रामः पुरुषसिंहः समृद्धराज्यभूमीषु ब्राह्मणमन्त्रनिनादितेषु रथेन प्रविश्य याय। तत्र प्रमुदिते, समृद्धे, रम्ये भूमौ, रम्यवनोद्यानसमाकीर्णे, राजा-भोग्ये राज्ये, धैर्यश्रेष्ठः रामः विचचार। तत्र राघवः दिव्यां गङ्गां दृष्टवान्—त्रिधाराप्रवाहिनीं, पावनां, निर्मलां, निर्ग्रन्थां, ऋषिसंसेविताम्। तस्याः समीपे रम्याश्रमैः शोभितां, प्रमदाप्सरसः समये समये रमन्त्यः, सरोवरैः सेवितां, तां पुण्यनदीं रामः अपश्यत्। देवैः, दानवैः, गन्धर्वैः, किन्नरैः शोभितां, नागगन्धर्वपत्नीभिः सततं सेवितां, दिव्यक्रीडाभिः शतशः, दिव्यवनैः दशसहस्रैः भूषितां, दिव्यपद्मसरोवरख्यातां, स्वर्गारोहणाय देवार्थं प्रसिद्धां गङ्गां दृष्टवान्। क्वचित् जलनिनादेन हासन्तीं, शुद्धफेनस्मितां, क्वचित् जलप्लवितां, क्वचित् जलवर्तुलैः भूषितां, क्वचित् शान्तां, गम्भीरां, क्वचित् तीक्ष्णप्रवाहैः उद्विग्नां, क्वचित् गम्भीरनिनादेन, क्वचित् भीषणशब्देन निनादितां अपश्यत्। क्वचित् देवाः स्नानं कुर्वन्ति, निर्मलपद्मैः शोभितां, क्वचित् विस्तीर्णशिलातटैः, क्वचित् शुद्धरेणुतटैः आच्छादितां गङ्गां दृष्टवान्। तटेषु हंसक्रौञ्चविलापैः, चक्रवाकनिनादैः, प्रमत्तपक्षिसुमधुरगीतैः नित्यं पूर्णां गङ्गां अपश्यत्। क्वचित् तटवृक्षमालाभिः भूषितां, क्वचित् प्रसन्नपद्मैः आवृतां, क्वचित् पद्मगुच्छैः समाकीर्णां दृष्टवान्। क्वचित् कुमुदकुच्छैः शोभितां, क्वचित् प्रमत्तां, पुष्पधूलिव्याप्तां अपश्यत्। मृद्रकर्दमरहितां, मणिशुद्धतुल्यां, तटेषु वनगजैः, दिशिवनश्रेष्ठगजैः सेवितां गङ्गां दृष्टवान्। दिव्यगजगर्जितैः वनानि निनादितानि, भूषणरहितापि रमणीया, प्रियाङ्गनावद् शोभितां अपश्यत्। फलं, पुष्पं, कोमलाङ्कुरैः, गुच्छपक्षिभिः पूर्णां, शिशुमारैः, मकरैः, सर्पैः निवासितां गङ्गां दृष्टवान्। सा दिव्या गङ्गा विष्णुपदसम्भूता, निष्पापिनी पापहरिणी, शङ्करजटासमुत्थिता, समुद्रतेजसा दीप्तिमती च। तस्याः तटे क्रौञ्चजलपक्षिनिनादैः निनादिते, श्रृङ्गिवेरपुरसमीपे, रामः बलवान् गङ्गां उपससार। तरङ्गवर्तुलसमाकीर्णां दृष्ट्वा, महारथी रामः सुमन्त्रं उवाच—"अत्र रात्रिं वयम् वासं कुर्याम्।" "नदीसमीपे महान् इङ्गुदीवृक्षः पुष्पपत्रसमृद्धः स्थितः—अत्रैव वासं कुरु, सारथे।" "वयं पुण्यां सर्वसम्मानितां नदीं पश्यामः, यत्र देवदानवगन्धर्वपशुमानुषपक्षिणः जलं पूजयन्ति।" लक्ष्मणः सुमन्त्रश्च राघवस्य वचनं श्रुत्वा "एवमस्तु" इति उक्त्वा, अश्वान् इङ्गुदीवृक्षसमीपं निनयताम्। रामः इक्ष्वाकुवंशानन्दः तं रम्यं वृक्षं उपगम्य, सीतया लक्ष्मणेन च सह, रथात् अवतरत्। सुमन्त्रः अपि रथात् अवतर्य, अश्वान् विमोच्य, कृताञ्जलिः रामस्य समीपे स्थित्वा तस्य वृक्षतले गच्छति। तत्र राजा गुहः, रामसखा रामतुल्यः, निषादराजश्रेष्ठः, महाबलः, आगतः। रामः पुरुषसिंहः स्वभूमिं प्रविष्टः इति श्रुत्वा, गुहः वृद्धमन्त्रिभिः स्वबन्धुभिः सहितः सन्निकर्षम् आगच्छत्। निषादराजं दूरस्थं दृष्ट्वा, रामः सौमित्रेण सह गुहं उपगच्छत्। गुहः दुःखितः राघवं आलिङ्ग्य उवाच—"राम, अयोध्यायाः इयं भूमिः तव एव। किं ते करवानि?" "कः हि महाबाहो, त्वादृशं प्रियं अतिथिं लभेत?" ततः बहुविधं उत्तमं भोजनं पेयं च शीघ्रं उपनयन्, स्नानार्थं जलं दत्त्वा, गुहः इदं वाक्यं उवाच। "स्वागतं ते महाबाहो! इयं भूमिः सर्वा तव। वयं ते दासाः, त्वं नः स्वामी। राज्यं यथायोग्यं पालय।" "आहारः, भक्ष्यः, पेयः, स्वाद्यः, उत्तमं शय्यं, अश्वानां च तृणं अत्र अस्ति।" गुहस्य वचने श्रुत्वा राघवः प्रत्युवाच—"त्वया सर्वथा सम्मानिताः, प्रमोदिताः च वयम्—पदातिना आगमनं, स्नेहपूर्वकं स्वागतं च।" गुहं सुगात्राभ्याम् आलिङ्ग्य उवाच—"सौभाग्येन गुह, त्वां स्वबन्धुभिः सह सुरक्षितं पश्यामि।" "किम् तव राज्ये, मित्रेषु, वित्ते च कुशलम्? यत् त्वया उपनयितं, तत् सर्वं स्वीकरोमि, परन्तु दानग्रहणं न करोमि।" "मां तृणवस्त्राजिनधरं, फलमूलाहारं, धर्मनिष्ठं, तपस्विवनवासिनं वेत्सि।" "अश्वानां तृणं एव आवश्यकम्, अन्यं न। एतद् एव सम्मानं मम।" "एते अश्वाः पितरं दशरथं प्रियाः। यथा तेषां तृणं युक्तं भवति, तथा अहं सम्मानितः स्याम्।" गुहः ततः शीघ्रं अश्वानां जलं तृणं च दातुं जनान् आज्ञापयत्। ततः वल्कलवस्त्रधारी, पश्चिमदिशं संध्योपासनं कृत्वा, लक्ष्मणेन उपनयितं जलं भोजनाय स्वीकरोति। रामः भूमौ शयनाय स्थितः, लक्ष्मणः तस्य पादौ प्रक्षालयन्, सीतया सह वृक्षस्य अधः तिष्ठति।