तत्र रामः लक्ष्मणेन सह निर्मित्या नौकायाः तां दिव्यां कलिन्दीं नदीं शुद्धां चोत्तरितुम् आदिशत्। ततो हरितपत्रसमृद्धं महद् वटवृक्षं प्राप्तुं मार्गं निर्दिष्टवान्। स वटवृक्षः बहुभिः वृक्षैः परिवृतः, घनः, सिद्धगणैः सेवितः, तत्रैव सीता कृताञ्जलिः सुभगं मङ्गलवचनं प्रार्थयितुं युक्ता। तं वृक्षं प्राप्त्वा स्थातुं गन्तुं वा शक्यं; तस्मात् कर्षात् एकं क्रोशमात्रं गत्वा, नीलं काननं द्रक्ष्यथः। तत् काननं सुन्दरं, पलाशबदरवृक्षैः मिश्रितं, यमुनातटोत्थबांसैः शोभितं, चित्रकूटमार्गः सः मया पुनः पुनः गन्तः। स मार्गः सुखः, सौम्यः, अग्निदाहशून्यः इति मुनिः पन्थानं वर्णयित्वा निवृत्तः। तं मुनिं रामः सविनयं "एवं भवतु" इति प्रत्युत्तर्य, मुनिना विसृष्टः, सः मुनिः निवृत्तः। मुनौ गच्छति, रामः लक्ष्मणम् इत्युवाच—"धन्यावयं सौमित्रे, यः मुनिः अस्मासु कृपां दर्शयति" इति। एवं तौ वीरौ बुद्धिमन्तौ परस्परं संवादं कृतवन्तौ। सीतां पुरतः स्थापयित्वा, तौ कलिन्दीं नदीं प्रति जग्मतुः। शीघ्रगामिन्याः कलिन्द्याः तटम् प्राप्त्वा, तृणकाष्ठानां गुच्छात् नौकां निर्मितवन्तौ। शुष्कबांसैः छाद्य, मूलैः वेष्टयित्वा, बलवान् लक्ष्मणः वेतसजम्बूनां शाखाः संगृह्य, ताभिः सीतायै सुखासनं चक्रे। तत्र रामः प्रियाम् अधिष्ठाप्य, लक्ष्मणेन निर्मिते तस्मिन् आसने, लक्ष्मणः धनुष्कोटीनि च शरांश्च नौकायां स्थापयामास, सीतायाः समीपे वस्त्राणि चोष्णानि च। नौकायां रामः दृढानि तूणीराणि शस्त्रैः सह स्थापयामास; आदौ सीतां स्थाप्य, तौ भ्रातरौ नौकां गृहीत्वा। ततः दशरथस्य तौ वीरपुत्रौ तां नदीं तरतुः। मध्ये कलिन्द्याः संप्राप्ते, सीता कृताञ्जलिः प्रणम्य प्रार्थयामास—"नमस्ते देवि! शं मे स्यान्नदीं तरितुं, पतिव्रतधर्मश्च मे रक्षितः स्यात्। सहस्रं गावः शतं च सुरायाः तुभ्यं दास्यामि।" पुनः प्रार्थयामास—"रामः यदा इक्ष्वाकुपालितां पुरीं प्रतिनिवर्तते, तदा पुनरपि नमस्ते।" इति सीता कृताञ्जलिः कलिन्द्यै प्रार्थयामास। दक्षिणं तटं प्राप्त्वा, रम्या सीता, तया नौकया तां दीप्तां शीघ्रगामिनीं तरङ्गितां नदीं तीर्त्वा, तटस्थवृक्षशोभितां यमुनां तरित्वा, नौकां परित्यज्य, यमुनावनात् निर्गताः। तत्र श्यामवटवृक्षस्य अधः शीतलच्छायायाम् उपविविशुः; तं वटं समीपं गत्वा, वैदेही इदं वचनम् उवाच—"नमस्ते महावृक्ष! पतिव्रतधर्मो मे संप्राप्तो भवतु, कौसल्यां सुमित्रां च