ते तु महावृक्षस्य अधः सुखेन ताम् रात्रिं नयित्वा, निश्कलङ्कस्य सूर्यस्य उदयने, तस्मात् स्थलात् प्रस्थितवन्तः। भगीरथीगङ्गायाः यमुनया सह संगमं प्रति गच्छन्तः, विशालं घनवनं प्रविश्य, मार्गे बहून् देशान् रमणीयानि च स्थलानि दृष्टवन्तः, पूर्वं न कदापि दृष्टानि दृश्यन्ते स्म। विचित्रवृक्षाणि पश्यन्तः ते निर्भयम् अगच्छन्; दिनस्य अन्तिके सति, रामः सौमित्रये उक्तवान्—“पश्य सौमित्रे, प्रयागस्य समीपे धूमस्तम्भः दृश्यते। मुनिना हुतं पावकम् अहम् मन्ये; एष भगवतः अग्नेः चिह्नम्। नूनं गङ्गायाः यमुनायाश्च संगमं प्राप्तवन्तः स्म, यतः जलस्य जलेन संघट्टनध्वनिः मम श्रोत्रे पतति। पश्य, काष्ठानि वनवासिभिः छिन्नानि; भारद्वाजस्य आश्रमे बहुविधानि वृक्षाणि अपि दृश्यन्ते।” आवाम् धनुष्मन्तौ तत्र हृष्टौ गत्वा, दिनान्ते मुनिवासं संगमस्य समीपं प्रतिपेद्य। रामः आश्रमं प्राप्त्वा, किञ्चित्कालं विचरन् मृगपक्षिणः त्रासयन्, भारद्वाजम् अभिगच्छत्। तौ वीरौ सीतया सह, मुनिं द्रष्टुम् इच्छन्तौ, दूरे तस्थतुः। प्रविश्य, महात्मानं मुनिं शिष्यसमवृतं, नियमस्थितं, एकचित्तं, तपसा दृष्टिं प्राप्तवन्तं दृष्टवन्तौ। तस्य मुनेश्च हुताशनं दृष्ट्वा, रामः सौमित्रिणा सीतया च सह, सश्रद्धं प्राञ्जलिः प्रणनाम। रामः, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, मुनिम् आत्मानं परिचचक्षे—“भगवन्, आवाम् दशरथस्य पुत्रौ रामलक्ष्मणौ। एषा मम भार्या वैदेही, जनकात्मजा, धर्मिष्ठा, निर्दोषा, मया सह तपोवनम् अनुगता। सौमित्रिः मम प्रियः भ्राता, पित्रा निर्वासितः, मया सह वने आगतः, नियमनिष्ठः। भगवन्, पित्रा आज्ञापितौ, वने प्रविश्य, केवलं धर्मं चरिष्यावः, मूलफलैः जीविष्यावः।” एवं विदुषः राजपुत्रस्य वचनानि श्रुत्वा, धर्मात्मा मुनिः तस्मै धेनुम्, अर्घ्यम्, आपः च उपाहरत्। स तपसा तप्तः, तान् विविधानि वन्यानि भोजनानि, मूलफलानि च दत्तवान्, निवासस्थानं च तेषां सम्यक् व्यवस्थितवान्। सर्वतः मृगपक्षिसंघैः मुनिसङ्घैश्च परिवृतः, स मुनिः रामम् आदरात् सत्कारं कृत्वा प्रीत्या अभ्यनन्दत्। तं सत्कारम् उपगृह्य, राघवम् उपवेश्य, भारद्वाजः धर्मयुक्तानि वचनानि उवाच। “काकुत्स्थ, चिरात् त्वाम् इह आगतम् पश्यामि; तव निर्वासनं हेतुवर्जितं श्रुतवान्। अत्र महानदीसंगमे रहस्यम् रमणीयं च स्थलं अस्ति; तत्र भगवन्तः सुखेन वसन्तु।” भारद्वाजेन एवं उक्तः, राघवः सर्वहिते रतः, शुभानि वचनानि प्रत्युवाच—“भगवन्, नगरजनपदाः समीपे; मां अत्र पश्यन्ति चेत्, मुनिवासं द्रष्टुम् आगमिष्यन्ति। जनाः वैदेहीं मां च द्रष्टुम् आगमिष्यन्ति; तस्मात् अत्र वासं न इच्छामि। भगवन्, तत्र पार्श्वे उत्तमं आश्रमस्थानं पश्य; तत्र जनकात्मजा वैदेही सुखार्हा रमिष्यति।” एवं शुभानि वचनानि श्रुत्वा, महर्षिः भारद्वाजः राघवाय अर्थयुक्तानि वचनानि उवाच—“इतः दशक्रोशे पर्वतः अस्ति, तत्र वत्स्यसि; स पवित्रः, महर्षिभिः सेवितः, सर्वतः रमणीयदर्शनः। स चित्रकूट इति प्रसिद्धः, गावः, वानराः, कपयः, ऋक्षाश्च तत्र वसन्ति; स गन्धमादनसदृशः। यावत् पुरुषः चित्रकूटस्य शिखराणि पश्यति, तावत् सः शुभं प्राप्नोति, न च पापकृत्ये मनः स्थापयति। तत्र बहवः मुनयः शतशरदं तपः कृत्वा, कपालमालिनः, दिवं गताः। मम अभिप्रायः, एषा रहस्यानि वासस्थानं तव सुखदं भविष्यति; इच्छसि चेत्, अत्र वा वने वा, मया सह वस, हे राम।” एवं धर्मवित् भारद्वाजः रामं, तं प्रियं अतिथिं, तस्य भार्यया भ्रात्रा च सह, सर्वं कामसम्पन्नं सत्कारं कृत्वा, स्वागतवान्। रामः प्रयागं सम्प्राप्तः, तं महर्षिं द्रष्टुम्, तस्मिन् रम्ये भारद्वाजाश्रमे, तां रात्रिं विविधैः अद्भुतैः आख्यायिकाभिः कथयन् सुखेन निन्ये। काकुत्स्थवंशजः, श्रान्तः, सुखोपभोगशीलः, तां रात्रिं सीतया तृतीयः, भारद्वाजस्य रम्ये आश्रमे सुखेन व्यतीयाय। रात्र्यां व्यतीतायां, नरशार्दूलः रामः भारद्वाजम् उपसृत्य, तपसा दीप्तं मुनिम् उवाच—“भगवन्, भवतः आश्रमे रात्रिं स्थित्वा, अद्य अस्मात् वासात् गन्तुम् अनुमतिं याचामः।” रात्रौ व्यतीतायाम्, भारद्वाजः एवम् उक्तवान्—“चित्रकूटं गच्छ, मधुमूलफलसमृद्धम्। स एव तव वासाय योग्यः, महाबाहो राम, बहुविहंगसमाकीर्णः, किन्नरभुजगसेवितः। मयूरनिनादितः, नागराजैः सेवितः, सः प्रसिद्धः चित्रकूटपर्वतः तव गन्तव्यः।