चित्रकूटः ख्यातिप्राप्तः स पर्वतः, मयूरनादितैः शब्दितः, नागेन्द्रैः सेव्यमानः, रामस्य गन्तव्यस्थानमित्यभवत्। स पावनः शोभनश्च, बहुमूलफलसम्पन्नः, तत्र च सर्वतः गजानां संघाः मृगगणाश्च विचरन्ति। तान् गजान् मृगांश्च, हे राघव, वनसीम्नि नद्याः तटे शैलशिखरेषु च पश्यसि। तत्र सीतया सह विचरन् हृदि प्रमोदं लभसे—सौम्ये तस्मिन् स्थले, हर्षितबककुक्कुटकूजनैः शब्दिते, मदोन्मत्तमृगगजसमाकुले, रमणीयाश्रमं प्राप्स्यसि। ततः पञ्चपञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयताम् श्रीवाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे। तत्र रजनीं यत्र व्यतीयाय, तत्र एव वीरौ भ्रातरौ महर्षिं सम्यगभिवाद्य, पर्वतं प्रति प्रस्थितौ। महर्षिः तयोः गच्छतोः पृष्ठतः पितेव पुत्रान् अनुसृत्य, तयोः पन्थानं पावयामास। ततः तेजस्वी भरद्वाजमहर्षिः सत्यधृतिं रामं प्रति इदं वचनमुवाच—गङ्गायमुनयोः संगमं प्राप्त्वा, हे नरश्रेष्ठ, कालिन्दीं पश्चिमवाहिनीं नदीं अनुगन्तव्यम्। ततः शीघ्रवाहिनीं कालिन्दीं प्राप्त्वा, तस्याः पुरातनं पावनतीर्थं दृष्ट्वा, रघुनन्दनौ तदवेक्षेताम्। तत्र तदीयं तीर्थं प्राप्त्वा, काष्ठानां गुच्छात् महाप्लवं निर्माय, दीप्तां नदीं तीर्तुमर्हथः। ततो वटवृक्षं हरितपत्रं विशालं, बहुवृक्षसमृद्धं, तमःकृतं, सिद्धसंसेवितं च प्राप्य, तत्र सीता कृताञ्जलिः शुभमङ्गलान्याचेत। तं वृक्षं प्राप्त्वा स्थातुं वा गन्तुं वा शक्ष्यथः; ततः एकक्रोशं गत्वा श्यामवनं द्रक्ष्यथः। तद् वनं शोभनं, पलाशबदरीमिश्रितं, यमुनायाः वेतसैः संयुक्तं; अहं तेन पन्था चित्रकूटं बहुशः गतवान्। स पन्थाः सुखः, स्निग्धः, निर्दावः; एवं मार्गं वर्णयित्वा महर्षिः निवृत्तः। रामेण ‘एवमस्तु’ इत्यभिवादितः, महर्षिः प्रतिनिवृत्तः; तस्मिन् गच्छति, रामः लक्ष्मणं संबोधितवान्—"धन्यावयं सौमित्रे, यन्मुनिर्नः कृपां दर्शयति" इति। एवं तौ महाबलौ महात्मानौ परस्परं मन्थनं कृत्वा, सीतां पुरस्ताद् स्थाप्य कालिन्दीं प्रति जग्मतुः। शीघ्रवाहिनीं कालिन्दीं प्राप्त्वा, काष्ठगुच्छात् महाप्लवं निर्मितवन्तौ। शुष्कवेतसैः मूलैश्च छादितं, दण्डजम्बुविटपैः लक्ष्मणेन छित्त्वा, तत्र सुखासनं सीतायै कृतम्। तत्र रामः प्रियां धर्मपत्नीं लक्ष्मणस्य कृतासने निवेश्य, तदिव श्रियः पीठे स्थापयन् इव। धनुषी बाणश्च प्लवे स्थाप्य, सीतायाः पार्श्वे वस्त्राणि चोष्णवासांसि च न्यस्य, कठोरकोशांश्च शस्त्रैः सह स्थापयित्वा, आदौ सीतां स्थाप्य, तौ भ्रातरौ प्लवं गृहीत्वा नदीं प्रति प्रस्थितौ। तौ वीरौ दशरथात्मजौ कालिन्दीं मध्यं प्राप्तवन्तौ; तत्र सीता कृताञ्जलिः प्रणम्य उवाच—"नमस्ते देवि! निर्विघ्नं मां तारय; पतिव्रताधर्मे स्थेयमस्तु। सहस्रगवां शतमद्यानां तव दास्यामि।" पुनः "रामो यदा इक्ष्वाकुश्रीनगरं प्रतिनिवर्तते, तदा पुनः नमः" इति सीता कृताञ्जलिः कालिन्दीं प्रार्थयत्। ततो दक्षिणतीरं प्राप्त्वा, शोभना सीता प्लवेन तीव्रवाहिनीं तरंगिणीं कालिन्दीं तीर्त्वा, तीरवृक्षबहुलां यमुनां च तीर्त्वा, प्लवं परित्यज्य, यमुनावनात् निर्गताः। तत्र श्यामवटवृक्षस्य अधः शीतच्छायायामुपविविशुः; तम् वटम् उपगम्य, वैदेही इदं वचनमुवाच—"नमस्ते वृक्ष महाबल! पतिव्रताधर्मे स्थेयमस्तु, कौशल्यां सुमित्रां च पुनः पश्येयम्।" एवं सीता कृताञ्जलिः तं वृक्षं प्रदक्षिणमकरोत्। तस्याः निर्दोषायाः याचमानायाः दृष्ट्वा, रामः प्रियः धर्मात्मा लक्ष्मणं प्रत्युवाच—"सीतां पूर्वे स्थापय, भरताग्रज!" अहं पश्चात् धनुष्पाणिः अनुयास्यामि; यद् फलम् पुष्पं वा जानक्याः कामयेत्तत् सर्वं तस्यै ददातु वैदेह्यै। एवं तौ भ्रातरौ सीतां मध्ये स्थाप्य, सा रमणीया सती गजयूथपयोरिव मध्ये, कदलीलतावृक्षादीन् पश्यन्ती, तयोर्मध्ये सस्मार। नूतनानि पुष्पवृक्षाणि दृष्ट्वा, सौम्या सीता रामं तानि पप्रच्छ। लक्ष्मणः अपि तस्याः वचनमनुस्मृत्य, विविधवालेहंसक्रौञ्चनिनादितां नदीं दर्शयन् अग्रे जगाम। तत्र जनकनन्दिनी सा नदीं दृष्ट्वा सस्मर; क्रोशमात्रं गत्वा, तौ भ्रातरौ मृगश्रेष्ठान् हत्वा, यमुनावने विचरन्तौ, तं वनं मयूरगजसंकीर्णं रम्यं दृष्ट्वा, सुखेन तटे कानने निवसन्तौ शोकवर्जितौ अभवताम्। एवं पञ्चपञ्चाशत्तमः सर्गः समाप्तः। शृणुत पञ्चषष्टितमं सर्गं। श्रीवाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे अयं सर्गः समाप्तः।