पुनः पश्येयम्।" इति सीता कृताञ्जलिः तं वृक्षं प्रदक्षिणीकृत्य प्रार्थयामास। सीतां निर्लोभां तां प्रार्थयन्तीं दृष्ट्वा, रामः प्रीत्या धर्मशीलः लक्ष्मणम् उवाच—"सीतां गृहीत्वा त्वं पुरतः गच्छ, भरतस्य अनुज।" "अहं पश्चात् धनुष्करः अनुगमिष्यामि; या फलपुष्पादि जानक्याः कामना, तत् सर्वं वैदेह्यै यत्र हृदयम् इच्छति, तत्र दास्यसि।" एवं गच्छन्तः, जानक्याः कन्या तयोः मध्ये जगाम। सा रूपवती गजगवां मध्ये यथा गजयूथपयोः मध्ये, तयोः मध्ये गच्छन्ती, वृक्षं लतां पुष्पितं च पश्यन्ती, सर्वाणि द्रुमलतानि निरीक्ष्य, अदृष्टपूर्वाणि बहूनि पुष्पितानि वृक्षान् दृष्ट्वा, मृदुला सीता रामं तान् विषये पप्रच्छ। सीतायाः वचनं पूर्तुम् उत्सुकः लक्ष्मणः तां विविधशुक्तिसंकुलां, हंसक्रौञ्चनिनादिताम्, नदीं प्रत्यनयत्। तत्र जनकस्य कन्या तां नदीं दृष्ट्वा हृष्टा बभूव; क्रोशमात्रं गत्वा, रामलक्ष्मणौ बहून् सत्त्ववन्तः मृगान् हत्वा, यमुनावनं विचित्रं मयूरगजसंकीर्णं रमणीयं वनं रम्यं दृष्ट्वा, तदीयेन तटे सुखेन निवसन्तौ, दुःखरहितौ बभूवतुः। एवं पंचपञ्चाशत्तमः सर्गः समाप्तः। अयोध्याकाण्डे वाल्मीकि रामायणे सर्गः पंचपञ्चाशः इति श्रूयते। ततः रात्र्यां व्यतीतायां लक्ष्मणः शयाने, रघुनन्दनः सस्नेहम् अवबोधयामास। "सौमित्रे, शृणु, मृगपक्षिणां मधुरं निनादम्; गन्तव्यं समयः प्राप्तः, महातपस्विन्।" इति भ्रात्रा समये प्रबोधितः लक्ष्मणः निद्रां तन्द्रां च श्रमं च जहौ। ततः सर्वे उत्थाय, नदीस्य शुभां जलं स्पृष्ट्वा, मुनिनिर्दिष्टेन पन्था चित्रकूटं प्रति प्रस्थिताः। समये सौमित्रिणा सह प्रस्थितः, रामः सीतां कमलपत्रलोचनां इदं वचनं उवाच—"वैदेहि, पश्य, सर्वत्र वृक्षाः दह्यमान इव पुष्पिताः, शाल्मलीनां पुष्पभारैः नताङ्गाः, शिशिरान्ते शोभन्ते। पश्य, लक्ष्मण, पुष्पितान् भल्लातकान्, अप्रकृष्टान्, फलपत्रभारनम्रान्; नूनं अत्र वत्स्याम्यहम्। पश्य, लक्ष्मण, पर्वतस्य शिखरेषु, पुटायमानानि मधुकोषाणि, मधुमत्ताभिः मधुभिः पूरितानि। अत्र नट्यूहः कूजति, मयूरः प्रत्युत्तरं ददाति, पुष्पशय्याभिरभितो रम्ये वने। पश्य एष पर्वतः, शिखरैः उन्नतः, गजयूथैः अनुयतः, पक्षिसंघैः प्रतिनादितः, रम्यैः शैलपृष्ठैः शोभते।" एवं तेषां चिरप्रतीक्षितः चित्रकूटमार्गः, वनस्य सौन्दर्यं, नद्याः पावित्र्यं, सीतायाः पतिव्रतधर्मः, भ्रातृस्नेहः च, सर्वं रम्यया कथया प्रतिपादितम्।