रामः सुमन्त्रेण सह मार्गमणि नगराणि ददर्श, यत्र उद्यानैः आम्रवनैः च शोभितानि, पूर्तजलानि, सन्तुष्टस्वस्थजनसमाकीर्णानि, गोसमूहैः सेवितानि च तानि नगराणि आसन्। नरश्रेष्ठः रामः ब्राह्मणानां स्वस्तिवाचनैः निनदमानानि, राज्ञां विशिष्टभूमिषु रथेन याति। तस्मिन्सुखसंपन्ने रम्ये शोभिते देशे, मनोहरे उद्यानसमूहे समाकीर्णे, धृतिमतां श्रेष्ठः रामः राजसुखानर्हे राज्ये विचरति स्म। तत्र रामः दिव्यां गङ्गां ददर्श, या त्रिधा प्रवहन्ती, पुण्या, निर्मला, निर्ग्रन्था, ऋषिसंसेविता च। तस्याः समीपे रम्याश्रमैः विभूषिता, योग्यकाले हृष्टाभिरप्सरसाभिः शोभिता, सरोवरैः सेविता सा पुण्या नदी आसीत्। देवैः, दानवैः, गन्धर्वैः, किन्नरैः च शोभिता, नागगन्धर्वपत्नीभिः नित्यं सेविता च। दिव्यविहारशतैः समाकीर्णा, दिव्यवनलक्षैः भूषिता, दिव्यपद्मसरोवररूपा, देवहितार्थं स्वर्गं गता च। क्वचित् सा नदी जलराशिनादेन हासमिव करोति, फेनशुद्धस्मितवती; क्वचित् तस्याः जलानि वेणिवद्, अन्यत्र प्रवाहवर्तुलैः भूषिता। क्वचित् सा शान्ता, गम्भीरा, अन्यत्र शीघ्रप्रवाहैरुत्क्षिप्ता; इह गम्भीरनादेन, तत्र भयानकनिनादेन निनदति। क्वचित् देवाः तस्यां स्नानं कुर्वन्ति, सा निर्मलपद्मैः शोभिता; कदाचित् विस्तीर्णरेणुकूले, अन्यत्र शुद्धरेणुना तटः आवृतः। तस्याः तटः हंसक्रौञ्चकाकुत्सानां निनादैः, चक्रवाकानां च शब्दैः निनदति; नित्यं प्रमत्तपक्षिसंघगीतैः पूर्णा। क्वचित् सा नदी तटवृक्षमालाभिः भूषिता; अन्यत्र विकसितपद्मैः, क्वचित् पद्मसमूहैः समाकीर्णा। क्वचित् कुमुदकलिकासंघैः शोभिता, अन्यत्र पुष्पधूलिप्रमत्तेव दृश्यते। मलिनसमूहवर्जिता, मणिशुद्धिप्रभया दीप्तिमती; तस्याः तटः वनगजैः, दिशिवनश्रेष्ठगजैः च सेवितः। क्वचित् दिव्यगजैः निनादितवनं, सा अप्रतिमाभरणवती प्रिया नारीव शोभते, अलङ्कारवर्जिता अपि। फलं, पुष्पं, कोमलशाखाः, झाडवः, पक्षिणः च तस्यां पूर्णाः; तस्याः जलानि शिशुमारैः, मकरैः, सर्पैः च आवृतानि। सा दिव्या गङ्गा विष्णुपादसमुत्पन्ना, पापवर्जिता, पापनाशिनी; शङ्करजटाजातविप्रवृत्ता, समुद्रदीप्तिमती। बलवान् रामः गङ्गां, नदीपत्नीं, क्रौञ्चजलपक्षिशब्दनिनादिततटीं, श्रिङ्गिबेरपुरस्य समीपं प्राप्य, अभ्यगच्छत्। सा नदी तरङ्गवर्तुलसमाकीर्णां दृष्ट्वा, महारथी रामः सुमन्त्रं उवाच—"अत्र रात्रिं वयम् वासं कुर्याम्।" "नदीतः न दूरं महद् इङ्गुदिवृक्षः पुष्पपत्रसमृद्धः तिष्ठति; तत्र एव वयं वसामः, सारथे।" "सर्वेषां पूज्यां पुण्यां नदीश्रेष्ठां पश्यामः, या देवदानवगन्धर्वपशुमनुष्यपक्षिभिः पूजिता।" लक्ष्मणः सुमन्त्रः च राघवस्य वचनं श्रुत्वा "एवमस्तु" इति उक्त्वा, अश्वान् तं इङ्गुदिवृक्षं प्रति अनयन्। रामः इक्ष्वाकुवंशस्य आनन्दः, तं रम्यं वृक्षं समीपं गत्वा, सीतया लक्ष्मणेन च सह रथात् अवतरत्। सुमन्त्रः अपि रथात् अवतीर्य, अश्वान् विमोच्य, कृताञ्जलिः रामस्य समीपे स्थितः। तत्र राजा गुहः, रामस्य मित्रः, आत्मसमः, निष्ठादानां प्रमुखः, महाबलः, समीपं आगच्छत्। रामः पुरुषसिंहः स्वदेशं प्रविष्टः इति श्रुत्वा, गुहः वृद्धमन्त्रिभिः स्वजनैः च परिवृतः आगतः। तदा रामः सौमित्रिणा सह गुहं दूरस्थं दृष्ट्वा, तं प्रति अगच्छत्। गुहः विषण्णः रामं आलिङ्ग्य उवाच—"एषा भूमिः अयोध्यायाः तुल्या तव, राम; किं ते कुर्वाणि?" "कः हि, महाबाहो, एवम् प्रियं अतिथिं लभेत?" ततः गुहः विविधं उत्तमं खाद्यं पेयं च शीघ्रं उपनयन्, स्नानार्थं जलं दत्त्वा, इदं वचनं उवाच— "स्वागतं ते, महाबाहो! एषा भूमिः सर्वा तव। वयं दासाः, त्वं स्वामी। राज्यम् यथायोग्यं पालय।" "एतानि खाद्यानि, भोज्यानि, पेयानि, स्वाद्यानि, उत्तमशय्याः, अश्वानां च तृणानि।" गुहस्य एवं वदतः राघवः प्रत्युवाच— "त्वया पादयात्रया आगत्य, स्नेहपूर्णया पूजया च, अस्माकं सर्वथा मानः कृतः।" गुहं सुगात्रैः आलिङ्ग्य उवाच—"सौभाग्येन गुहः, त्वां कुटुम्बैः सह स्वस्थं पश्यामि।" "राज्यं, मित्राणि, वित्तं च कुसलम् अस्ति वा? यत् त्वया साधु उपकल्पितं, तत् सर्वं गृह्णामि, परन्तु दानग्रहणं न करोतिः।" "माम् तृणवल्कचर्मधारिणं, फलमूलाशिनं, धर्मनिष्ठं, तपस्विनं, वनवासिनं च विद्धि।" "अश्वानां तृणं एव आवश्यं; अन्यत् किञ्चित् न। एतेन एव अत्र त्वया मानितः भविष्यामि।" "एते अश्वाः पितरं दशरथं प्रियाः; तेषां उत्तमसेवया अहं मानितः स्याम्।" ततः गुहः शीघ्रं अश्वानां जलं तृणं च दातुं स्वजनान् आज्ञापयत्। ततः रामः वल्कलपरिधानः, सायंतनसंध्यां पश्चिमाभिमुखः कृत्वा, लक्ष्मणेन उपनितं जलं केवलं भोजनार्थं गृह्णात्।