सुमन्त्रः रामं प्रति विनयपूर्वकं प्रार्थयन् जगाद—“हे राघव, यानि यानि तपस्विव्रते विघ्नरूपाणि वनमध्ये सञ्जायेरन्, तानि सर्वाणि रथेनैव त्वरया निवारयिष्यामि। यथा रथसेवया मया प्रीतिर्लब्धा, तथा त्वदनुसेवया वनेऽपि प्रीतिम् आप्नोमि, इति मे मन्ये। एतेऽपि हयाः, महाबाहो, यदि त्वदर्थं वनवासिनः स्युः, तदा परमां गतिम् अवाप्स्यन्ति। अहं च शिरसा त्वां वनमध्ये सेविष्ये; अयोध्यां स्वर्गं वा परित्यजामि। त्वया विना अहं न अयोध्यां प्रतिवेष्टुं शक्नोमि; यथा पापकर्मणा इन्द्रपुरी दुर्लभा, तथा। यदा वनवासकालः समाप्तः स्यात्, तदा अस्यैव रथेन त्वां पुरीं प्रति नेतुम् इच्छामि। त्वया सह वने यः चतुर्दशवर्षकालः व्यतीतः, स क्षणवत् गमिष्यति; अन्यथा शतवर्षाणि अपि न तथा स्यात्। त्वद्भृत्योऽहमिति स्थितं मां न परित्यजेत्, येन पन्था स्वामिसुतौ गतौ, तत्र निष्ठां सेवां च कुर्वतः।“ एवं बहुधा विनयेन क्लिश्यमानं सुमंत्रं रामः, स्वदासवत्सलः, सान्त्वयामास। रामः उवाच—“त्वदीयं मयि परं भक्तिं जानामि, हे स्वामिभक्त; शृणु च, यन्निमित्तं त्वां नगरं प्रति प्रेषयामि। यदा त्वं पुरीं गमिष्यसि, तदा मम मातरः कैकेयी निश्चितं विज्ञास्यति यत् रामः वनं गतः। सा च रानी, मया वनं गते सन्तुष्टा, न धर्मात्मानं राजानं मिथ्यावादिनं मन्यते। मम चेष्टा एषा—यत् मम मातरः कैकेयी स्वपुत्रस्य भरतस्य सुरक्षितं समृद्धं राज्यं प्राप्नुयात्। अतः मम च राज्ञश्च सुखार्थं त्वं रथेन नगरं प्रतिगच्छ, यथोचितं च सर्वान् प्रति वाक्यं वद।“ एवं सुमंत्रं सान्त्व्य पुनः पुनः, रामः गुहं प्रति स्थिरवाक्यं प्रोवाच—“गुह, न खलु मम साध्यं सम्प्रति ग्राम्ये वने वासः; नूनं मुनिवासे एव वसितव्यम्, यतो नियमः स एव विहितः। तस्मात् मुनिव्रतम् आलम्ब्य पितुः सीतायाः लक्ष्मणस्य च हितकामः गमिष्यामि। जटाः कृत्वा गन्तव्यम्; अतः वटस्य दुग्धं आनय। ततः गुहः शीघ्रं वटदुग्धम् आनयत्। तेन रामः लक्ष्मणस्य स्वस्य च जटाः कृतवान्; दीर्घबाहुः पुरुषर्षभः तपस्विवेषं धारयामास। ततः वाल्कलाम्बरधारिणौ जटामण्डलविभूषितौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ द्वौ मुनिवौ इव विराजेताम्। ततो मुनिपथम् आस्थाय लक्ष्मणेन सह रामः व्रतं गृहीत्वा गुहं मित्रं प्रति उवाच—‘गुह, त्वं सदा जागरूकः भव, सेनायाः कोशस्य दुर्गस्य प्रजायाश्च; राज्यम् अत्यन्तदुर्लभं रक्षितुम्।’ इत्युक्त्वा गुहं परिष्वज्य, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः रामः शीघ्रं सीतया लक्ष्मणेन च सह निर्गतः। तत्र, गङ्गातट उपविष्टः रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच—‘पुरुषव्याघ्र, एषा नौका सज्जा; त्वं प्रथमं आरोह, ततः शनैः सीतां महाभागां आरोपय।’ भ्रातुः वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रतिपद्य मैथिलीं प्रथमं आरोप्य स्वयमपि नौकाम् आरोहति। ततः लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता रामः स्वयम् आरोहति; निषादाधिपः गुहः स्वबान्धवान् शीघ्रं प्रेरयामास। राघवः महातेजाः नौकाम् आरोह्य स्वशुभाय वेदविधिना ब्राह्मणक्षत्रिययोः मन्त्रान् अपठत्। आचम्य सीतया लक्ष्मणेन च सह प्रभा-समन्वितः प्रहृष्टः स गङ्गां प्रणम्य तुष्टाव। सुमंत्रगुहौ सैन्यं च परित्यज्य रामः नौकाम् आरोह्य नाविकान् गन्तुम् आदिशत्। ततः तैः प्रेरिता सा नौका, कौशलयुक्तेन नाविकेन सुशिघ्रं चापलेन ताडिता, शीघ्रं सरितम् अतीयात्। यदा ते भागीरथ्याः मध्ये समुपेयुः, तदा अनघा वैदेही अञ्जलिं कृत्वा गङ्गां प्रति उवाच—‘एष दशरथस्य पुत्रः, महात्मा धीमताम् वरः; त्वया रक्षितः, हे गङ्गे, पितृशासनं सम्पादयेत्। चतुर्दशवर्षपर्यन्तं वनवासं कृत्वा भ्रात्रा मया च सह पुनरागमिष्यति। तदा, भगवति सौम्ये, सुरक्षितायाः मम प्रत्यागमे, सर्वकामसमृद्धये त्वां हर्षेण पूजयिष्यामि। त्वं त्रिपथगा, ब्रह्मलोकं पश्यसि; समुद्रपत्नेः पत्नीत्वेन लोके दृश्यसे। अतः त्वां नमामि, स्तौमि च, शुभे, यदा पुरुषव्याघ्रः स्वराज्यं पुनरवाप्य सुरक्षितः प्रत्यागमिष्यति। शतसहस्रं गवां वस्त्राणि च ब्राह्मणेभ्यः दास्यामि, त्वत्प्रीत्यर्थम्। सहस्रकुम्भैः सुरामांसौदनैश्च त्वां भगवति भक्त्या पूजयिष्यामि, यदा नगरे प्रत्यागमिष्यामि। ये ये देवता गङ्गातटे निवसन्ति, यानि तीर्थानि पुण्यस्थानानि तानि सर्वाणि पूजयिष्यामि।’” एवं रामसीतालक्ष्मणानां वनगमनकाले सुमंत्रगुहयोः सान्त्वनं, रामस्य व्रतग्रहणं, गङ्गातरणं, सीतायाश्च गङ्गाप्रार्थना, सर्वं भक्त्या, श्रद्धया, धर्मनिष्ठया च सम्पन्नम्।