटगृहं प्राप्तवन्तौ, दुःखरहिताः तत्र निवसन्। एवं पञ्चपञ्चाशत्तमः सर्गः समाप्तः। अयोध्याकाण्डे वाल्मीकिरामायणे पञ्चपञ्चाशत्तमः सर्गः। रात्र्यां गता, लक्ष्मणोऽपि सुप्तः सन्, रघुनन्दनः शनैः तं प्रबोधयामास। "सौमित्रे, शृणु, वनचराणां मधुरस्वनं; समयः प्राप्तः, महातपाः, गन्तुं वयं।" इति भ्रात्रा समये प्रबोधितः लक्ष्मणः निद्रां तन्द्रां श्रमं च त्यक्त्वा उत्थितः। ततः सर्वे उत्तस्थुः, पुण्यां नदीं स्पृष्ट्वा, मुनिभिः निर्दिष्टं पन्थानं चित्रकूटं प्रति जग्मुः। तदा समये सौमित्रिणा सह प्रस्थितः रामः पद्मलोचनां सीतां इदं वचनं उवाच— "वैदेहि, पश्य, सर्वतः पुष्पितान् वृक्षान्, शाल्मलिनः स्वपुष्पभारैः अग्निवत् दीप्तमानान्, शिशिरान्ते शोभमानान्। पश्य, लक्ष्मण, फलपर्णभारैः नतम्, अप्रकृष्टं जनैः, भल्लातकं पुष्पितं; नूनं अहम् अत्र वत्स्यामि। पश्य, पर्वतस्य शिखरेषु पुटप्रमाणानि मधुकुम्भानि मधुभृद्भिः मधुना पूरितानि। अत्र नट्यूहः कूजति, तस्य प्रत्यूहं मयूरः प्रतिनदति, पुष्पशय्याभिराकीर्णे रम्ये वने। पश्य, एष पर्वतः, शिखरैः उन्नतः, गजगणैः अनुयातः, पक्षिसंघैः प्रतिनादितः, शिलातलैः विविधैः शोभितः। अत्र समतले रम्ये बहुवृक्षसंछन्ने स्थले, वयं, प्रिये, चित्रकूटस्य पुण्ये वने रमिष्यामः।" इति सीतया सह गच्छन्तौ तौ चित्रकूटं मनोहरं पर्वतं जग्मतुः। तं पर्वतं प्राप्तौ, यत्र नानापक्षिसङ्घाः, मूलफलसंपन्नं, सरोवरजलसमृद्धं च शोभनं। "एषा रम्या तटभूमिः, सुश्रोणि, बहुवृक्षलतान्विता; मूलफलसमृद्धा, अस्माकं वासाय उपयुक्ता इव दृश्यते।" "एतेषु शिलातलेषु महर्षयः निवसन्ति; अत्र वयं, प्रिये, किञ्चित्कालं निवसाम, रमामहे च।" इति स्नेहसम्भाषणपूर्वकं तत्र वासाय तौ निश्चितवन्तौ।