रामः लक्ष्मणः च सीता च भगिरथ्या गङ्गायाः यमुनायाः च संगमे यत्र, तत्र गच्छन्तः घनं विशालं वनं प्रविश्य मार्गं प्रतिपेदिरे। तस्मिन् पन्थाने तौ महात्मानौ नानारम्यभूमीः रमणीयानि स्थलानि च दृष्टवन्तौ, यानि पूर्वं कदापि न दृष्टानि। सुरक्षितं यात्रायाम्, नानावृक्षान् निरीक्ष्य, दिवसस्य समाप्तिसमीपे रामः सौमित्रिम् उवाच। सः उवाच—“पश्य सौमित्रे, प्रयागसमीपे धूमस्तम्भः उद्गच्छति; मुनेः पावकः स्यात्, दिव्याग्नेः चिन्हम् इति मे मन्ये। गङ्गायाः यमुनायाः च संगमं प्राप्तं स्यात्, यतः जलस्य जलं प्रति आघातनिनादं श्रुणोमि। अत्र वनवासिभिः छिन्नानि काष्ठानि दृश्यन्ते, भारद्वाजस्य आश्रमे नानाविधाः वृक्षाः सन्ति।” तौ धनुष्मन्तौ हृष्टौ, दिवसस्य अवसानकाले, गङ्गायाः यमुनायाः च संगमे मुनिवासं प्राप्तवन्तौ। रामः आश्रमं आगत्य, मृगपक्षिणः उत्पात्य, किञ्चित्कालं सञ्चर्य, भारद्वाजम् अभिगच्छत्। तदनन्तरं, आश्रमं प्राप्त्वा, तौ वीरौ सीतया सह मुनिं द्रष्टुम् इच्छन्तौ दूरे स्थित्वा तस्थतुः। प्रविष्टौ तौ, महात्मानं मुनिं शिष्यैः परिवृतं, नित्यनियमस्थितं, तपसा दृष्टिप्राप्तं दृष्टवन्तौ। तस्य पावकयज्ञं दृष्ट्वा रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, नमस्कृत्य, अञ्जलिं कृत्वा, मुनिं अभिवादयत्। ततः रामः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, मुनिम् आत्मनं परिचचर्च, “भगवन्, दशरथस्य पुत्रौ रामः लक्ष्मणः च वयम्।” “एषा मम पत्नी वैदेही, जनकस्य धर्मात्मजा; सा निरपराधा मम सह तपोवनं आगता। सौमित्रः मम प्रियः अनुजः, पितुः निर्वासनं प्राप्तः, धर्मनिष्ठः भ्राता मम सह वनं आगतः। भगवन्, पित्रा आज्ञप्ताः वयम् तपोवनं प्रवेशिष्यामः; तत्र केवलं धर्मं आचरिष्यामः, मूलफलैः जीविष्यामः।” रामस्य वाक्यं श्रुत्वा, धर्मात्मा मुनिः तस्मै गौः, हविः, जलं च आनयत्। सः तपसा तप्तः तेषां विविधं वन्यं भोजनम्, मूलानि, फलानि च ददौ, निवासं च कल्पितवान्। सर्वतः मृगपक्षिसाधुसंघैः परिवृतः, मुनिः रामम् आगतम् आदरपूर्वकं सत्कारं च अकरोत्। तं हविः प्राप्त्वा, राघवम् उपवेश्य, भारद्वाजः धर्मपूर्णं वाक्यं उवाच। “काकुत्स्थवंशज, चिराय त्वां इह पश्यामि; तव निर्वासनं अकारणं श्रुतम्। अत्र महानदीसंगमे एकान्तं रम्यं स्थानं अस्ति; तत्र भगवन्तः सुखेन वसन्तु।” एवं भारद्वाजेन उक्तः, राघवः सर्वहिते रतः, शुभं वाक्यं प्रत्युवाच। “भगवन्, नगरजनाः ग्रामजनाः च समीपे सन्ति; माम् इह दृष्ट्वा ते आश्रमं आगमिष्यन्ति। जनाः वैदेहीं माम् च द्रष्टुम् आगमिष्यन्ति; अतः अत्र वासं न इच्छामि। भगवन्, तत्र पार्श्वे उत्तमं आश्रमस्थानं पश्य; तत्र वैदेही जनकात्मजा सुखं लप्स्यते।” एतत् शुभं वाक्यं श्रुत्वा, महर्षिः भारद्वाजः राघवाय अर्थपूर्णं वाक्यं उवाच। “इतः दशक्रोशे पर्वतः अस्ति, तत्र वासं करिष्यसि; तद् पुण्यं, महर्षिसंसेवितं, सर्वतः रमणीयं। तद् चित्रकूटः इति प्रसिद्धः, गवां, वानराणां, कपीनां, भल्लूकानां च सेवितः, गन्धमादनसदृशः। यावत् पुरुषः चित्रकूटस्य शिखरं पश्यति, तावत् शुभं लभते, तस्य मनः पापे न प्रवर्तते। तत्र बहवः ऋषयः शतं शरदः वासं कृत्वा, तपसा कपालशिरस्काः स्वर्गं गताः। अयं एकान्तवासः तव सुखदः स्यात्; अत्र वा, वने वा, वस, हे राम, मम सह।” ततः धर्मज्ञः भारद्वाजः रामं अतिथिं पत्नीं भ्रातृं च सर्वं यद् इच्छन्ति तत् दत्त्वा सत्कृतवान्। रामः प्रयागं आगत्य, महर्षिं द्रष्टुम्, तत्र शुभरात्रिः कथाभिः रम्याभिः व्यतीता। काकुत्स्थवंशजः, श्रान्तः, सुखसंसक्तः, तां रात्रिं सीतया सह तृतीयः भारद्वाजस्य रम्ये आश्रमे सुखेन व्यतीतवान्। रात्रिः गतायाम्, पुरुषर्षभः भारद्वाजम् अभिगम्य, तपोधनं मुनिं उवाच। “भगवन्, तव आश्रमे रात्रिं व्यतीत्य, इदानीं गमनाय अनुमतिं याचामः।” रात्रिः समाप्तायाम्, भारद्वाजः उवाच—“चित्रकूटं गच्छ, तत्र मधु, मूलानि, फलानि च बहुलानि। तद् स्थानं तव वासाय योग्यं मन्ये, हे महाबाहो राम; तत्र नानाविहंगसमूहैः, किन्नरैः, नागैः च सेवितम्। मयूरनिनादैः नादितम्, महागजैः उपस्थितम्, प्रसिद्धः चित्रकूटः तव गन्तव्यः। तद् पुण्यं, रम्यं, बहुमूलफलसम्पन्नम्; तत्र गजसमूहाः, मृगगणाः च सर्वतः विचरन्ति।” एवं रामः लक्ष्मणः सीता च भारद्वाजस्य आश्रमं प्राप्त्वा, तस्य उपदेशानुसारं चित्रकूटं गन्तुं निश्चितवन्तः, तत्र वासाय योग्यं स्थानं विज्ञाय, मुनिना सत्कृत्य, तं रम्यं प्रदेशं गन्तुं प्रस्थिताः।