ते वृक्षं समुपेत्य तत्र स्थातुं वा गन्तुं वा शक्नुवन्ति; ततः एकं क्रोशं गत्वा नीलं वनं द्रक्ष्यन्ति। तद् वनं शोभनं, पलाश-वृक्षैः कदली-वृक्षैः च मिश्रितं, यमुनायाः बांसैः च संयुक्तं; स मार्गः चित्रकूटाय यः मया पुनः पुनः गृहीतः। स मार्गः सुखदः, मृदुश्च, अग्निभय-रहितः—एवं मार्गं वर्णयित्वा महर्षिः प्रत्यागच्छत्। रामेण विनयपूर्वकं 'एवं भवतु' इति उत्तरं दत्त्वा, महर्षिः तेन विसृष्टः, शान्तः निवर्तितः। तस्य महर्षेः निर्गमने, रामः लक्ष्मणं प्रति इदं उवाच—"सौमित्रे, महर्षिः यः अस्माकं प्रति एतादृशीं कृपां दर्शयति, तेन वयं धन्याः।" तौ बलवन्तौ बुद्धिमन्तौ च सह संवादं अकुर्वताम्। सीतां पुरतः स्थापयित्वा, तौ कलिन्दीं नदीं प्रति जग्मतुः। ततः शीघ्रगामिनीं कलिन्दीं सम्प्राप्तौ, काष्ठानां गुच्छात् महान् प्लवः निर्मितः। शुष्कैः बांसैः आच्छादितः, मूलैः च परिवेष्टितः, तदा बलवान् लक्ष्मणः वंश-गुच्छान् जम्बू-वृक्षानां शाखाः च संगृहीतवान्। तान् छित्वा, लक्ष्मणः सीतायाः सुखासनं निर्मितवान्; तत्र रामः दशरथ-नन्दनः तां प्रियम् आत्मनः सीतां धन्यासनमिव उपवेशितवान्। धनुः शरांश्च प्लवे स्थापयित्वा, सीतायाः पार्श्वे वस्त्राणि च उष्णवासांसि च न्यवेशयत्। प्लवे रामः कठिनं तूणीरं शस्त्रैः सह स्थापयित्वा, प्रथमं सीतां उपवेशयत्, तौ भ्रातरौ प्लवम् अधारयताम्। ततः तौ वीरौ दशरथस्य पुत्रौ नदीं कलिन्दीं अतिक्रान्तौ; मध्ये सम्प्राप्ते, सीता प्रणामं अकरोत्। "नमः ते देवि! यथा अहं त्वां सुरक्षितः अतिक्रामामि; यथा पतिव्रता धर्मः मे रक्ष्यते। सहस्रं गवां शतं सुराभाण्डानां तव पूजां करिष्यामि।" "नमः ते, यदा रामः इक्ष्वाकु-रक्षितं नगरं प्रतिनिवर्तते।" इत्येवम् अञ्जलिं कृत्वा सीता कलिन्दीं प्रार्थयत्। दक्षिणं तीरं सम्प्राप्त्य, सुन्दरी सीता प्लवेन उज्ज्वलां शीघ्रगामिनीं तरङ्गितां नदीं अतिक्रान्ता। तटेषु बहुवृक्षैः संयुक्तां यमुनां नदीं तौ अतिक्रान्तौ; प्लवं परित्यज्य, यमुनावनात् निर्गतौ। श्यामवटं शीतलं हरितपत्रयुक्तं वृक्षं अधः उपविशताम्; तं वटं समीपं गत्वा वैदेही इदं वचनं उवाच— "नमः ते महावृक्ष! यथा पतिव्रता धर्मः मे रक्ष्यते, यथा कौशल्यां सुमित्रां च पुनः पश्यामि।" एवं अञ्जलिं कृत्वा सीता वृक्षं प्रदक्षिणं कृतवती; तां सीतां निर्दोषां याचमानां दृष्ट्वा— रामः, प्रेमयुक्तः धर्मनिष्ठः च, लक्ष्मणं प्रति उवाच—"सीतां गृहीत्वा पुरतः गच्छ, भरत-अनुज।" "अहं पश्चात् शस्त्रधरः अनुगच्छामि, नरश्रेष्ठः। यद् यद् फलं पुष्पं जनक-तनया इच्छति—" "—तद् तस्मै वैदेह्यै यत्र हृदयम् रमते तत्र ददातु।" तौ गच्छन्तौ, जनक-तनया तयोः मध्ये विचरन्ती। सा रमणीया गजवधू यथा द्वयोः महागजयोः मध्ये तिष्ठति, तयोः मध्ये गच्छन्ती, प्रत्येकं वृक्षं, लता, पुष्पितं कुसुमं च निरीक्षन्ती। तां बहुशोभनं नवपुष्पितं वृक्षं दृष्ट्वा, या पूर्वं न दृष्टा, सौम्या सीता रामं तेषां विषये पृच्छति। सीतायाः वचनं पूर्तुम् उत्सुकः लक्ष्मणः तां विविध-रजःयुक्तां, हंस-बक-कूजितां नदीं प्रति निनीत। तत्र जनक-तनया नदीं निरीक्ष्य रममाणाः, एकं क्रोशं गत्वा, भ्रातरौ राम-लक्ष्मणौ— बहून् उत्तम-मृगान् हत्वा यमुनावने विचरन्तौ; ततः मयूर-गज-नादितं रम्यं वनं उपभूय, रम्यं तीरवनं सम्प्राप्तौ, तत्र दुःखरहिताः स्थितवन्तौ। इदानीं षट्पञ्चाशत् सर्गस्य श्रूयताम्। एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः समाप्तः। रात्रिः गता, लक्ष्मणः तदा सुप्तः, रघुनन्दनः शान्तया वाचा तं प्रबोधयत्। "सौमित्रे, शृणु वनजन्तूनां मधुरं शब्दम्; गन्तव्यं समयः प्राप्तः, महातपस्विन्।" भ्रातृणा समये प्रबोधितः लक्ष्मणः निद्रां तन्द्रां श्रमं च विसृज्य जागृतः। ततः सर्वे उत्थाय, नदीं शुभां स्पृष्ट्वा, ऋषिभिः निर्दिष्टं मार्गं चित्रकूटाय अनुयायुः। ततः समये सौमित्रिणा सह रामः सीतायाः पद्मलोचनायाः इदं वचनं उवाच— "वैदेहि, पश्य वृक्षान् सर्वतः, पुष्पितान् अग्निवत् दह्यमानान् इव, शाल्मली-वृक्षान् स्वपुष्पभारात् झुकितान् शिशिरे अन्ते।" "पश्य भल्लातक-वृक्षान्, मानुषैः अनस्पृष्टान्, फल-पत्र-भारात् नमितान्; नूनं अहं अत्र वासं शक्न्यामि।" "पश्य लक्ष्मण, पर्वते पर्वते महान् मधुकुम्भः मधुना पूर्णः, मधुकरीभिः कृतः, लम्बमानः।" "अत्र नाट्यूहः कूजति, मयूरः प्रत्युत्तरं ददाति, रम्ये वने पुष्पशय्यायाम्।" "पश्य पर्वतं, शिखराणि उन्नतानि, गजसमूहैः अनुगतम्, पक्षिसमूहैः नादितम्, विविध-शिखरैः शोभितम्।" "एषा रम्या समभूमिः, बहुवृक्षैः आवृता, अत्र वयं रमामहे, प्रिय, चित्रकूटस्य पुण्ये वने।" एवं तौ सीतया सह गच्छन्तौ, चित्रकूटं रम्यं पर्वतं मनःप्रसादनं सम्प्राप्तौ।