रामः सीतया सह अत्र स्थातुं न इच्छति, यतः जनाः वैदेहीं च माम् द्रष्टुं आगमिष्यन्ति इति कारणम्। ततः सः महर्षिं भारद्वाजम् उवाच—“एषः तटस्थः उत्तमः आश्रमः दृश्यते, तत्र जनकस्य पुत्री वैदेही सुखार्हा रम्यं सुखं प्राप्स्यति।” रामस्य शुभं वचनं श्रुत्वा, महर्षिः भारद्वाजः तस्यार्थं सूचयन् राघवाय वाक्यम् उवाच। “अत्रतः दश क्रोशाः दूरं एकः पर्वतः अस्ति, तत्र त्वं वासं करिष्यसि; सः पुण्यः, महर्षिभिः सेवितः, सर्वतः रमणीयः। सः चित्रकूटः इति प्रसिद्धः, गोभिः, वानरैः, मर्कटैः, ऋक्षैः च सेवितः, गन्धमादनस्य सदृशः। यावत् पुरुषः चित्रकूटस्य शिखराणि पश्यति, तावत् शुभं लभते, तस्य मनः कदापि दुष्टं न भवति। तत्र बहवः ऋषयः शतम् शरदः यत्र व्यतीतान्, तेषां तपसा, कपालमाल्यधारिणः, स्वर्गं प्राप्तवन्तः। मम मतम्—एषः एकान्तः वासः तव सुखदः भविष्यति; अत्र वा, वनान्तरे वा, राघव, मया सह तिष्ठ। ततः धर्मज्ञः भारद्वाजः रामं, प्रियं अतिथिं, सीतया लक्ष्मणेन च सह, यथेष्टं सत्कारम् अकरोत्। रामः प्रयागम् आगम्य, महर्षिं भारद्वाजम् अभिगम्य, तत्र रम्ये आश्रमे, रात्रिं कथासु रममाणः व्यतीयत्। ककुत्स्थवंशजः रामः, श्रान्तः, सुखसंस्कारः, सीतया लक्ष्मणेन च सह, भारद्वाजस्य रम्ये आश्रमे रात्रिं सुखेन व्यतीयत्। रात्र्याः समाप्तौ, पुरुषसिंहः रामः भारद्वाजम् उपसंगम्य, तपोधने महर्षिं उवाच—“तव आश्रमे रात्रिं व्यतीत्य, सत्यवचन, इदानीं वयं गन्तुं अनुमतिं याचामः।” रात्रिः समाप्ता, भारद्वाजः उवाच—“चित्रकूटं गच्छ, यत्र मधु, मूलानि, फलानि च बहुलानि। तत्र वासः तव उचितः, वीर्यवान् राम, विविधपक्षिसंघैः, किन्नरैः, नागैः च सेवितः। मयूरनिनादैः नादितः, गजेन्द्रैः सेवितः, चित्रकूटः पर्वतः तव गन्तव्यः। सः पुण्यः, रम्यः, विविधमूलफलसमृद्धः, गजसंघैः, मृगसमूहैः च सर्वत्र विचरति। तत्र, राघव, तव दृष्टिः मृगसंघान् वनस्य तटे, नदीतीरेषु, शैलसोपानेषु, निर्झरेषु च पश्यति। सीतया सह विचरन्, तव हृदयम् आनन्दं प्राप्स्यति; शुभभूमौ, हर्षितबककुक्कुटनिनादिते, मदमृगगजसमृद्धे, रम्ये आश्रमे सुखं लभसे।” ततः वाल्मीकि रामायणस्य आयोध्याकाण्डे पंचपञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयताम्। रात्रिं तत्र व्यतीत्य, तौ राजकुमारौ, रिपुसूदनौ, महर्षिं नमस्कृत्य, पर्वतस्य दिशं प्रस्थितवन्तौ। महर्षिः तयोः यात्रा-शुभं कृत्वा, तयोः अनुगमनं पितरं पुत्रयोः इव अकरोत्। तदा महर्षिः भारद्वाजः, तपोधनेन दीप्तः, सत्यवीर्ये राघवम् इदं वचनम् उवाच—“गङ्गायमुनयोः संगमे प्राप्ते, पुरुषश्रेष्ठ, पश्चिमगता कालिन्दी नदीं अनुगच्छ। ततः शीघ्रगता कालिन्दीम् आगम्य, तस्य प्राचीनं पुण्यतीर्थं दृष्ट्वा, रघुवंशजौ तद् अपश्यताम्। तत्र, तिलकुट्टं निर्माय, उज्ज्वलां नदीं तरिष्यसि; ततः हरितपत्रयुक्तं महावटवृक्षं प्राप्स्यसि। सः वृक्षः, बहुवृक्षैः वर्धितः, कृष्णः, सिद्धैः सेवितः; तत्र सीता अञ्जलिं कृत्वा, शुभं वचनं वदेत्। तं वृक्षं प्राप्य, स्थातुं वा, गन्तुं वा शक्यं; एकक्रोशं गत्वा, नीलवनं पश्यसि। तद् वनं, पलाशवृक्षैः, बदरैः, यमुनातः बांसैः च मिश्रितम्; अहं तं मार्गं चित्रकूटं बहुवारं गतवान्। सः मार्गः सुखदः, मृदु, अग्निहीनः; इत्येवं मार्गं वर्णयित्वा, महर्षिः प्रत्यागच्छत्। रामेण ‘एवं भवतु’ इति उत्तरं दत्वा, महर्षिः विसर्जितः, निवृत्तः; तस्य गमनं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणम् उवाच—“सौमित्रे, महर्षिः अस्माकं प्रति यः अनुग्रहः दर्शयति, तेन वयं धन्याः।” एवं तौ बलिनौ, बुद्धिमन्तौ, परस्परं संवादं अकरोताम्। सीतां पुरतः स्थापयित्वा, कालिन्दीं प्रति जग्मतुः; शीघ्रगता कालिन्दीं प्राप्तौ। तत्र काष्ठसमूहात् महान् तिलकुट्टः निर्मितः। शुष्कबांसैः आच्छादितः, मूलैः आवृतः, बलवान् कुट्टम्, वंशलवणैः, जम्बुवृक्षशाखैः च संगृह्य। लक्ष्मणः तान् छित्वा, सीतायै सुखासीनं निर्मितवान्; तत्र रामः, दशरथस्य पुत्रः, प्रियम् आत्मजान्, भाग्यासनमिव, तिलकुट्टे स्थापयामास। धनुषः, बाणानि, तिलकुट्टे स्थापितानि; सीतायाः पार्श्वे वस्त्राणि, ऊर्णानि च। तिलकुट्टे रामः कठिनं तूणीरं शस्त्रैः सह स्थापयामास; पूर्वं सीतां उपवेश्य, तौ तिलकुट्टं गृहीत्वा तरन्ति। ततः तौ वीरौ दशरथपुत्रौ नदीं तरन्ति; कालिन्दीमध्ये सीता नमस्कारं अकरोत्—“नमस्ते देवि! सुरक्षितं तरिष्यामि; पतिव्रतधर्मः मे रक्षितः भवतु। सहस्रगोमयैः, शतपात्रमद्यैः च तव पूजनं करिष्यामि।