ततः रामः लक्ष्मणः च सीता सहितौ सन्तः महर्षेः आश्रमं प्राप्तवन्तः, तं दर्शनाय इच्छन्तः दूरस्थौ तस्थुः। ततः प्रविश्य तौ वीरौ महात्मानं ऋषिं शिष्यमण्डलैः परिवृतं दार्ढ्यव्रतं तपसा दृष्टिम् उपगतम् एकाग्रं च अपश्यताम्। तस्य ऋषेः पावकयज्ञं दृष्ट्वा रामः सौमित्रिणा सीतया च सह कृताञ्जलिपुटः सः महर्षिं नमस्कृतवान्। ततः रामः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, महर्षिं परिचयमकरोत्— "भगवन्, वयं दशरथस्य पुत्रौ रामः लक्ष्मणः च। एषा मे भार्या वैदेही जनकस्य धर्मात्मनः कन्या; सा निर्दोषा मम तपोवनं अनुगता। सौमित्रः मे प्रियः अनुजः पितृनिर्देशेन वनवासं आगतः, सः दृढव्रतः मम सह वनं प्रविष्टः। भगवन्, पितुः आज्ञया वयं तपोवनं प्रविश्य धर्ममेव आचरिष्यामः, मूलफलैः जीविष्यामः।" तस्य बुद्धिमतः वाक्यं श्रुत्वा धर्मात्मा ऋषिः गोदुग्धं, हव्यं, जलं च तस्मै उपाहरत्। तपसा दग्धः सः ऋषिः बहुविधानि वन्यभक्ष्यानि, मूलानि, फलानि च तेषां दत्त्वा निवासं अपि समारोपयत्। सर्वतः मृगपक्षिसाधुसङ्घैः परिवृतः सः ऋषिः रामं आगतम् आदरात् सत्कारं कृतवान्। ततः तं हव्यं प्राप्त्वा राघवः उपविष्टः, भरद्वाजः धर्मपूर्णानि वाक्यानीदं प्राह। "काकुत्स्थवंशज, चिरकालानन्तरं त्वां अत्र दृष्टवान्। तव कारणरहितं वनवासं श्रुतवान्। अत्र महानदीसङ्गमे एकान्तं पुण्यं रम्यं स्थलं अस्ति; तत्र भवन्तः सुखेन वसन्तु।" भरद्वाजस्य एवं उक्तं श्रुत्वा राघवः सर्वहितैः अनुकूलानि वाक्यानि प्रत्युवाच। "भगवन्, नगरजनपदजनाः समीपस्थाः सन्ति; माम् अत्र दृष्ट्वा आश्रमं आगमिष्यन्ति। जनाः वैदेहीं मां च द्रष्टुम् आगमिष्यन्ति; अतः अत्र वासं न इच्छामि। भगवन्, तत्र आश्रमस्थानं पश्य, तत्र जनकदुहिता वैदेही सुखं प्राप्स्यति।" एवं शुभं वचनं श्रुत्वा महर्षिः भरद्वाजः राघवाय अर्थयुक्तं वाक्यम् उवाच। "इतः दशक्रोशे पर्वतः अस्ति, तत्र वासं करिष्यसि; सः पुण्यः महर्षिसंसेव्यः सर्वतः रम्यः। सः चित्रकूटः नाम, गोवानरमर्कटभल्लूकैर् उपगतः, गन्धमादनसदृशः। यावत् पुरुषः चित्रकूटशिखराणि पश्यति, शुभं प्राप्नोति, पापं न चिन्तयति। तत्र बहवः ऋषयः शतशरदं वासं कृत्वा, तपसा कपालमालिनः स्वर्गं गता। अयं एकान्तनिवासः तव सुखदः भवेत्; अत्र वा वनमध्ये वा वस, राम, मया सह।" ततः धर्मज्ञः भरद्वाजः रामं अतिथिं सत्कारं कृत्वा तस्य भार्यया भ्रात्रा च सह सर्वं कामं उपपादयत्। रामः प्रयागं आगत्य महर्षिं मिलित्वा तत्र दिव्यां रात्रिं कथाभिः रमणीयाभिः व्यतीयापयत्। काकुत्स्थवंशजः सुखसंपन्नः सीतया सह तृतीयः तां रम्यां रात्रिं भरद्वाजाश्रमे सुखेन व्यतीयापयत्। रात्र्याः समाप्तौ पुरुषसिंहः भरद्वाजं तपोधनं ऋषिं उपगम्य उवाच— "भगवन्, तव आश्रमे रात्रिं व्यतीतवन्तः, अधुनातः गच्छामः; अनुमतिं दत्तुम् इच्छामः।" रात्र्याः समाप्तौ भरद्वाजः उवाच— "चित्रकूटं गच्छ, मधु, मूल, फलैः पूर्णम्।" "तत्र तव वासः योग्यः, महाबाहो राम; विविधपक्षिसङ्घैः किन्नरैः नागैः च सेवितम्। मयूरनिनादपूर्णम्, महागजैः उपगतं, चित्रकूटपर्वतं गन्तव्यं। सः पुण्यः शोभनः, बहुमूलफलसमृद्धः; तत्र गजानां मृगाणां समूहेषु सर्वतः विचरन्ति। तत्र तान् समूहान् राघव, वनसीमायां गच्छन् पश्यसि; नदीतीराणि, शैलपृष्ठानि, पर्वतानदीः च समीपे द्रक्ष्यसि। सीतया सह विचरन् तव हृदयम् आनन्दं प्राप्स्यति; तत्र शुभधरण्यां, कुक्कुटकुञ्जनिनादैः रम्यायां, मत्तमृगगजैः पूर्णायां, रमणीयं आश्रमं प्राप्स्यसि।" इति श्रीवाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे पंचपञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयताम्। तत्र रात्रिं व्यतीत्य तौ राजपुत्रौ शत्रुनिषूदकौ महर्षिं नमस्कृत्य पर्वतं प्रति प्रस्थितौ। महर्षिः तेषां गमनाय आशीर्वादं कृत्वा, तान् पश्यन् पितेव पुत्रान् अनुगच्छन्। ततः तपोधनः भरद्वाजः तेजोमयः रामं सत्यम् वीर्यं च संनिष्ठं वाक्यं उवाच। "गङ्गायमुनयोः संगमं प्राप्त्वा, नरश्रेष्ठ, पश्चिमगामिनीं कालिन्दीं अनुगच्छ।" ततः शीघ्रवाहिनीं कालिन्दीं प्राप्त्वा, तस्य नदीस्य प्राचीनं पुण्यतीर्थं दृष्ट्वा, रघुवंशजौ तद् तीर्थं अपश्यताम्।